📜
นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส
วินยปิฏเก
ปริวารปาฬิ
๑. ภิกฺขุวิภงฺโค
โสฬสมหาวาโร
๑. กตฺถปฺตฺติวาโร
๑. ปาราชิกกณฺฑํ
๑. ยํ ¶ ¶ ¶ ¶ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปมํ ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตํ, กํ อารพฺภ, กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ? อตฺถิ ตตฺถ ปฺตฺติ, อนุปฺตฺติ, อนุปฺปนฺนปฺตฺติ? สพฺพตฺถปฺตฺติ, ปเทสปฺตฺติ? สาธารณปฺตฺติ, อสาธารณปฺตฺติ? เอกโตปฺตฺติ, อุภโตปฺตฺติ? ปฺจนฺนํ ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถ ปริยาปนฺนํ? กตเมน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ? จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺติ? สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ¶ กตโม อาปตฺติกฺขนฺโธ? ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ? โก ตตฺถ วินโย, โก ตตฺถ อภิวินโย? กึ ตตฺถ ปาติโมกฺขํ, กึ ตตฺถ อธิปาติโมกฺขํ? กา วิปตฺติ? กา สมฺปตฺติ? กา ปฏิปตฺติ? กติ อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา ปมํ ปาราชิกํ ปฺตฺตํ? เก สิกฺขนฺติ? เก สิกฺขิตสิกฺขา? กตฺถ ิตํ? เก ธาเรนฺติ? กสฺส วจนํ? เกนาภตนฺติ?
๒. ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปมํ ¶ ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? เวสาลิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สุทินฺนํ กลนฺทปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สุทินฺโน กลนฺทปุตฺโต ปุราณทุติยิกาย เมถุนํ ¶ ธมฺมํ ปฏิเสวิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. อตฺถิ ตตฺถ ปฺตฺติ, อนุปฺตฺติ, อนุปฺปนฺนปฺตฺตีติ? เอกา ปฺตฺติ, ทฺเว อนุปฺตฺติโย. อนุปฺปนฺนปฺตฺติ ¶ ตสฺมึ นตฺถิ. สพฺพตฺถปฺตฺติ, ปเทสปฺตฺตีติ? สพฺพตฺถปฺตฺติ. สาธารณปฺตฺติ, อสาธารณปฺตฺตีติ? สาธารณปฺตฺติ. เอกโตปฺตฺติ, อุภโตปฺตฺตีติ? อุภโตปฺตฺติ. ปฺจนฺนํ ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถ ปริยาปนฺนนฺติ? นิทาโนคธํ, นิทานปริยาปนฺนํ. กตเมน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉตีติ? ทุติเยน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ. จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺตีติ? สีลวิปตฺติ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กตโม อาปตฺติกฺขนฺโธติ? ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺโธ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาตีติ? เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต. จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณนฺติ? อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมตีติ? ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ. โก ตตฺถ วินโย, โก ตตฺถ อภิวินโยติ? ปฺตฺติ วินโย, วิภตฺติ อภิวินโย. กึ ตตฺถ ปาติโมกฺขํ, กึ ตตฺถ อธิปาติโมกฺขนฺติ? ปฺตฺติ ปาติโมกฺขํ, วิภตฺติ อธิปาติโมกฺขํ. กา วิปตฺตีติ? อสํวโร วิปตฺติ. กา ¶ สมฺปตฺตีติ? สํวโร สมฺปตฺติ. กา ปฏิปตฺตีติ? น เอวรูปํ กริสฺสามีติ ยาวชีวํ อาปาณโกฏิกํ สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. [อ. นิ. ๑๐.๓๑] กติ อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา ปมํ ปาราชิกํ ปฺตฺตนฺติ? ทส อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา ปมํ ปาราชิกํ ปฺตฺตํ – สงฺฆสุฏฺุตาย, สงฺฆผาสุตาย, ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย, เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย, ทิฏฺธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตาย, อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย, ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย, สทฺธมฺมฏฺิติยา, วินยานุคฺคหาย. เก สิกฺขนฺตีติ? เสกฺขา จ ปุถุชฺชนกลฺยาณกา จ สิกฺขนฺติ. เก สิกฺขิตสิกฺขาติ? อรหนฺโต สิกฺขิตสิกฺขา ¶ . กตฺถ ิตนฺติ? สิกฺขากาเมสุ ิตํ. เก ธาเรนฺตีติ? เยสํ วตฺตติ เต ธาเรนฺติ. กสฺส วจนนฺติ? ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. เกนาภตนฺติ? ปรมฺปราภตํ –
อุปาลิ ทาสโก เจว, โสณโก สิคฺคโว ตถา;
โมคฺคลิปุตฺเตน [โมคฺคลีปุตฺเตน (สฺยา.)] ปฺจมา, เอเต ชมฺพุสิริวฺหเย [ชมฺพุสริวฺหเย (สารตฺถ)].
ตโต ¶ มหินฺโท อิฏฺฏิโย [อิฏฺิโย (สี.)], อุตฺติโย สมฺพโล [อุฏฺฏิโย สมฺปโล (อิติปิ)] ตถา;
ภทฺทนาโม จ ปณฺฑิโต.
เอเต ¶ นาคา มหาปฺา, ชมฺพุทีปา อิธาคตา;
วินยํ เต วาจยึสุ, ปิฏกํ ตมฺพปณฺณิยา.
นิกาเย ¶ ปฺจ วาเจสุํ, สตฺต เจว ปกรเณ;
ตโต อริฏฺโ เมธาวี, ติสฺสทตฺโต จ ปณฺฑิโต.
วิสารโท กาฬสุมโน, เถโร จ ทีฆนามโก;
ทีฆสุมโน จ ปณฺฑิโต.
ปุนเทว [ปุนเรว (สฺยา.)] กาฬสุมโน, นาคตฺเถโร จ พุทฺธรกฺขิโต;
ติสฺสตฺเถโร จ เมธาวี, เทวตฺเถโร [เรวตฺเถโร (อิติปิ)] จ ปณฺฑิโต.
ปุนเทว ¶ สุมโน เมธาวี, วินเย จ วิสารโท;
พหุสฺสุโต จูฬนาโค, คโชว ทุปฺปธํสิโย.
ธมฺมปาลิตนาโม จ, โรหเณ [โรหโณ (สี.)] สาธุปูชิโต;
ตสฺส สิสฺโส มหาปฺโ เขมนาโม ติเปฏโก.
ทีเป ตารกราชาว ปฺาย อติโรจถ;
อุปติสฺโส จ เมธาวี, ผุสฺสเทโว มหากถี.
ปุนเทว สุมโน เมธาวี, ปุปฺผนาโม พหุสฺสุโต;
มหากถี มหาสิโว, ปิฏเก สพฺพตฺถ โกวิโท.
ปุนเทว อุปาลิ เมธาวี, วินเย จ วิสารโท;
มหานาโค มหาปฺโ, สทฺธมฺมวํสโกวิโท.
ปุนเทว อภโย เมธาวี, ปิฏเก สพฺพตฺถ โกวิโท;
ติสฺสตฺเถโร จ เมธาวี, วินเย จ วิสารโท.
ตสฺส สิสฺโส มหาปฺโ, ปุปฺผนาโม พหุสฺสุโต;
สาสนํ ¶ อนุรกฺขนฺโต, ชมฺพุทีเป ปติฏฺิโต.
จูฬาภโย จ เมธาวี, วินเย จ วิสารโท;
ติสฺสตฺเถโร จ เมธาวี, สทฺธมฺมวํสโกวิโท.
จูฬเทโว [ผุสฺสเทโว (สี.)] จ เมธาวี, วินเย จ วิสารโท;
สิวตฺเถโร จ เมธาวี, วินเย สพฺพตฺถ โกวิโท.
เอเต ¶ นาคา มหาปฺา, วินยฺู มคฺคโกวิทา;
วินยํ ทีเป ปกาเสสุํ, ปิฏกํ ตมฺพปณฺณิยาติ.
๔. ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทุติยํ ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ธนิยํ กุมฺภการปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ธนิโย กุมฺภการปุตฺโต รฺโ ทารูนิ อทินฺนํ อาทิยิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาตีติ? ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ ¶ , น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๕. ตติยํ ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? เวสาลิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ¶ ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู อฺมฺํ ชีวิตา โวโรเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ ¶ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาตีติ? ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๖. จตุตฺถํ ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? เวสาลิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? วคฺคุมุทาตีริเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? วคฺคุมุทาตีริยา ภิกฺขู คิหีนํ อฺมฺสฺส อุตฺตริมนุสฺสธมฺมสฺส วณฺณํ ภาสึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาตีติ? ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
จตฺตาโร ปาราชิกา นิฏฺิตา.
ตสฺสุทฺทานํ –
เมถุนาทินฺนาทานฺจ ¶ , มนุสฺสวิคฺคหุตฺตริ;
ปาราชิกานิ จตฺตาริ, เฉชฺชวตฺถู อสํสยาติ.
๒. สงฺฆาทิเสสกณฺฑํ
๗. ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมเจนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโต? กํ อารพฺภ? กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ? อตฺถิ ตตฺถ ปฺตฺติ, อนุปฺตฺติ ¶ , อนุปฺปนฺนปฺตฺติ? สพฺพตฺถปฺตฺติ, ปเทสปฺตฺติ? สาธารณปฺตฺติ, อสาธารณปฺตฺติ? เอกโตปฺตฺติ, อุภโตปฺตฺติ? ปฺจนฺนํ ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถ ปริยาปนฺนํ? กตเมน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ? จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺติ? สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กตโม อาปตฺติกฺขนฺโธ? ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ? โก ตตฺถ วินโย, โก ตตฺถ อภิวินโย? กึ ตตฺถ ปาติโมกฺขํ, กึ ตตฺถ อธิปาติโมกฺขํ ¶ ? กา วิปตฺติ, กา สมฺปตฺติ, กา ปฏิปตฺติ? กติ อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมเจนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส ปฺตฺโต? เก สิกฺขนฺติ, เก สิกฺขิตสิกฺขา? กตฺถ ิตํ? เก ธาเรนฺติ? กสฺส วจนํ? เกนาภตนฺติ?
๘. ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมเจนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ เสยฺยสกํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา เสยฺยสโก หตฺเถน อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมเจสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. อตฺถิ ตตฺถ ปฺตฺติ, อนุปฺตฺติ, อนุปฺปนฺนปฺตฺตีติ? เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. อนุปฺปนฺนปฺตฺติ ตสฺมึ นตฺถิ. สพฺพตฺถ ปฺตฺติ, ปเทสปฺตฺตีติ? สพฺพตฺถปฺตฺติ. สาธารณปฺตฺติ, อสาธารณปฺตฺตีติ ¶ ? อสาธารณปฺตฺติ. เอกโตปฺตฺติ, อุภโตปฺตฺตีติ? เอกโตปฺตฺติ. ปฺจนฺนํ ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถ ปริยาปนฺนนฺติ? นิทาโนคธํ นิทานปริยาปนฺนํ. กตเมน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉตีติ? ตติเย ¶ อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ ¶ . จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺตีติ? สีลวิปตฺติ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กตโม อาปตฺติกฺขนฺโธติ? สงฺฆาทิเสโส อาปตฺติกฺขนฺโธ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาตีติ? เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต. จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณนฺติ? อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมตีติ? ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ. โก ตตฺถ วินโย, โก ตตฺถ อภิวินโยติ? ปฺตฺติ วินโย, วิภตฺติ อภิวินโย. กึ ตตฺถ ปาติโมกฺขํ, กึ ตตฺถ อธิปาติโมกฺขนฺติ? ปฺตฺติ ปาติโมกฺขํ, วิภตฺติ อธิปาติโมกฺขํ. กา วิปตฺตีติ? อสํวโร วิปตฺติ. กา สมฺปตฺตีติ? สํวโร สมฺปตฺติ. กา ปฏิปตฺตีติ? น เอวรูปํ กริสฺสามีติ ยาวชีวํ อาปาณโกฏิกํ สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. [อ. นิ. ๑๐.๓๑] กติ อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมเจนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส ปฺตฺโตติ? ทส อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมเจนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส ปฺตฺโต – สงฺฆสุฏฺุตาย, สงฺฆผาสุตาย, ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย, เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย, ทิฏฺธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ¶ ปฏิฆาตาย, อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย, ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย, สทฺธมฺมฏฺิติยา, วินยานุคฺคหาย. เก สิกฺขนฺตีติ? เสกฺขา จ ปุถุชฺชนกลฺยาณกา จ สิกฺขนฺติ. เก สิกฺขิตสิกฺขาติ? อรหนฺโต สิกฺขิตสิกฺขา. กตฺถ ิตนฺติ? สิกฺขากาเมสุ ิตํ. เก ธาเรนฺตีติ? เยสํ วตฺตติ ¶ , เต ธาเรนฺติ. กสฺส วจนนฺติ? ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. เกนาภตนฺติ? ปรมฺปราภตํ –
อุปาลิ ทาสโก เจว, โสณโก สิคฺคโว ตถา;
โมคฺคลิปุตฺเตน ปฺจมา, เอเต ชมฺพุสิริวฺหเย.
ตโต มหินฺโท อิฏฺฏิโย, อุตฺติโย สมฺพโล ตถา;
ภทฺทนาโม จ ปณฺฑิโต.
เอเต นาคา มหาปฺา, ชมฺพุทีปา อิธาคตา;
วินยํ เต วาจยึสุ, ปิฏกํ ตมฺพปณฺณิยา.
นิกาเย ปฺจ วาเจสุํ, สตฺต เจว ปกรเณ;
ตโต อริฏฺโ เมธาวี, ติสฺสทตฺโต จ ปณฺฑิโต.
วิสารโท ¶ กาฬสุมโน, เถโร จ ทีฆนามโก;
ทีฆสุมโน จ ปณฺฑิโต.
ปุนเทว กาฬสุมโน, นาคตฺเถโร จ พุทฺธรกฺขิโต;
ติสฺสตฺเถโร จ เมธาวี, เทวตฺเถโร จ ปณฺฑิโต.
ปุนเทว สุมโน เมธาวี, วินเย จ วิสารโท;
พหุสฺสุโต จูฬนาโค, คโชว ทุปฺปธํสิโย.
ธมฺมปาลิตนาโม จ, โรหเณ สาธุปูชิโต;
ตสฺส สิสฺโส มหาปฺโ, เขมนาโม ติเปฏโก.
ทีเป ตารกราชาว, ปฺาย อติโรจถ;
อุปติสฺโส จ เมธาวี, ผุสฺสเทโว มหากถี.
ปุนเทว ¶ สุมโน เมธาวี, ปุปฺผนาโม พหุสฺสุโต;
มหากถี มหาสิโว, ปิฏเก สพฺพตฺถ โกวิโท.
ปุนเทว อุปาลิ เมธาวี, วินเย จ วิสารโท;
มหานาโค มหาปฺโ, สทฺธมฺมวํสโกวิโท.
ปุนเทว อภโย เมธาวี, ปิฏเก สพฺพตฺถ โกวิโท;
ติสฺสตฺเถโร จ เมธาวี, วินเย จ วิสารโท.
ตสฺส สิสฺโส มหาปฺโ, ปุปฺผนาโม พหุสฺสุโต;
สาสนํ อนุรกฺขนฺโต, ชมฺพุทีเป ปติฏฺิโต.
จูฬาภโย จ เมธาวี, วินเย จ วิสารโท;
ติสฺสตฺเถโร จ เมธาวี, สทฺธมฺมวํสโกวิโท.
จูฬเทโว จ เมธาวี, วินเย จ วิสารโท;
สิวตฺเถโร จ เมธาวี, วินเย สพฺพตฺถ โกวิโท.
เอเต นาคา มหาปฺา, วินยฺู มคฺคโกวิโท;
วินยํ ทีเป ปกาเสสุํ, ปิฏกํ ตมฺพปณฺณิยาติ.
๙. ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน มาตุคาเมน สทฺธึ กายสํสคฺคํ สมาปชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ ¶ . กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุทายี มาตุคาเมน ¶ สทฺธึ กายสํสคฺคํ สมาปชฺชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
๑๐. มาตุคามํ ทุฏฺุลฺลาหิ วาจาหิ โอภาสนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา ¶ อุทายี มาตุคามํ ทุฏฺุลฺลาหิ วาจาหิ โอภาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๑๑. มาตุคามสฺส สนฺติเก อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณํ ภาสนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา ¶ อุทายี มาตุคามสฺส สนฺติเก อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณํ อภาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๑๒. สฺจริตฺตํ สมาปชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุทายี สฺจริตฺตํ สมาปชฺชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต สมุฏฺาติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา วาจโต สมุฏฺาติ, น กายโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺาติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต ¶ ; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๑๓. สฺาจิกา ¶ กุฏึ การาเปนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? อาฬวิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อาฬวเก ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อาฬวกา ภิกฺขู สฺาจิกาย กุฏิโย การาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๔. มหลฺลกํ วิหารํ การาเปนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? โกสมฺพิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา ฉนฺโน วิหารวตฺถุํ โสเธนฺโต อฺตรํ เจติยรุกฺขํ เฉทาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๕. ภิกฺขุํ ¶ อมูลเกน ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส ¶ กตฺถ ปฺตฺโตติ? ราชคเห ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? เมตฺติยภูมชเก ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? เมตฺติยภูมชกา ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ ทพฺพํ มลฺลปุตฺตํ อมูลเกน ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๖. ภิกฺขุํ อฺภาคิยสฺส อธิกรณสฺส กิฺจิ เทสํ เลสมตฺตํ อุปาทาย ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? ราชคเห ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? เมตฺติยภูมชเก ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? เมตฺติยภูมชกา ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ ทพฺพํ มลฺลปุตฺตํ อฺภาคิยสฺส อธิกรณสฺส กิฺจิ เทสํ เลสมตฺตํ อุปาทาย ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๗. สงฺฆเภทกสฺส ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? ราชคเห ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? เทวทตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? เทวทตฺโต สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส เภทาย ปรกฺกมิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๑๘. เภทานุวตฺตกานํ ¶ ภิกฺขูนํ ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตานํ สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? ราชคเห ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู เทวทตฺตสฺส สงฺฆเภทาย ปรกฺกมนฺตสฺส ¶ อนุวตฺตกา อเหสุํ วคฺควาทกา, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๑๙. ทุพฺพจสฺส ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนา ¶ น ปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? โกสมฺพิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา ฉนฺโน ภิกฺขูหิ สหธมฺมิกํ วุจฺจมาโน อตฺตานํ อวจนียํ อกาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๒๐. กุลทูสกสฺส ¶ ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อสฺสชิปุนพฺพสุเก ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อสฺสชิปุนพฺพสุกา ภิกฺขู สงฺเฆน ปพฺพาชนียกมฺมกตา ภิกฺขู ฉนฺทคามิตา โทสคามิตา โมหคามิตา ภยคามิตา ปาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
เตรส สงฺฆาทิเสสา นิฏฺิตา.
ตสฺสุทฺทานํ –
วิสฺสฏฺิ ¶ กายสํสคฺคํ, ทุฏฺุลฺลํ อตฺตกามฺจ;
สฺจริตฺตํ กุฏี เจว, วิหาโร จ อมูลกํ.
กิฺจิเทสฺจ เภโท จ, ตสฺเสว [ตเถว (ก.)] อนุวตฺตกา;
ทุพฺพจํ กุลทูสฺจ, สงฺฆาทิเสสา เตรสาติ.
๓. อนิยตกณฺฑํ
๒๑. ยํ ¶ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปโม อนึยโต กตฺถ ปฺตฺโต? กํ อารพฺภ? กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ? อตฺถิ ตตฺถ ปฺตฺติ, อนุปฺตฺติ, อนุปฺปนฺนปฺตฺติ, สพฺพตฺถปฺตฺติ ปเทสปฺตฺติ, สาธารณปฺตฺติ อสาธารณปฺตฺติ, เอกโตปฺตฺติ อุภโตปฺตฺติ, ปฺจนฺนํ ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถ ปริยาปนฺนํ, กตเมน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ, จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺติ, สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กตโม อาปตฺติกฺขนฺโธ, ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ, จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ, สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ, โก ตตฺถ วินโย, โก ตตฺถ อภิวินโย, กึ ตตฺถ ปาติโมกฺขํ, กึ ตตฺถ อธิปาติโมกฺขํ, กา วิปตฺติ, กา สมฺปตฺติ, กา ปฏิปตฺติ, กติ อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา ปโม อนิยโต ปฺตฺโต, เก ¶ สิกฺขนฺติ, เก สิกฺขิตสิกฺขา, กตฺถ ิตํ, เก ธาเรนฺติ, กสฺส วจนํ เกนาภตนฺติ.
๒๒. ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปโม อนิยโต กตฺถ ¶ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุทายี มาตุคาเมน สทฺธึ เอโก เอกาย รโห ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน อลงฺกมฺมนิเย นิสชฺชํ กปฺเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. อตฺถิ ตตฺถ ปฺตฺติ, อนุปฺตฺติ, อนุปฺปนฺนปฺตฺตีติ? เอกา ปฺตฺติ. อนุปฺตฺติ อนุปฺปนฺนปฺตฺติ ตสฺมึ นตฺถิ. สพฺพตฺถปฺตฺติ, ปเทสปฺตฺตีติ? สพฺพตฺถปฺตฺติ. สาธารณปฺตฺติ, อสาธารณปฺตฺตีติ? อสาธารณปฺตฺติ. เอกโตปฺตฺติ, อุภโตปฺตฺตีติ? เอกโตปฺตฺติ. ปฺจนฺนํ ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถ ปริยาปนฺนนฺติ? นิทาโนคธํ นิทานปริยาปนฺนํ. กตเมน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉตีติ? จตุตฺเถน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ. จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺตีติ? สิยา สีลวิปตฺติ สิยา อาจารวิปตฺติ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กตโม อาปตฺติกฺขนฺโธติ? สิยา ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺโธ สิยา สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺโธ สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺโธ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาตีติ? เอเก ¶ สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ ¶ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต. จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณนฺติ? อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมตีติ? ตีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ. โก ตตฺถ วินโย, โก ตตฺถ อภิวินโยติ? ปฺตฺติ วินโย, วิภตฺติ อภิวินโย. กึ ตตฺถ ปาติโมกฺขํ, กึ ตตฺถ อธิปาติโมกฺขนฺติ? ปฺตฺติ ปาติโมกฺขํ, วิภตฺติ อธิปาติโมกฺขํ. กา วิปตฺตีติ? อสํวโร วิปตฺติ. กา สมฺปตฺตีติ? สํวโร สมฺปตฺติ. กา ปฏิปตฺตีติ? น เอวรูปํ กริสฺสามีติ ยาวชีวํ อาปาณโกฏิกํ สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. [อ. นิ. ๑๐.๓๑] กติ อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา ปโม อนิยโต ปฺตฺโตติ ¶ ? ทส อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา ปโม อนิยโต ปฺตฺโต – สงฺฆสุฏฺุตาย, สงฺฆผาสุตาย, ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย, เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย, ทิฏฺธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตาย, อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย, ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย, สทฺธมฺมฏฺิติยา, วินยานุคฺคหาย. เก สิกฺขนฺตีติ? เสกฺขา จ ปุถุชฺชนกลฺยาณกา จ สิกฺขนฺติ. เก สิกฺขิตสิกฺขาติ? อรหนฺโต สิกฺขิตสิกฺขา. กตฺถ ิตนฺติ? สิกฺขากาเมสุ ิตํ. เก ธาเรนฺตีติ? เยสํ วตฺตติ เต ธาเรนฺติ. กสฺส วจนนฺติ? ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. เกนาภตนฺติ? ปรมฺปราภตํ –
อุปาลิ ¶ ทาสโก เจว, โสณโก สิคฺคโว ตถา;
โมคฺคลิปุตฺเตน ปฺจมา, เอเต ชมฺพุสิริวฺหเย.
ตโต ¶ มหินฺโท อิฏฺฏิโย, อุตฺติโย สมฺพโล ตถา;
ภทฺทนาโม จ ปณฺฑิโต.
เอเต นาคา มหาปฺา, ชมฺพุทีปา อิธาคตา;
วินยํ เต วาจยึสุ, ปิฏกํ ตมฺพปณฺณิยา.
นิกาเย ปฺจ วาเจสุํ, สตฺต เจว ปกรเณ;
ตโต อริฏฺโ เมธาวี, ติสฺสทตฺโต จ ปณฺฑิโต.
วิสารโท กาฬสุมโน, เถโร จ ทีฆนามโก;
ทีฆสุมโน จ ปณฺฑิโต.
ปุนเทว ¶ กาฬสุมโน, นาคตฺเถโร จ พุทฺธรกฺขิโต;
ติสฺสตฺเถโร จ เมธาวี, เทวตฺเถโร จ ปณฺฑิโต.
ปุนเทว สุมโน เมธาวี, วินเย จ วิสารโท;
พหุสฺสุโต จูฬนาโค, คโชว ทุปฺปธํสิโย.
ธมฺมปาลิตนาโม จ, โรหเณ สาธุปูชิโต;
ตสฺส สิสฺโส มหาปฺโ, เขมนาโม ติเปฏโก.
ทีเป ตารกราชาว ปฺาย อติโรจถ;
อุปติสฺโส จ เมธาวี, ผุสฺสเทโว มหากถี.
ปุนเทว สุมโน เมธาวี, ปุปฺผนาโม พหุสฺสุโต;
มหากถี มหาสิโว, ปิฏเก สพฺพตฺถ โกวิโท.
ปุนเทว อุปาลิ เมธาวี, วินเย จ วิสารโท;
มหานาโค มหาปฺโ, สทฺธมฺมวํสโกวิโท.
ปุนเทว ¶ อภโย เมธาวี, ปิฏเก สพฺพตฺถ โกวิโท;
ติสฺสตฺเถโร จ เมธาวี, วินเย จ วิสารโท.
ตสฺส สิสฺโส มหาปฺโ, ปุปฺผนาโม พหุสฺสุโต;
สาสนํ อนุรกฺขนฺโต, ชมฺพุทีเป ปติฏฺิโต.
จูฬาภโย จ เมธาวี, วินเย จ วิสารโท;
ติสฺสตฺเถโร จ เมธาวี, สทฺธมฺมวํสโกวิโท.
จูฬเทโว จ เมธาวี, วินเย จ วิสารโท;
สิวตฺเถโร จ เมธาวี, วินเย สพฺพตฺถ โกวิโท.
เอเต นาคา มหาปฺา, วินยฺู มคฺคโกวิทา;
วินยํ ทีเป ปกาเสสุํ, ปิฏกํ ตมฺพปณฺณิยาติ.
๒๓. ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ทุติโย อนิยโต กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุทายี มาตุคาเมน สทฺธึ เอโก เอกาย รโห นิสชฺชํ กปฺเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. อตฺถิ ตตฺถ ปฺตฺติ, อนุปฺตฺติ อนุปฺปนฺนปฺตฺตีติ? เอกา ปฺตฺติ. อนุปฺตฺติ ¶ อนุปฺปนฺนปฺตฺติ ตสฺมึ นตฺถิ. สพฺพตฺถปฺตฺติ, ปเทสปฺตฺตีติ? สพฺพตฺถปฺตฺติ. สาธารณปฺตฺติ อสาธารณปฺตฺตีติ? อสาธารณปฺตฺติ. เอกโตปฺตฺติ อุภโตปฺตฺตีติ? เอกโตปฺตฺติ. ปฺจนฺนํ ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถ ปริยาปนฺนนฺติ? นิทาโนคธํ นิทานปริยาปนฺนํ. กตเมน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉตีติ? จตุตฺเถน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ. จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺตีติ? สิยา สีลวิปตฺติ, สิยา อาจารวิปตฺติ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กตโม อาปตฺติกฺขนฺโธติ? สิยา ¶ สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺโธ, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺโธ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาตีติ? ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ. จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณนฺติ? อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมตีติ? ตีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สิยา ¶ สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ…เป….
ทฺเว อนิยตา นิฏฺิตา.
ตสฺสุทฺทานํ –
อลงฺกมฺมนิยฺเจว, ตเถว จ น เหว โข;
อนิยตา สุปฺตฺตา, พุทฺธเสฏฺเน ตาทินาติ.
๔. นิสฺสคฺคิยกณฺฑํ
๑. กถินวคฺโค
๒๔. ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อติเรกจีวรํ ทสาหํ อติกฺกาเมนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? เวสาลิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อติเรกจีวรํ ธาเรสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ ¶ สมุฏฺาติ ¶ – สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺาติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๒๕. เอกรตฺตํ ติจีวเรน วิปฺปวสนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู ภิกฺขูนํ หตฺเถ จีวรํ นิกฺขิปิตฺวา สนฺตรุตฺตเรน ชนปทจาริกํ ปกฺกมึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺาติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๒๖. อกาลจีวรํ ปฏิคฺคเหตฺวา มาสํ อติกฺกาเมนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู อกาลจีวรํ ปฏิคฺคเหตฺวา มาสํ อติกฺกาเมสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ ¶ , เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺาติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๒๗. อฺาติกาย ภิกฺขุนิยา ปุราณจีวรํ โธวาเปนฺตสฺส ¶ นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา ¶ อุทายี อฺาติกาย ภิกฺขุนิยา ปุราณจีวรํ โธวาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๒๘. อฺาติกาย ภิกฺขุนิยา หตฺถโต จีวรํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุทายี อฺาติกาย ภิกฺขุนิยา หตฺถโต จีวรํ ปฏิคฺคเหสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๒๙. อฺาตกํ ¶ คหปตึ วา คหปตานึ วา จีวรํ วิฺาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต อฺาตกํ เสฏฺิปุตฺตํ จีวรํ วิฺาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๓๐. อฺาตกํ คหปตึ วา คหปตานึ วา ตตุตฺตริ จีวรํ วิฺาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู น มตฺตํ ชานิตฺวา พหุํ จีวรํ ¶ วิฺาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๓๑. ปุพฺเพ อปฺปวาริตสฺส อฺาตกํ คหปติกํ อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺชนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุปนนฺโท ¶ สกฺยปุตฺโต ปุพฺเพ อปฺปวาริโต อฺาตกํ คหปติกํ อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๓๒. ปุพฺเพ อปฺปวาริตสฺส อฺาตเก คหปติเก อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺชนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต ปุพฺเพ อปฺปวาริโต อฺาตเก คหปติเก อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๓๓. อติเรกติกฺขตฺตุํ โจทนาย อติเรกฉกฺขตฺตุํ าเนน จีวรํ อภินิปฺผาเทนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ¶ ¶ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต อุปาสเกน – ‘‘อชฺชณฺโห, ภนฺเต, อาคเมหี’’ติ ¶ วุจฺจมาโน นาคเมสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
กถินวคฺโค ปโม.
๒. โกสิยวคฺโค
๓๔. โกสิยมิสฺสกํ สนฺถตํ การาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? อาฬวิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู โกสิยการเก อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาหํสุ ‘‘พหู, อาวุโส, โกสการเก ปจถ. อมฺหากมฺปิ ทสฺสถ. มยมฺปิ อิจฺฉาม โกสิยมิสฺสกํ สนฺถตํ กาตุ’’นฺติ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๓๕. สุทฺธกาฬกานํ เอฬกโลมานํ สนฺถตํ การาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? เวสาลิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ ¶ ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู สุทฺธกาฬกานํ เอฬกโลมานํ สนฺถตํ การาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๓๖. อนาทิยิตฺวา ¶ ตุลํ โอทาตานํ ตุลํ โคจริยานํ นวํ สนฺถตํ การาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู โถกฺเว โอทาตํ อนฺเต [โอทาตานํ อนฺเต อนฺเต (สี.), โอทาตานํ อนฺเต (สฺยา.)] อาทิยิตฺวา ตเถว สุทฺธกาฬกานํ เอฬกโลมานํ สนฺถตํ การาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๓๗. อนุวสฺสํ สนฺถตํ การาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู อนุวสฺสํ สนฺถตํ การาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ¶ . เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๓๘. อนาทิยิตฺวา ปุราณสนฺถตสฺส สามนฺตา สุคตวิทตฺถึ นวํ นิสีทนสนฺถตํ การาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ¶ . กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู สนฺถตานิ อุชฺฌิตฺวา อารฺิกงฺคํ ปิณฺฑปาติกงฺคํ ปํสุกูลิกงฺคํ สมาทิยึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๓๙. เอฬกโลมานิ ปฏิคฺคเหตฺวา ติโยชนํ อติกฺกาเมนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตโร ภิกฺขุ เอฬกโลมานิ ปฏิคฺคเหตฺวา ติโยชนํ อติกฺกาเมสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ ¶ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต สมุฏฺาติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
๔๐. อฺาติกาย ภิกฺขุนิยา เอฬกโลมานิ โธวาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สกฺเกสุ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อฺาติกาหิ ภิกฺขุนีหิ เอฬกโลมานิ โธวาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๔๑. รูปิยํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ปฺตฺตํ ¶ . กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ ¶ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต รูปิยํ ปฏิคฺคเหสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๔๒. นานปฺปการกํ รูปิยสํโวหารํ สมาปชฺชนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู ¶ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู นานปฺปการกํ รูปิยสํโวหารํ สมาปชฺชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๔๓. นานปฺปการกํ กยวิกฺกยํ สมาปชฺชนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต ปริพฺพาชเกน สทฺธึ กยวิกฺกยํ สมาปชฺชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
โกสิยวคฺโค ทุติโย.
๓. ปตฺตวคฺโค
๔๔. อติเรกปตฺตํ ¶ ทสาหํ อติกฺกาเมนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อติเรกปตฺตํ ธาเรสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺาติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๔๕. อูนปฺจพนฺธเนน ปตฺเตน อฺํ นวํ ปตฺตํ เจตาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สกฺเกสุ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อปฺปมตฺตเกนปิ ภินฺเนน อปฺปมตฺตเกนปิ ขณฺเฑน วิลิขิตมตฺเตนปิ พหู ปตฺเต วิฺาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๔๖. เภสชฺชานิ ¶ ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตาหํ อติกฺกาเมนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู ¶ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู เภสชฺชานิ ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตาหํ อติกฺกาเมสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ กถินเก…เป….
๔๗. อติเรกมาเส ¶ ¶ เสเส คิมฺหาเน วสฺสิกสาฏิกจีวรํ ปริเยสนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อติเรกมาเส เสเส คิมฺหาเน วสฺสิกสาฏิกจีวรํ ปริเยสึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๔๘. ภิกฺขุสฺส สามํ จีวรํ ทตฺวา กุปิเตน อนตฺตมเนน อจฺฉินฺทนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต ภิกฺขุสฺส สามํ จีวรํ ทตฺวา กุปิโต อนตฺตมโน อจฺฉินฺทิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๔๙. สามํ สุตฺตํ วิฺาเปตฺวา ตนฺตวาเยหิ จีวรํ วายาเปนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู สามํ สุตฺตํ วิฺาเปตฺวา ตนฺตวาเยหิ จีวรํ วายาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๕๐. ปุพฺเพ อปฺปวาริตสฺส อฺาตกสฺส คหปติกสฺส ตนฺตวาเย อุปสงฺกมิตฺวา ¶ จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺชนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต ปุพฺเพ อปฺปวาริโต อฺาตกสฺส คหปติกสฺส ตนฺตวาเย อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๕๑. อจฺเจกจีวรํ ¶ ปฏิคฺคเหตฺวา จีวรกาลสมยํ อติกฺกาเมนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู อจฺเจกจีวรํ ปฏิคฺคเหตฺวา จีวรกาลสมยํ อติกฺกาเมสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ กถินเก…เป….
๕๒. ติณฺณํ ¶ จีวรานํ อฺตรํ จีวรํ อนฺตรฆเร นิกฺขิปิตฺวา อติเรกฉารตฺตํ วิปฺปวสนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู ติณฺณํ จีวรานํ อฺตรํ จีวรํ อนฺตรฆเร นิกฺขิปิตฺวา อติเรกฉารตฺตํ วิปฺปวสึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ¶ ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ กถินเก…เป….
๕๓. ชานํ ¶ สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ อตฺตโน ปริณาเมนฺตสฺส นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ชานํ สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ อตฺตโน ปริณาเมสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ปตฺตวคฺโค ตติโย.
ตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยา นิฏฺิตา.
ตสฺสุทฺทานํ –
ทเสกรตฺติมาโส จ, โธวนฺจ ปฏิคฺคโห;
อฺาตํ ตฺจ [อฺาตกฺจ (ก.)] อุทฺทิสฺส, อุภินฺนํ ทูตเกน จ.
โกสิยา สุทฺธทฺเวภาคา, ฉพฺพสฺสานิ นิสีทนํ;
ทฺเว จ โลมานิ อุคฺคณฺเห, อุโภ นานปฺปการกา.
ทฺเว จ ปตฺตานิ เภสชฺชํ, วสฺสิกา ทานปฺจมํ;
สามํ วายาปนจฺเจโก, สาสงฺกํ สงฺฆิเกน จาติ.
๕. ปาจิตฺติยกณฺฑํ
๑. มุสาวาทวคฺโค
๕๔. ยํ ¶ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน สมฺปชานมุสาวาเท ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ ¶ ? หตฺถกํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ ¶ . กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา หตฺถโก สกฺยปุตฺโต ติตฺถิเยหิ สทฺธึ สลฺลปนฺโต อวชานิตฺวา ปฏิชานิ, ปฏิชานิตฺวา อวชานิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๕๕. โอมสวาเท ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู เปสเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ ภณฺฑนฺตา [ภณฺเฑนฺตา (ก.)] เปสเล ภิกฺขู โอมสึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๕๖. ภิกฺขุเปสฺุเ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ภิกฺขูนํ ภณฺฑนชาตานํ กลหชาตานํ วิวาทาปนฺนานํ เปสฺุํ อุปสํหรึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๕๗. อนุปสมฺปนฺนํ ปทโส ธมฺมํ วาเจนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู ¶ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อุปาสเก ปทโส ธมฺมํ วาเจสุํ ¶ , ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา วาจโต สมุฏฺาติ, น กายโต น จิตฺตโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต…เป….
๕๘. อนุปสมฺปนฺเนน อุตฺตริทิรตฺตติรตฺตํ สหเสยฺยํ กปฺเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? อาฬวิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู อนุปสมฺปนฺเนน สหเสยฺยํ กปฺเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ ¶ , เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ ¶ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต สมุฏฺาติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
๕๙. มาตุคาเมน สหเสยฺยํ กปฺเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อนุรุทฺธํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อนุรุทฺโธ มาตุคาเมน สหเสยฺยํ กปฺเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ เอฬกโลมเก…เป….
๖๐. มาตุคามสฺส อุตฺตริฉปฺปฺจวาจาหิ ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ ¶ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุทายี มาตุคามสฺส ธมฺมํ เทเสสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, ทฺเว อนุปฺตฺติโย. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ ปทโสธมฺเม…เป….
๖๑. อนุปสมฺปนฺนสฺส อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ ภูตํ อาโรเจนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? เวสาลิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? วคฺคุมุทาตีริเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? วคฺคุมุทาตีริยา ภิกฺขู คิหีนํ อฺมฺสฺส อุตฺตริมนุสฺสธมฺมสฺส วณฺณํ ภาสึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต สมุฏฺาติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา วาจโต สมุฏฺาติ, น กายโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺาติ, น จิตฺตโต…เป….
๖๒. ภิกฺขุสฺส ทุฏฺุลฺลาปตฺตึ อนุปสมฺปนฺนสฺส อาโรเจนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ภิกฺขุสฺส ทุฏฺุลฺลาปตฺตึ อนุปสมฺปนฺนสฺส อาโรเจสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๖๓. ปถวึ ¶ ขณนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? อาฬวิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อาฬวเก ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อาฬวกา ¶ ภิกฺขู ปถวึ ขณึสุ ¶ , ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
มุสาวาทวคฺโค ปโม.
๒. ภูตคามวคฺโค
๖๔. ภูตคามปาตพฺยตา ¶ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? อาฬวิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อาฬวเก ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อาฬวกา ภิกฺขู รุกฺขํ ฉินฺทึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๖๕. อฺวาทเก วิเหสเก ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? โกสมฺพิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา ฉนฺโน สงฺฆมชฺเฌ อาปตฺติยา อนุยฺุชิยมาโน อฺเนฺํ ปฏิจริ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ¶ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๖๖. อุชฺฌาปนเก ขิยฺยนเก ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? เมตฺติยภูมชเก ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? เมตฺติยภูมชกา ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ ทพฺพํ มลฺลปุตฺตํ ภิกฺขู อุชฺฌาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๖๗. สงฺฆิกํ มฺจํ วา ปีํ วา ภิสึ วา โกจฺฉํ วา อชฺโฌกาเส สนฺถริตฺวา อนุทฺธริตฺวา อนาปุจฺฉา ปกฺกมนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู สงฺฆิกํ เสนาสนํ อชฺโฌกาเส สนฺถริตฺวา อนุทฺธริตฺวา อนาปุจฺฉา ปกฺกมึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ กถินเก…เป….
๖๘. สงฺฆิเก ¶ วิหาเร เสยฺยํ สนฺถริตฺวา อนุทฺธริตฺวา อนาปุจฺฉา ปกฺกมนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สตฺตรสวคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สตฺตรสวคฺคิยา ภิกฺขู สงฺฆิเก วิหาเร เสยฺยํ สนฺถริตฺวา อนุทฺธริตฺวา ¶ อนาปุจฺฉา ปกฺกมึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ ¶ . ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ กถินเก…เป….
๖๙. สงฺฆิเก วิหาเร ชานํ ปุพฺพุปคตํ ภิกฺขุํ อนุปขชฺช เสยฺยํ กปฺเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู เถเร ภิกฺขู อนุปขชฺช เสยฺยํ กปฺเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
๗๐. ภิกฺขุํ กุปิเตน อนตฺตมเนน สงฺฆิกา วิหารา นิกฺกฑฺฒนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู กุปิตา อนตฺตมนา ภิกฺขู สงฺฆิกา วิหารา นิกฺกฑฺฒึสุ ¶ , ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๗๑. สงฺฆิเก วิหาเร อุปริเวหาสกุฏิยา อาหจฺจปาทกํ มฺจํ วา ปีํ วา อภินิสีทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตโร ภิกฺขุ สงฺฆิเก วิหาเร อุปริเวหาสกุฏิยา อาหจฺจปาทกํ มฺจํ สหสา อภินิสีทิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ¶ ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต สมุฏฺาติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
๗๒. ทฺวตฺติปริยาเย อธิฏฺหิตฺวา ตตุตฺตริ อธิฏฺหนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? โกสมฺพิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา ฉนฺโน กตปริโยสิตํ วิหารํ ปุนปฺปุนํ ฉาทาเปสิ, ปุนปฺปุนํ ลิมฺปาเปสิ, อติภาริโก วิหาโร ปริปติ ¶ , ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๗๓. ชานํ สปฺปาณกํ อุทกํ ติณํ วา มตฺติกํ วา สิฺจนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? อาฬวิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อาฬวเก ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ ¶ ? อาฬวกา ภิกฺขู ชานํ สปฺปาณกํ อุทกํ ติณมฺปิ มตฺติกมฺปิ สิฺจึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ภูตคามวคฺโค ทุติโย.
๓. โอวาทวคฺโค
๗๔. อสมฺมเตน ¶ ภิกฺขุนิโย โอวทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อสมฺมตา ภิกฺขุนิโย โอวทึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. อตฺถิ ตตฺถ ปฺตฺติ, อนุปฺตฺติ, อนุปฺปนฺนปฺตฺตีติ? เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. อนุปฺปนฺนปฺตฺติ ตสฺมึ นตฺถิ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา วาจโต สมุฏฺาติ, น กายโต น จิตฺตโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต…เป….
๗๕. อตฺถงฺคเต สูริเย ภิกฺขุนิโย โอวทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ จูฬปนฺถกํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา จูฬปนฺถโก อตฺถงฺคเต สูริเย ภิกฺขุนิโย โอวทิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ ปทโสธมฺเม…เป….
๗๖. ภิกฺขุนุปสฺสยํ อุปสงฺกมิตฺวา ภิกฺขุนิโย โอวทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สกฺเกสุ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู ¶ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ภิกฺขุนุปสฺสยํ ¶ อุปสงฺกมิตฺวา ภิกฺขุนิโย โอวทึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ กถินเก…เป….
๗๗. ‘‘อามิสเหตุ ¶ ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย โอวทนฺตี’’ติ ภณนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ‘‘อามิสเหตุ ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย โอวทนฺตี’’ติ ภณึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๗๘. อฺาติกาย ¶ ภิกฺขุนิยา จีวรํ เทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตโร ภิกฺขุ อฺาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรํ อทาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๗๙. อฺาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรํ สิพฺเพนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุทายี อฺาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรํ สิพฺเพสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ ¶ …เป….
๘๐. ภิกฺขุนิยา สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต สมุฏฺาติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺาติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๘๑. ภิกฺขุนิยา สทฺธึ สํวิธาย เอกํ นาวํ อภิรุหนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ สํวิธาย เอกํ นาวํ อภิรุหึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๘๒. ชานํ ¶ ภิกฺขุนิปริปาจิตํ ปิณฺฑปาตํ ภฺุชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? เทวทตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? เทวทตฺโต ชานํ ภิกฺขุนิปริปาจิตํ ¶ ปิณฺฑปาตํ ภฺุชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
๘๓. ภิกฺขุนิยา ¶ ¶ สทฺธึ เอโก เอกาย รโห นิสชฺชํ กปฺเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุทายี ภิกฺขุนิยา สทฺธึ เอโก เอกาย รโห นิสชฺชํ กปฺเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
โอวาทวคฺโค ตติโย.
๔. โภชนวคฺโค
๘๔. ตตุตฺตริ อาวสถปิณฺฑํ ภฺุชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู ¶ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อนุวสิตฺวา อนุวสิตฺวา อาวสถปิณฺฑํ ภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ เอฬกโลมเก…เป….
๘๕. คณโภชเน ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? เทวทตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? เทวทตฺโต สปริโส กุเลสุ วิฺาเปตฺวา วิฺาเปตฺวา ภฺุชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, สตฺต อนุปฺตฺติโย. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ เอฬกโลมเก…เป….
๘๖. ปรมฺปรโภชเน ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? เวสาลิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู ¶ อฺตฺร นิมนฺติตา อฺตฺร ภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, จตสฺโส อนุปฺตฺติโย. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ กถินเก…เป….
๘๗. ทฺวตฺติปตฺตปูเร ปูเว ปฏิคฺคเหตฺวา ตตุตฺตริ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู น มตฺตํ ชานิตฺวา ปฏิคฺคเหสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ¶ ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๘๘. ภุตฺตาวินา ¶ ปวาริเตน อนติริตฺตํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ภฺุชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู ภุตฺตาวี ปวาริตา อฺตฺร ภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ กถินเก…เป….
๘๙. ภิกฺขุํ ภุตฺตาวึ ปวาริตํ อนติริตฺเตน ขาทนีเยน วา โภชนีเยน วา อภิหฏฺุํ ปวาเรนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตโร ภิกฺขุ ภิกฺขุํ ภุตฺตาวึ ปวาริตํ อนติริตฺเตน โภชนีเยน อภิหฏฺุํ ปวาเรสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๙๐. วิกาเล ¶ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ภฺุชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สตฺตรสวคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สตฺตรสวคฺคิยา ภิกฺขู วิกาเล โภชนํ ภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ เอฬกโลมเก…เป….
๙๑. สนฺนิธิการกํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ภฺุชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ เพลฏฺสีสํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา เพลฏฺสีโส สนฺนิธิการกํ โภชนํ ¶ ภฺุชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ เอฬกโลมเก…เป….
๙๒. ปณีตโภชนานิ อตฺตโน อตฺถาย วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ปณีตโภชนานิ อตฺตโน อตฺถาย วิฺาเปตฺวา ภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๙๓. อทินฺนํ มุขทฺวารํ อาหารํ อาหรนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? เวสาลิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตโร ภิกฺขุ ¶ อทินฺนํ มุขทฺวารํ ¶ อาหารํ อาหริ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ เอฬกโลมเก…เป….
โภชนวคฺโค จตุตฺโถ.
๕. อเจลกวคฺโค
๙๔. อเจลกสฺส วา ปริพฺพาชกสฺส วา ปริพฺพาชิกาย วา สหตฺถา ขาทนียํ วา โภชนียํ วา เทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? เวสาลิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อานนฺโท อฺตริสฺสา ปริพฺพาชิกาย เอกํ มฺมาโน ทฺเว ปูเว อทาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ เอฬกโลมเก…เป….
๙๕. ภิกฺขุํ ‘‘เอหาวุโส, คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสิสฺสามา’’ติ ตสฺส ทาเปตฺวา วา อทาเปตฺวา วา อุยฺโยเชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ ¶ ? อายสฺมา อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต ภิกฺขุํ ‘‘เอหาวุโส, คามํ ปิณฺฑาย ปวิสิสฺสามา’’ติ, ตสฺส อทาเปตฺวา อุยฺโยเชสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๙๖. สโภชเน ¶ กุเล อนุปขชฺช นิสชฺชํ กปฺเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต สโภชเน กุเล อนุปขชฺช นิสชฺชํ กปฺเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ ¶ . ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
๙๗. มาตุคาเมน สทฺธึ รโห ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน นิสชฺชํ กปฺเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต มาตุคาเมน สทฺธึ รโห ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน นิสชฺชํ กปฺเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
๙๘. มาตุคาเมน ¶ สทฺธึ เอโก เอกาย รโห นิสชฺชํ กปฺเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต มาตุคาเมน สทฺธึ เอโก เอกาย รโห นิสชฺชํ กปฺเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
๙๙. นิมนฺติเตน สภตฺเตน สนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉา ปุเรภตฺตํ ปจฺฉาภตฺตํ กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต นิมนฺติโต สภตฺโต สมาโน ปุเรภตฺตํ ปจฺฉาภตฺตํ กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, จตสฺโส อนุปฺตฺติโย. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ กถินเก…เป….
๑๐๐. ตตุตฺตริ เภสชฺชํ วิฺาเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สกฺเกสุ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู มหานาเมน สกฺเกน ‘‘อชฺชณฺโห, ภนฺเต, อาคเมถา’’ติ ¶ วุจฺจมานา นาคเมสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๐๑. อุยฺยุตฺตํ เสนํ ทสฺสนาย คจฺฉนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ ¶ ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อุยฺยุตฺตํ เสนํ ทสฺสนาย อคมํสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ เอฬกโลมเก…เป….
๑๐๒. อติเรกติรตฺตํ เสนาย วสนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อติเรกติรตฺตํ เสนาย วสึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ เอฬกโลมเก…เป….
๑๐๓. อุยฺโยธิกํ คจฺฉนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ ¶ . กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อุยฺโยธิกํ ¶ อคมํสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ เอฬกโลมเก…เป….
อเจลกวคฺโค ปฺจโม.
๖. สุราปานวคฺโค
๑๐๔. สุราเมรยปาเน ¶ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? โกสมฺพิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ สาคตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา สาคโต มชฺชํ ปิวิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต สมุฏฺาติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
๑๐๕. องฺคุลิปโตทเก ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ¶ ภิกฺขู ภิกฺขุํ องฺคุลิปโตทเกน หาเสสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
๑๐๖. อุทเก หสธมฺเม [หสฺสธมฺเม (สี. สฺยา.)] ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สตฺตรสวคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สตฺตรสวคฺคิยา ภิกฺขู อจิรวติยา นทิยา อุทเก กีฬึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต ¶ จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
๑๐๗. อนาทริเย ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? โกสมฺพิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา ฉนฺโน อนาทริยํ อกาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๐๘. ภิกฺขุํ ภึสาเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ภิกฺขุํ ภึสาเปสุํ ¶ , ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๐๙. โชตึ สมาทหิตฺวา วิสิพฺเพนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ภคฺเคสุ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู โชตึ สมาทหิตฺวา วิสิพฺเพสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, ทฺเว อนุปฺตฺติโย. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๑๐. โอเรนทฺธมาสํ นหายนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู ราชานมฺปิ ปสฺสิตฺวา น ¶ มตฺตํ ชานิตฺวา นหายึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, ฉ อนุปฺตฺติโย. สพฺพตฺถปฺตฺติ, ปเทสปฺตฺตีติ? ปเทสปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ เอฬกโลมเก…เป….
๑๑๑. อนาทิยิตฺวา ¶ ¶ ติณฺณํ ทุพฺพณฺณกรณานํ อฺตรํ ทุพฺพณฺณกรณํ นวํ จีวรํ ปริภฺุชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู อตฺตโน จีวรํ น สฺชานึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ เอฬกโลมเก…เป….
๑๑๒. ภิกฺขุสฺส วา ภิกฺขุนิยา วา สิกฺขมานาย วา สามเณรสฺส วา สามเณริยา วา สามํ จีวรํ วิกปฺเปตฺวา อปฺปจฺจุทฺธารณํ ปริภฺุชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต ภิกฺขุสฺส สามํ จีวรํ วิกปฺเปตฺวา อปฺปจฺจุทฺธารณํ ปริภฺุชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ กถินเก…เป….
๑๑๓. ภิกฺขุสฺส ปตฺตํ วา จีวรํ วา นิสีทนํ วา สูจิฆรํ วา กายพนฺธนํ วา อปนิเธนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ¶ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ภิกฺขูนํ ปตฺตมฺปิ จีวรมฺปิ อปนิเธสุํ ¶ , ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
สุราเมรยวคฺโค ฉฏฺโ.
๗. สปฺปาณกวคฺโค
๑๑๔. สฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุทายี สฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๑๕. ชานํ สปฺปาณกํ อุทกํ ปริภฺุชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ ¶ ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ชานํ สปฺปาณกํ ¶ อุทกํ ปริภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๑๖. ชานํ ยถาธมฺมํ นิหตาธิกรณํ ปุน กมฺมาย อุกฺโกเฏนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ชานํ ยถาธมฺมํ นิหตาธิกรณํ ปุน กมฺมาย อุกฺโกเฏสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๑๗. ภิกฺขุสฺส ชานํ ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ปฏิจฺฉาเทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุํ ¶ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตโร ภิกฺขุ ภิกฺขุสฺส ชานํ ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ปฏิจฺฉาเทสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๑๑๘. ชานํ อูนวีสติวสฺสํ ปุคฺคลํ อุปสมฺปาเทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ¶ ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู ชานํ อูนวีสติวสฺสํ ปุคฺคลํ อุปสมฺปาเทสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๑๙. ชานํ ¶ เถยฺยสตฺเถน สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตโร ภิกฺขุ ชานํ เถยฺยสตฺเถน สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๑๒๐. มาตุคาเมน สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ. กิสฺมึ ¶ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตโร ภิกฺขุ มาตุคาเมน สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๒๑. ปาปิกาย ทิฏฺิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อริฏฺํ ภิกฺขุํ คทฺธพาธิปุพฺพํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อริฏฺโ ภิกฺขุ คทฺธพาธิปุพฺโพ ปาปิกาย ทิฏฺิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ. กายโต จ วาจโต ¶ จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๑๒๒. ชานํ ตถาวาทินา ภิกฺขุนา [อริฏฺเน ภิกฺขุนา (ก.)] อกฏานุธมฺเมน ตํ ทิฏฺึ อปฺปฏินิสฺสฏฺเน สทฺธึ สมฺภฺุชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ชานํ ตถาวาทินา อริฏฺเน ภิกฺขุนา อกฏานุธมฺเมน ตํ ทิฏฺึ อปฺปฏินิสฺสฏฺเน สทฺธึ สมฺภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๒๓. ชานํ ตถานาสิตํ สมณุทฺเทสํ อุปลาเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ¶ ภิกฺขู ชานํ ตถานาสิตํ กณฺฏกํ ¶ สมณุทฺเทสํ อุปลาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
สปฺปาณกวคฺโค สตฺตโม.
๘. สหธมฺมิกวคฺโค
๑๒๔. ภิกฺขูหิ ¶ สหธมฺมิกํ วุจฺจมาเนน ‘‘น ตาวาหํ, อาวุโส, เอตสฺมึ สิกฺขาปเท สิกฺขิสฺสามิ ยาว น อฺํ ภิกฺขุํ พฺยตฺตํ วินยธรํ ปริปุจฺฉิสฺสามี’’ติ ¶ ภณนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? โกสมฺพิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา ฉนฺโน ภิกฺขูหิ สหธมฺมิกํ วุจฺจมาโน ‘‘น ตาวาหํ, อาวุโส, เอตสฺมึ สิกฺขาปเท สิกฺขิสฺสามิ ยาว น อฺํ ภิกฺขุํ พฺยตฺตํ วินยธรํ ปริปุจฺฉิสฺสามี’’ติ ภณิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๒๕. วินยํ วิวณฺเณนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู วินยํ วิวณฺเณสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๒๖. โมหนเก ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู โมเหสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๒๗. ภิกฺขุสฺส กุปิเตน อนตฺตมเนน ปหารํ เทนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ¶ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู กุปิตา อนตฺตมนา ภิกฺขูนํ ปหารํ อทํสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
๑๒๘. ภิกฺขุสฺส กุปิเตน อนตฺตมเนน ตลสตฺติกํ อุคฺคิรนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ ¶ ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู กุปิตา อนตฺตมนา ภิกฺขูนํ ตลสตฺติกํ อุคฺคิรึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
๑๒๙. ภิกฺขุํ อมูลเกน สงฺฆาทิเสเสน อนุทฺธํเสนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ¶ . กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ภิกฺขุํ อมูลเกน สงฺฆาทิเสเสน อนุทฺธํเสสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๓๐. ภิกฺขุสฺส สฺจิจฺจ กุกฺกุจฺจํ อุปทหนฺตสฺส [อุปฺปาเทนฺตสฺส (สฺยา.)] ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ¶ ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ภิกฺขูนํ สฺจิจฺจ กุกฺกุจฺจํ อุปทหึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๓๑. ภิกฺขูนํ ภณฺฑนชาตานํ กลหชาตานํ วิวาทาปนฺนานํ ¶ อุปสฺสุตึ [อุปสฺสุติ (?)] ติฏฺนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ภิกฺขูนํ ภณฺฑนชาตานํ กลหชาตานํ วิวาทาปนฺนานํ อุปสฺสุตึ ติฏฺหึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๑๓๒. ธมฺมิกานํ กมฺมานํ ฉนฺทํ ทตฺวา ปจฺฉา ขียนธมฺมํ [ขิยฺยธมฺมํ (ก.)] อาปชฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ธมฺมิกานํ กมฺมานํ ฉนฺทํ ทตฺวา ปจฺฉา ขียนธมฺมํ อาปชฺชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๓๓. สงฺเฆ วินิจฺฉยกถาย วตฺตมานาย ฉนฺทํ อทตฺวา อุฏฺายาสนา ปกฺกมนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ ¶ . กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ ¶ . กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตโร ภิกฺขุ สงฺเฆ วินิจฺฉยกถาย วตฺตมานาย ฉนฺทํ อทตฺวา อุฏฺายาสนา ปกฺกามิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๑๓๔. สมคฺเค ¶ สงฺเฆน จีวรํ ทตฺวา ปจฺฉา ขียนธมฺมํ อาปชฺชนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู สมคฺเคน สงฺเฆน จีวรํ ทตฺวา ปจฺฉา ขียนธมฺมํ อาปชฺชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๓๕. ชานํ สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ ปุคฺคลสฺส ปริณาเมนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ชานํ สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ ปุคฺคลสฺส ปริณาเมสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
สหธมฺมิกวคฺโค อฏฺโม.
๙. ราชวคฺโค
๑๓๖. ปุพฺเพ ¶ อปฺปฏิสํวิทิเตน รฺโ อนฺเตปุรํ ปวิสนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อานนฺโท ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิโต รฺโ อนฺเตปุรํ ปาวิสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ กถินเก…เป….
๑๓๗. รตนํ อุคฺคณฺหนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ ¶ . กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตโร ภิกฺขุ รตนํ อุคฺคเหสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, ทฺเว อนุปฺตฺติโย. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๓๘. สนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉา วิกาเล คามํ ปวิสนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ ¶ ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู วิกาเล คามํ ปวิสึสุ, ตสฺมึ ¶ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, ติสฺโส อนุปฺตฺติโย. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ กถินเก…เป….
๑๓๙. อฏฺิมยํ ¶ วา ทนฺตมยํ วา วิสาณมยํ วา สูจิฆรํ การาเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สกฺเกสุ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู น มตฺตํ ชานิตฺวา พหู สูจิฆเร วิฺาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๔๐. ปมาณาติกฺกนฺตํ มฺจํ วา ปีํ วา การาเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุปนนฺทํ สกฺยปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุปนนฺโท สกฺยปุตฺโต อุจฺเจ มฺเจ สยิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๔๑. มฺจํ วา ปีํ วา ตูโลนทฺธํ การาเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู มฺจํ วา ปีํ วา ตูโลนทฺธํ การาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๔๒. ปมาณาติกฺกนฺตํ ¶ นิสีทนํ การาเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อปฺปมาณิกานิ นิสีทนานิ ธาเรสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๔๓. ปมาณาติกฺกนฺตํ กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทึ การาเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อปฺปมาณิกาโย กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทิโย ธาเรสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๔๔. ปมาณาติกฺกนฺตํ ¶ วสฺสิกสาฏิกํ การาเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ¶ . กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อปฺปมาณิกาโย วสฺสิกสาฏิกาโย ธาเรสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๑๔๕. สุคตจีวรปฺปมาณํ ¶ จีวรํ การาเปนฺตสฺส ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ นนฺทํ ¶ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา นนฺโท สุคตจีวรปฺปมาณํ จีวรํ ธาเรสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ราชวคฺโค นวโม.
ทฺเวนวุติ ปาจิตฺติยา นิฏฺิตา.
ขุทฺทกํ สมตฺตํ.
ตสฺสุทฺทานํ –
มุสา โอมสเปสฺุํ, ปทเสยฺยา จ อิตฺถิยา;
อฺตฺร วิฺุนา ภูตา [เทสนาโรจนา เจว (สี. สฺยา.)], ทุฏฺุลฺลาปตฺติ ขณนา.
ภูตํ อฺาย อุชฺฌายิ [ภูตฺวาทอุชฺฌายิ (สี.)], มฺโจ เสยฺโย จ วุจฺจติ;
ปุพฺเพ นิกฺกฑฺฒนาหจฺจ, ทฺวารํ สปฺปาณเกน จ.
อสมฺมตา อตฺถงฺคเต, อุปสฺสยามิเสน จ;
ทเท สิพฺเพ วิธาเนน, นาวา ภฺุเชยฺย เอกโต.
ปิณฺฑํ คณํ ปรํ ปูวํ, ปวาริโต ปวาริตํ;
วิกาลํ สนฺนิธิ ขีรํ, ทนฺตโปเนน เต ทส.
อเจลกํ อุยฺโยขชฺช [อเจลกานุปขชฺช (ก.)], ปฏิจฺฉนฺนํ รเหน จ;
นิมนฺติโต ปจฺจเยหิ, เสนาวสนุยฺโยธิกํ.
สุรา ¶ องฺคุลิ หาโส จ, อนาทริยฺจ ภึสนํ;
โชติ นหาน ทุพฺพณฺณํ, สามํ อปนิเธน จ.
สฺจิจฺจุทกกมฺมา ¶ จ, ทุฏฺุลฺลํ อูนวีสติ;
เถยฺยอิตฺถิอวเทสํ [อริฏฺกํ (วิภงฺเค)], สํวาเส นาสิเตน จ.
สหธมฺมิกวิเลขา, โมโห ปหาเรนุคฺคิเร;
อมูลกฺจ สฺจิจฺจ, โสสฺสามิ ขิยฺยปกฺกเม.
สงฺเฆน จีวรํ ทตฺวา, ปริณาเมยฺย ปุคฺคเล;
รฺฺจ รตนํ สนฺตํ, สูจิ มฺโจ จ ตูลิกา;
นิสีทนํ กณฺฑุจฺฉาทิ, วสฺสิกา สุคเตน จาติ.
เตสํ วคฺคานํ อุทฺทานํ –
มุสา ภูตา จ โอวาโท, โภชนาเจลเกน จ;
สุรา สปฺปาณกา ธมฺโม, ราชวคฺเคน เต นวาติ.
๖. ปาฏิเทสนียกณฺฑํ
๑๔๖. ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อฺาติกาย ภิกฺขุนิยา อนฺตรฆรํ ปวิฏฺาย หตฺถโต ขาทนียํ วา โภชนียํ วา สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ภฺุชนฺตสฺส ปาฏิเทสนียํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ¶ ภิกฺขุํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตโร ภิกฺขุ อฺาติกาย ภิกฺขุนิยา อนฺตรฆรํ ปวิฏฺาย หตฺถโต อามิสํ ปฏิคฺคเหสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ ¶ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต สมุฏฺาติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
๑๔๗. ภิกฺขุนิยา โวสาสนฺติยา น นิวาเรตฺวา ภฺุชนฺตสฺส ปาฏิเทสนียํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย โวสาสนฺติโย น นิวาเรสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ¶ ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺาติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๑๔๘. เสกฺขสมฺมเตสุ ¶ กุเลสุ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ภฺุชนฺตสฺส ปาฏิเทสนียํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู น มตฺตํ ชานิตฺวา ปฏิคฺคเหสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, ทฺเว อนุปฺตฺติโย. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต สมุฏฺาติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต ¶ จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
๑๔๙. อารฺเกสุ เสนาสเนสุ ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิตํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา อชฺฌาราเม สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ภฺุชนฺตสฺส ปาฏิเทสนียํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สกฺเกสุ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ. สมฺพหุลา ภิกฺขู อาราเม โจเร ปฏิวสนฺเต นาโรเจสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺาติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
จตฺตาโร ปาฏิเทสนียา นิฏฺิตา.
ตสฺสุทฺทานํ –
อฺาติกาย โวสาสํ, เสกฺขอารฺเกน จ;
ปาฏิเทสนียา จตฺตาโร, สมฺพุทฺเธน ปกาสิตาติ.
๗. เสขิยกณฺฑํ
๑. ปริมณฺฑลวคฺโค
๑๕๐. ยํ ¶ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อนาทริยํ ปฏิจฺจ ปุรโต วา ปจฺฉโต วา โอลมฺเพนฺเตน นิวาเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ปุรโตปิ ปจฺฉโตปิ โอลมฺเพนฺตา นิวาเสสุํ, ตสฺมึ ¶ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ¶ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ปุรโต วา ปจฺฉโต วา โอลมฺเพนฺเตน ปารุปนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ปุรโตปิ ปจฺฉโตปิ โอลมฺเพนฺตา ปารุปึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ กายํ วิวริตฺวา อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ กายํ วิวริตฺวา อนฺตรฆเร นิสีทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ หตฺถํ วา ปาทํ วา กีฬาเปนฺเตน อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… ¶ เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ หตฺถํ วา ปาทํ วา กีฬาเปนฺเตน อนฺตรฆเร นิสีทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ ¶ …เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ตหํ ตหํ โอโลเกนฺเตน อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ตหํ ตหํ โอโลเกนฺเตน อนฺตรฆเร นิสีทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุกฺขิตฺตกาย อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ อุกฺขิตฺตกาย อนฺตรฆเร นิสีทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน ¶ สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
ปริมณฺฑลวคฺโค ปโม.
๒. อุชฺชคฺฆิกวคฺโค
๑๕๑. อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุชฺชคฺฆิกาย อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู มหาหสิตํ หสนฺตา อนฺตรฆเร คจฺฉึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุชฺชคฺฆิกาย อนฺตรฆเร นิสีทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ¶ ภิกฺขู มหาหสิตํ หสนฺตา อนฺตรฆเร นิสีทึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุจฺจาสทฺทํ มหาสทฺทํ กโรนฺเตน อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อุจฺจาสทฺทํ มหาสทฺทํ กโรนฺตา อนฺตรฆเร คจฺฉึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุจฺจาสทฺทํ มหาสทฺทํ กโรนฺเตน อนฺตรฆเร ¶ นิสีทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อุจฺจาสทฺทํ มหาสทฺทํ กโรนฺตา อนฺตรฆเร นิสีทึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ ¶ . ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ กายปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ กายปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร นิสีทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ พาหุปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ พาหุปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร นิสีทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ ¶ . เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ สีสปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ สีสปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร นิสีทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ ¶ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อุชฺชคฺฆิกวคฺโค ทุติโย.
๓. ขมฺภกตวคฺโค
๑๕๒. อนาทริยํ ปฏิจฺจ ขมฺภกเตน อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ. กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ ขมฺภกเตน อนฺตรฆเร นิสีทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ โอคุณฺิเตน อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ¶ ภิกฺขู สสีสํ ปารุปิตฺวา อนฺตรฆเร คจฺฉึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ โอคุณฺิเตน อนฺตรฆเร นิสีทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู สสีสํ ปารุปิตฺวา อนฺตรฆเร นิสีทึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุกฺกุฏิกาย อนฺตรฆเร คจฺฉนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ปลฺลตฺถิกาย [ปลฺลตฺติกาย (ก.)] อนฺตรฆเร นิสีทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ ¶ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ อสกฺกจฺจํ ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ตหํ ตหํ โอโลเกนฺเตน ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ สูปฺเว พหุํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ ถูปีกตํ ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
ขมฺภกตวคฺโค ตติโย.
๔. ปิณฺฑปาตวคฺโค
๑๕๓. อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ อสกฺกจฺจํ ปิณฺฑปาตํ ภฺุชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ตหํ ตหํ โอโลเกนฺเตน ปิณฺฑปาตํ ภฺุชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ ตหํ ตหํ โอมสิตฺวา ปิณฺฑปาตํ ภฺุชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ สูปฺเว พหุํ ภฺุชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ถูปกโต โอมทฺทิตฺวา ปิณฺฑปาตํ ภฺุชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ สูปํ วา พฺยฺชนํ วา โอทเนน ปฏิจฺฉาเทนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ สูปํ วา โอทนํ วา อคิลาโน อตฺตโน อตฺถาย วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู สูปมฺปิ โอทนมฺปิ อตฺตโน อตฺถาย วิฺาเปตฺวา ภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ¶ ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
อนาทริยํ ¶ ¶ ปฏิจฺจ อุชฺฌานสฺินา ปเรสํ ปตฺตํ โอโลเกนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ มหนฺตํ กพฬํ กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ทีฆํ อาโลปํ กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
ปิณฺฑปาตวคฺโค จตุตฺโถ.
๕. กพฬวคฺโค
๑๕๔. อนาทริยํ ปฏิจฺจ อนาหเฏ กพเฬ มุขทฺวารํ วิวรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ภฺุชมาเนน สพฺพํ หตฺถํ มุเข ปกฺขิปนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ สกพเฬน มุเขน พฺยาหรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ ¶ . กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู สกพเฬน มุเขน พฺยาหรึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ ปิณฺฑุกฺเขปกํ ภฺุชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ¶ ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ กพฬาวจฺเฉทกํ ภฺุชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อวคณฺฑการกํ ภฺุชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ หตฺถนิทฺธุนกํ ภฺุชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ สิตฺถาวการกํ ภฺุชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ชิวฺหานิจฺฉารกํ ภฺุชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ จปุจปุการกํ ภฺุชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
กพฬวคฺโค ปฺจโม.
๖. สุรุสุรุวคฺโค
๑๕๕. อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ สุรุสุรุการกํ ภฺุชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? โกสมฺพิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู สุรุสุรุการกํ ขีรํ ปิวึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ¶ . เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ หตฺถนิลฺเลหกํ ภฺุชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ ปตฺตนิลฺเลหกํ ภฺุชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ โอฏฺนิลฺเลหกํ ภฺุชนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ. เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ สามิเสน หตฺเถน ปานียถาลกํ ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ภคฺเคสุ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู สามิเสน หตฺเถน ปานียถาลกํ ปฏิคฺคเหสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน ¶ สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ สสิตฺถกํ ปตฺตโธวนํ อนฺตรฆเร ฉฑฺเฑนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ภคฺเคสุ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู สสิตฺถกํ ปตฺตโธวนํ อนฺตรฆเร ฉฑฺเฑสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ฉตฺตปาณิสฺส ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู ฉตฺตปาณิสฺส ธมฺมํ เทเสสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต…เป….
อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ ทณฺฑปาณิสฺส ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต…เป….
อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ สตฺถปาณิสฺส ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ, เอกา ¶ อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อาวุธปาณิสฺส ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต…เป….
สุรุสุรุวคฺโค ฉฏฺโ.
๗. ปาทุกวคฺโค
๑๕๖. อนาทริยํ ปฏิจฺจ ปาทุการุฬฺหสฺส ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุปาหนารุฬฺหสฺส ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ยานคตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ ¶ , น กายโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ สยนคตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ปลฺลตฺถิกาย นิสินฺนสฺส ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเน ¶ สมุฏฺาติ – วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต…เป….
อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ เวิตสีสสฺส ¶ ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ โอคุณฺิตสีสสฺส ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ฉมายํ นิสีทิตฺวา อาสเน นิสินฺนสฺส ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ ¶ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ นีเจ อาสเน นิสีทิตฺวา อุจฺเจ อาสเน นิสินฺนสฺส ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ิเตน นิสินฺนสฺส ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ปจฺฉโต คจฺฉนฺเตน ปุรโต คจฺฉนฺตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุปฺปเถน คจฺฉนฺเตน ปเถน คจฺฉนฺตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ิเตน อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ ¶ , เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเน ¶ สมุฏฺาติ – กายโต ¶ จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ หริเต อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ…เป… กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อุทเก อุจฺจารมฺปิ ปสฺสาวมฺปิ เขฬมฺปิ อกํสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
ปาทุกวคฺโค สตฺตโม.
ปฺจสตฺตติ เสขิยา นิฏฺิตา.
ตสฺสุทฺทานํ –
ปริมณฺฑลํ ปฏิจฺฉนฺนํ, สุสํวุโตกฺขิตฺตจกฺขุ;
อุกฺขิตฺโตชฺชคฺฆิกา สทฺโท, ตโย เจว ปจาลนา.
ขมฺภํ โอคุณฺิโต เจวุกฺกุฏิปลฺลตฺถิกาย จ;
สกฺกจฺจํ ¶ ปตฺตสฺี จ, สมสูปํ สมติตฺติกํ [สมติตฺถิกํ (ก.)].
สกฺกจฺจํ ปตฺตสฺี จ, สปทานํ สมสูปกํ;
ถูปกโต ปฏิจฺฉนฺนํ, วิฺตฺตุชฺฌานสฺินา.
น มหนฺตํ มณฺฑลํ ทฺวารํ, สพฺพํ หตฺถํ น พฺยาหเร;
อุกฺเขโป เฉทนา คณฺโฑ, ธุนํ สิตฺถาวการกํ.
ชิวฺหานิจฺฉารกฺเจว ¶ , จปุจปุ สุรุสุรุ;
หตฺโถ ¶ ปตฺโต จ โอฏฺโ จ, สามิสํ สิตฺถเกน จ.
ฉตฺตปาณิสฺส ¶ สทฺธมฺมํ, น เทเสนฺติ ตถาคตา;
เอวเมว ทณฺฑปาณิสฺส, สตฺถอาวุธปาณินํ.
ปาทุกา อุปาหนา เจว, ยานเสยฺยาคตสฺส จ;
ปลฺลตฺถิกา นิสินฺนสฺส, เวิโตคุณฺิตสฺส จ.
ฉมา นีจาสเน าเน, ปจฺฉโต อุปฺปเถน จ;
ิตเกน น กาตพฺพํ, หริเต อุทกมฺหิ จาติ.
เตสํ วคฺคานมุทฺทานํ –
ปริมณฺฑลอุชฺชคฺฆิ, ขมฺภํ ปิณฺฑํ ตเถว จ;
กพฬา สุรุสุรุ จ, ปาทุเกน จ สตฺตมาติ.
มหาวิภงฺเค กตฺถปฺตฺติวาโร นิฏฺิโต.
๒. กตาปตฺติวาโร
๑. ปาราชิกกณฺฑํ
๑๕๗. เมถุนํ ¶ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อกฺขายิเต สรีเร เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; เยภุยฺเยน ขายิเต ¶ สรีเร เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; วฏฺฏกเต [วิวฏกเต (สฺยา.)] มุเข อจฺฉุปนฺตํ องฺคชาตํ ปเวเสติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺโต อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
๑๕๘. อทินฺนํ อาทิยนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อทินฺนํ อาทิยนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปฺจมาสกํ วา อติเรกปฺจมาสกํ วา อคฺฆนกํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; อติเรกมาสกํ วา อูนปฺจมาสกํ วา อคฺฆนกํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; มาสกํ วา อูนมาสกํ วา อคฺฆนกํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – อทินฺนํ อาทิยนฺโต อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
๑๕๙. สฺจิจฺจ ¶ มนุสฺสวิคฺคหํ ชีวิตา โวโรเปนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? สฺจิจฺจ มนุสฺสวิคฺคหํ ชีวิตา โวโรเปนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. มนุสฺสํ โอทิสฺส โอปาตํ ขณติ ‘‘ปปติตฺวา มริสฺสตี’’ติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ปปติเต ทุกฺขา เวทนา อุปฺปชฺชติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; มรติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส – สฺจิจฺจ มนุสฺสวิคฺคหํ ชีวิตา โวโรเปนฺโต อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
๑๖๐. อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อสนฺตํ ¶ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; ‘‘โย เต วิหาเร ¶ วสติ, โส ภิกฺขุ อรหา’’ติ ภณติ, ปฏิวิชานนฺตสฺส อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; น ปฏิวิชานนฺตสฺส อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปนฺโต อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
จตฺตาโร ปาราชิกา นิฏฺิตา.
๒. สงฺฆาทิเสสกณฺฑํ
๑๖๑. อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมเจนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เจเตติ อุปกฺกมติ ¶ มุจฺจติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; เจเตติ อุปกฺกมติ น มุจฺจติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ปโยเค ทุกฺกฏํ.
มาตุคาเมน สทฺธึ กายสํสคฺคํ สมาปชฺชนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. กาเยน กายํ อามสติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; กาเยน กายปฏิพทฺธํ อามสติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; กายปฏิพทฺเธน กายปฏิพทฺธํ อามสติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.
มาตุคามํ ทุฏฺุลฺลาหิ วาจาหิ โอภาเสนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ, อวณฺณมฺปิ ภณติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ เปตฺวา อธกฺขกํ อุพฺภชาณุมณฺฑลํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ อวณฺณมฺปิ ภณติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; กายปฏิพทฺธํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ อวณฺณมฺปิ ภณติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.
อตฺตกามปาริจริยา ¶ วณฺณํ ภาสนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ ¶ . มาตุคามสฺส สนฺติเก อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณํ ภาสติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; ปณฺฑกสฺส สนฺติเก อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณํ ภาสติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ติรจฺฉานคตสฺส สนฺติเก อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณํ ภาสติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.
สฺจริตฺตํ สมาปชฺชนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปฏิคฺคณฺหาติ วีมํสติ ปจฺจาหรติ ¶ , อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; ปฏิคฺคณฺหาติ วีมํสติ น ปจฺจาหรติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ปฏิคฺคณฺหาติ น วีมํสติ น ปจฺจาหรติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.
สฺาจิกาย กุฏึ การาเปนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. การาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; เอกํ ปิณฺฑํ อนาคเต, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ตสฺมึ ปิณฺเฑ อาคเต, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
มหลฺลกํ วิหารํ การาเปนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. การาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; เอกํ ปิณฺฑํ อนาคเต, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ตสฺมึ ปิณฺเฑ อาคเต, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
ภิกฺขุํ อมูลเกน ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อโนกาสํ การาเปตฺวา จาวนาธิปฺปาโย วเทติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสเสน ทุกฺกฏสฺส; โอกาสํ การาเปตฺวา อกฺโกสาธิปฺปาโย วเทติ, อาปตฺติ โอมสวาทสฺส.
ภิกฺขุํ อฺภาคิยสฺส อธิกรณสฺส กิฺจิ เทสํ เลสมตฺตํ อุปาทาย ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ ¶ . อโนกาสํ การาเปตฺวา จาวนาธิปฺปาโย วเทติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสเสน ทุกฺกฏสฺส; โอกาสํ การาเปตฺวา อกฺโกสาธิปฺปาโย วเทติ, อาปตฺติ โอมสวาทสฺส.
สงฺฆเภทโก ภิกฺขุ ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
เภทกานุวตฺตกา ¶ ภิกฺขู ยาวตติยํ สมนุภาสนาย [สมนุภาสิยมานา (สฺยา.)] น ปฏินิสฺสชฺชนฺตา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชนฺติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ¶ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
ทุพฺพโจ ภิกฺขุ ยาวตติยํ สมนุภาสนาย [สมนุภาสิยมาโน (สฺยา.)] น ปฏินิสฺสชฺชนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ ¶ . ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
กุลทูสโก ภิกฺขุ ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
เตรส สงฺฆาทิเสสา นิฏฺิตา.
๓. นิสฺสคฺคิยกณฺฑํ
๑. กถินวคฺโค
๑๖๒. อติเรกจีวรํ ¶ ทสาหํ อติกฺกาเมนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
เอกรตฺตํ ติจีวเรน วิปฺปวสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อกาลจีวรํ ปฏิคฺคเหตฺวา มาสํ อติกฺกาเมนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อฺาติกาย ภิกฺขุนิยา ปุราณจีวรํ โธวาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. โธวาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; โธวาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อฺาติกาย ภิกฺขุนิยา หตฺถโต จีวรํ ปฏิคฺคณฺหนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. คณฺหาติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; คหิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อฺาตกํ ¶ คหปตึ วา คหปตานึ วา จีวรํ วิฺาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วิฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วิฺาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อฺาตกํ ¶ คหปตึ วา คหปตานึ วา ตตุตฺตริ จีวรํ วิฺาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วิฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วิฺาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
ปุพฺเพ อปฺปวาริโต อฺาตกํ คหปติกํ อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วิกปฺปํ อาปชฺชติ ¶ , ปโยเค ทุกฺกฏํ; วิกปฺปํ อาปนฺเน นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
ปุพฺเพ อปฺปวาริโต อฺาตเก คหปติเก อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วิกปฺปํ อาปชฺชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วิกปฺปํ อาปนฺเน นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อติเรกติกฺขตฺตุํ โจทนาย อติเรกฉกฺขตฺตุํ าเนน จีวรํ อภินิปฺผาเทนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อภินิปฺผาเทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อภินิปฺผาทิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
กถินวคฺโค ปโม.
๒. โกสิยวคฺโค
๑๖๓. โกสิยมิสฺสกํ สนฺถตํ การาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. การาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; การาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
สุทฺธกาฬกานํ เอฬกโลมานํ สนฺถตํ การาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. การาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; การาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อนาทิยิตฺวา ¶ ตุลํ โอทาตานํ ตุลํ โคจริยานํ นวํ สนฺถตํ การาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. การาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; การาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อนุวสฺสํ สนฺถตํ การาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. การาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; การาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อนาทิยิตฺวา ¶ ¶ ปุราณสนฺถตสฺส สามนฺตา สุคตวิทตฺถึ นวํ นิสีทนสนฺถตํ การาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. การาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; การาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
เอฬกโลมานิ ¶ ปฏิคฺคเหตฺวา ติโยชนํ อติกฺกาเมนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปมํ ปาทํ ติโยชนํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ทุติยํ ปาทํ อติกฺกาเมติ, นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อฺาติกาย ภิกฺขุนิยา เอฬกโลมานิ โธวาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. โธวาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; โธวาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
รูปิยํ ปฏิคฺคณฺหนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. คณฺหาติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; คหิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
นานปฺปการกํ รูปิยสํโวหารํ สมาปชฺชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. สมาปชฺชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; สมาปนฺเน นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
นานปฺปการกํ กยวิกฺกยํ สมาปชฺชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. สมาปชฺชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; สมาปนฺเน นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
โกสิยวคฺโค ทุติโย.
๓. ปตฺตวคฺโค
๑๖๔. อติเรกปตฺตํ ทสาหํ อติกฺกาเมนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อูนปฺจพนฺธเนน ¶ ปตฺเตน อฺํ นวํ ปตฺตํ เจตาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เจตาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; เจตาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
เภสชฺชานิ ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตาหํ อติกฺกาเมนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อติเรกมาเส ¶ เสเส คิมฺหาเน วสฺสิกสาฏิกจีวรํ ปริเยสนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปริเยสติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปริยิฏฺเ นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
ภิกฺขุสฺส สามํ จีวรํ ทตฺวา กุปิโต อนตฺตมโน อจฺฉินฺทนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อจฺฉินฺทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อจฺฉินฺเน นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
สามํ ¶ สุตฺตํ วิฺาเปตฺวา ตนฺตวาเยหิ จีวรํ วายาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วายาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วายาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
ปุพฺเพ อปฺปวาริโต อฺาตกสฺส คหปติกสฺส ตนฺตวาเย อุปสงฺกมิตฺวา จีวเร วิกปฺปํ อาปชฺชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วิกปฺปํ อาปชฺชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วิกปฺปํ อาปนฺเน นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อจฺเจกจีวรํ ¶ ปฏิคฺคเหตฺวา จีวรกาลสมยํ อติกฺกาเมนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
ติณฺณํ ¶ จีวรานํ อฺตรํ จีวรํ อนฺตรฆเร นิกฺขิปิตฺวา อติเรกฉารตฺตํ วิปฺปวสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
ชานํ สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ อตฺตโน ปริณาเมนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปริณาเมติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปริณามิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
ปตฺตวคฺโค ตติโย.
ตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยา นิฏฺิตา.
๔. ปาจิตฺติยกณฺฑํ
๑. มุสาวาทวคฺโค
๑๖๕. สมฺปชานมุสาวาทํ ภาสนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? สมฺปชานมุสาวาทํ ภาสนฺโต ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ ¶ อุลฺลปติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; ภิกฺขุํ อมูลเกน ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; ‘‘โย เต วิหาเร วสติ, โส ภิกฺขุ อรหา’’ติ ภณติ, ปฏิวิชานนฺตสฺส อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; น ปฏิวิชานนฺตสฺส อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; สมฺปชานมุสาวาเท ปาจิตฺติยํ – สมฺปชานมุสาวาทํ ภาสนฺโต อิมา ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
โอมสนฺโต ¶ ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุปสมฺปนฺนํ โอมสติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; อนุปสมฺปนฺนํ โอมสติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.
เปสฺุํ อุปสํหรนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุปสมฺปนฺนสฺส ¶ เปสฺุํ อุปสํหรติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; อนุปสมฺปนฺนสฺส เปสฺุํ อุปสํหรติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.
อนุปสมฺปนฺนํ ปทโส ธมฺมํ วาเจนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วาเจติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปเท ปเท อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อนุปสมฺปนฺเนน อุตฺตริทิรตฺตติรตฺตํ สหเสยฺยํ กปฺเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. นิปชฺชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; นิปนฺเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
มาตุคาเมน สหเสยฺยํ กปฺเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. นิปชฺชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; นิปนฺเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
มาตุคามสฺส อุตฺตริฉปฺปฺจวาจาหิ ธมฺมํ เทเสนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เทเสติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปเท ปเท อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อนุปสมฺปนฺนสฺส อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ ภูตํ อาโรเจนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อาโรเจติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อาโรจิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุสฺส ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ อนุปสมฺปนฺนสฺส อาโรเจนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อาโรเจติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อาโรจิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ปถวึ ¶ ¶ ขณนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ขณติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปหาเร ปหาเร อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
มุสาวาทวคฺโค ปโม.
๒. ภูตคามวคฺโค
๑๖๖. ภูตคามํ ¶ ปาเตนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปาเตติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปหาเร ปหาเร อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อฺเนฺํ ¶ ปฏิจรนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อนาโรปิเต อฺวาทเก อฺเนฺํ ปฏิจรติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อาโรปิเต อฺวาทเก อฺเนฺํ ปฏิจรติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุํ อุชฺฌาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุชฺฌาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อุชฺฌาปิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สงฺฆิกํ มฺจํ วา ปีํ วา ภิสึ วา โกจฺฉํ วา อชฺโฌกาเส สนฺถริตฺวา อนุทฺธริตฺวา อนาปุจฺฉา ปกฺกมนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปมํ ปาทํ เลฑฺฑุปาตํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ทุติยํ ปาทํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สงฺฆิเก วิหาเร เสยฺยํ สนฺถริตฺวา อนุทฺธริตฺวา อนาปุจฺฉา ปกฺกมนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปมํ ปาทํ ปริกฺเขปํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ทุติยํ ปาทํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สงฺฆิเก วิหาเร ชานํ ปุพฺพุปคตํ ภิกฺขุํ อนุปขชฺช เสยฺยํ ¶ กปฺเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. นิปชฺชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; นิปนฺเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุํ กุปิโต อนตฺตมโน สงฺฆิกา วิหารา นิกฺกฑฺเฒนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. นิกฺกฑฺฒติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; นิกฺกฑฺฒิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สงฺฆิเก ¶ วิหาเร อุปริเวหาสกุฏิยา อาหจฺจปาทกํ มฺจํ วา ปีํ วา อภินิสีทนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อภินิสีทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อภินิสินฺเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ทฺวตฺติปริยาเย อธิฏฺหิตฺวา ตตุตฺตริ อธิฏฺหนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อธิฏฺเติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อธิฏฺิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ชานํ สปฺปาณกํ อุทกํ ติณํ วา มตฺติกํ วา สิฺจนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. สิฺจติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; สิฺจิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภูตคามวคฺโค ทุติโย.
๓. โอวาทวคฺโค
๑๖๗. อสมฺมโต ¶ ภิกฺขุนิโย โอวทนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. โอวทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; โอวทิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อตฺถงฺคเต สูริเย ภิกฺขุนิโย โอวทนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. โอวทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; โอวทิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุนุปสฺสยํ ¶ อุปสงฺกมิตฺวา ภิกฺขุนิโย โอวทนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. โอวทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; โอวทิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
‘‘อามิสเหตุ ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย โอวทนฺตี’’ติ ภณนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภณติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ภณิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อฺาติกาย ภิกฺขุนิยา จีวรํ เทนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ทินฺเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อฺาติกา ¶ ภิกฺขุนิยา จีวรํ สิพฺเพนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. สิพฺเพติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อาราปเถ อาราปเถ อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุนิยา ¶ สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปฏิปชฺชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปฏิปนฺเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุนิยา สทฺธึ สํวิธาย เอกํ นาวํ อภิรุหนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อภิรุหติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อภิรุฬฺเห อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ชานํ ภิกฺขุนิปริปาจิตํ ปิณฺฑปาตํ ภฺุชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ‘‘ภฺุชิสฺสามี’’ติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุนิยา ¶ สทฺธึ เอโก เอกาย รโห นิสชฺชํ กปฺเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. นิสีทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; นิสินฺเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
โอวาทวคฺโค ตติโย.
๔. โภชนวคฺโค
๑๖๘. ตตุตฺตริ ¶ อาวสถปิณฺฑํ ภฺุชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
คณโภชนํ ภฺุชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ปรมฺปรโภชนํ ภฺุชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ทฺวตฺติปตฺตปูเร ปูเว ปฏิคฺคเหตฺวา ตตุตฺตริ ปฏิคฺคณฺหนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. คณฺหาติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; คหิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภุตฺตาวี ปวาริโต อนติริตฺตํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ภฺุชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ ¶ . ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุํ ภุตฺตาวึ ปวาริตํ อนติริตฺเตน ขาทนีเยน วา โภชนีเยน ¶ วา อภิหฏฺุํ ปวาเรนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตสฺส วจเนน ขาทิสฺสามิ ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; โภชนปริโยสาเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
วิกาเล ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ภฺุชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ขาทิสฺสามิ ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สนฺนิธิการกํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ภฺุชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ขาทิสฺสามิ ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ปณีตโภชนานิ อตฺตโน อตฺถาย วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อทินฺนํ ¶ มุขทฺวารํ อาหารํ อาหรนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
โภชนวคฺโค จตุตฺโถ.
๕. อเจลกวคฺโค
๑๖๙. อเจลกสฺส, วา ปริพฺพาชกสฺส วา ปริพฺพาชิกาย วา สหตฺถา ขาทนียํ ¶ วา โภชนียํ วา เทนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ทินฺเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุํ – ‘‘เอหาวุโส, คามํ วา นิคมํ วา ปิณฺฑาย ปวิสิสฺสามา’’ติ ¶ ตสฺส ทาเปตฺวา วา ¶ อทาเปตฺวา วา อุยฺโยเชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุยฺโยเชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อุยฺโยชิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สโภชเน กุเล อนุปขชฺช นิสชฺชํ กปฺเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. นิสีทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; นิสินฺเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
มาตุคาเมน สทฺธึ รโห ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน นิสชฺชํ กปฺเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. นิสีทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; นิสินฺเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
มาตุคาเมน สทฺธึ เอโก เอกาย รโห นิสชฺชํ กปฺเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. นิสีทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; นิสินฺเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
นิมนฺติโต สภตฺโต สมาโน ปุเรภตฺตํ ปจฺฉาภตฺตํ กุเลสุ จาริตฺตํ อาปชฺชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปมํ ปาทํ อุมฺมารํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ทุติยํ ปาทํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ตตุตฺตริ เภสชฺชํ วิฺาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วิฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วิฺาปิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อุยฺยุตฺตํ ¶ เสนํ ทสฺสนาย คจฺฉนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ ¶ . คจฺฉติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ยตฺถ ิโต ปสฺสติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อติเรกติรตฺตํ เสนาย วสนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วสติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วสิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อุยฺโยธิกํ คจฺฉนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. คจฺฉติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ยตฺถ ิโต ปสฺสติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อเจลกวคฺโค ปฺจโม.
๖. สุราเมรยวคฺโค
๑๗๐. มชฺชํ ¶ ปิวนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ‘‘ปิวิสฺสามี’’ติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุํ องฺคุลิปโตทเกน หาเสนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. หาเสติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; หสิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อุทเก กีฬนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เหฏฺาโคปฺผเก อุทเก กีฬติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อุปริโคปฺผเก กีฬติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อนาทริยํ กโรนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. กโรติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; กเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุํ ภึสาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภึสาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ภึสาปิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
โชตึ สมาทหิตฺวา วิสิพฺเพนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. สมาทหติ ¶ , ปโยเค ทุกฺกฏํ; สมาทหิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
โอเรนทฺธมาสํ นหายนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. นหายติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; นหานปริโยสาเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อนาทิยิตฺวา ¶ ติณฺณํ ทุพฺพณฺณกรณานํ อฺตรํ ทุพฺพณฺณกรณํ นวํ จีวรํ ปริภฺุชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปริภฺุชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปริภุตฺเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุสฺส ¶ วา ภิกฺขุนิยา วา สิกฺขมานาย วา สามเณรสฺส วา สามเณริยา วา สามํ จีวรํ วิกปฺเปตฺวา อปฺปจฺจุทฺธารณํ ปริภฺุชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปริภฺุชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปริภุตฺเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุสฺส ¶ ปตฺตํ วา จีวรํ วา นิสีทนํ วา สูจิฆรํ วา กายพนฺธนํ วา อปนิเธนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อปนิเธติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อปนิธิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สุราเมรยวคฺโค ฉฏฺโ.
๗. สปฺปาณกวคฺโค
๑๗๑. สฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? สฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปนฺโต จตสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อโนทิสฺส โอปาตํ ขณติ – ‘‘โย โกจิ ปปติตฺวา มริสฺสตี’’ติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; มนุสฺโส ตสฺมึ ปปติตฺวา มรติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; ยกฺโข วา เปโต วา ติรจฺฉานคตมนุสฺสวิคฺคโห วา ตสฺมึ ¶ ปปติตฺวา มรติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ติรจฺฉานคโต ตสฺมึ ปปติตฺวา มรติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส – สฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปนฺโต อิมา จตสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ชานํ สปฺปาณกํ อุทกํ ปริภฺุชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปริภฺุชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปริภุตฺเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ชานํ ยถาธมฺมํ นิหตาธิกรณํ ปุนกมฺมาย อุกฺโกเฏนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุกฺโกเฏติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อุกฺโกฏิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุสฺส ชานํ ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ปฏิจฺฉาเทนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ปาจิตฺติยํ.
ชานํ อูนวีสติวสฺสํ ปุคฺคลํ อุปสมฺปาเทนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุปสมฺปาเทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อุปสมฺปาทิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ชานํ ¶ เถยฺยสตฺเถน สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปฏิปชฺชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปฏิปนฺเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
มาตุคาเมน สทฺธึ สํวิธาย เอกทฺธานมคฺคํ ปฏิปชฺชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปฏิปชฺชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปฏิปนฺเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ปาปิกาย ¶ ทิฏฺิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺโต ¶ ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ชานํ ตถาวาทินา ภิกฺขุนา อกฏานุธมฺเมน ตํ ทิฏฺึ อปฺปฏินิสฺสฏฺเน สทฺธึ สมฺภฺุชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. สมฺภฺุชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; สมฺภุตฺเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ชานํ ¶ ตถานาสิตํ สมณุทฺเทสํ อุปลาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุปลาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อุปลาปิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สปฺปาณกวคฺโค สตฺตโม.
๘. สหธมฺมิกวคฺโค
๑๗๒. ภิกฺขูหิ สหธมฺมิกํ วุจฺจมาโน – ‘‘น ตาวาหํ, อาวุโส, เอตสฺมึ สิกฺขาปเท สิกฺขิสฺสามิ ยาว น อฺํ ภิกฺขุํ พฺยตฺตํ วินยธรํ ปริปุจฺฉิสฺสามี’’ติ ภณนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภณติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ภณิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
วินยํ วิวณฺเณนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วิวณฺเณติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วิวณฺณิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
โมเหนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อนาโรปิเต โมเห โมเหติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อาโรปิเต โมเห โมเหติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุสฺส ¶ กุปิโต อนตฺตมโน ปหารํ เทนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปหรติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปหเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส ¶ .
ภิกฺขุสฺส กุปิโต อนตฺตมโน ตลสตฺติกํ อุคฺคิรนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุคฺคิรติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อุคฺคิริเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุํ ¶ อมูลเกน สงฺฆาทิเสเสน อนุทฺธํเสนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อนุทฺธํเสติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อนุทฺธํสิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุสฺส สฺจิจฺจ กุกฺกุจฺจํ อุปทหนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุปทหติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อุปทหิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขูนํ ภณฺฑนชาตานํ กลหชาตานํ วิวาทาปนฺนานํ อุปสฺสุตึ ติฏฺนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ‘‘โสสฺสามี’’ติ คจฺฉติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ยตฺถ ิโต สุณาติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ธมฺมิกานํ กมฺมานํ ฉนฺทํ ทตฺวา ปจฺฉา ขียนธมฺมํ อาปชฺชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ขิยฺยติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ขิยฺยิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สงฺเฆ วินิจฺฉยกถาย วตฺตมานาย ฉนฺทํ อทตฺวา อุฏฺายาสนา ปกฺกมนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปริสาย หตฺถปาสํ วิชหนฺตสฺส อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; วิชหิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สมคฺเคน ¶ สงฺเฆน จีวรํ ทตฺวา ปจฺฉา ขียนธมฺมํ อาปชฺชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ขิยฺยติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ขิยฺยิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ชานํ สงฺฆิกํ ลาภํ ปริณตํ ปุคฺคลสฺส ปริณาเมนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปริณาเมติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปริณามิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สหธมฺมิกวคฺโค อฏฺโม.
๙. ราชวคฺโค
๑๗๓. ปุพฺเพ ¶ อปฺปฏิสํวิทิโต รฺโ อนฺเตปุรํ ปวิสนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปมํ ปาทํ อุมฺมารํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ทุติยํ ปาทํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
รตนํ ¶ ¶ อุคฺคณฺหนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. คณฺหาติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; คหิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สนฺตํ ภิกฺขุํ อนาปุจฺฉา วิกาเล คามํ ปวิสนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปมํ ปาทํ ปริกฺเขปํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ทุติยํ ปาทํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อฏฺิมยํ วา ทนฺตมยํ วา วิสาณมยํ วา สูจิฆรํ การาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. การาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; การาปิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ปมาณาติกฺกนฺตํ มฺจํ วา ปีํ วา การาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. การาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; การาปิเต ¶ อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
มฺจํ วา ปีํ วา ตูโลนทฺธํ การาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. การาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; การาปิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ปมาณาติกฺกนฺตํ นิสีทนํ การาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. การาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; การาปิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ปมาณาติกฺกนฺตํ กณฺฑุปฺปฏิจฺฉาทึ การาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. การาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; การาปิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ปมาณาติกฺกนฺตํ วสฺสิกสาฏิกํ การาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. การาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; การาปิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
จีวรํ การาเปนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? สุคตจีวรปฺปมาณํ จีวรํ การาเปนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. การาเปติ ¶ , ปโยเค ทุกฺกฏํ; การาปิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส – สุคตจีวรปฺปมาณํ จีวรํ การาเปนฺโต อิมา ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ราชวคฺโค นวโม. ขุทฺทกา นิฏฺิตา.
๕. ปาฏิเทสนียกณฺฑํ
๑๗๔. อฺาติกาย ¶ ¶ ภิกฺขุนิยา อนฺตรฆรํ ปวิฏฺาย หตฺถโต ขาทนียํ วา โภชนียํ วา สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ภฺุชนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อฺาติกาย ภิกฺขุนิยา อนฺตรฆรํ ปวิฏฺาย หตฺถโต ขาทนียํ วา โภชนียํ วา สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ภฺุชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส – อฺาติกาย ภิกฺขุนิยา อนฺตรฆรํ ปวิฏฺาย หตฺถโต ขาทนียํ วา โภชนียํ วา สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ภฺุชนฺโต อิมา ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ภิกฺขุนิยา โวสาสนฺติยา น นิวาเรตฺวา ภฺุชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส.
เสกฺขสมฺมเตสุ กุเลสุ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ภฺุชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส.
อารฺเกสุ เสนาสเนสุ ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิตํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา อชฺฌาราเม สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ภฺุชนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อารฺเกสุ เสนาสเนสุ ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิตํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา อชฺฌาราเม สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ¶ ภฺุชนฺโต ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ ¶ . ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร ¶ อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส – อารฺเกสุ เสนาสเนสุ ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิตํ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา อชฺฌาราเม สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ภฺุชนฺโต อิมา ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
จตฺตาโร ปาฏิเทสนียา นิฏฺิตา.
๖. เสขิยกณฺฑํ
๑. ปริมณฺฑลวคฺโค
๑๗๕. อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ ปุรโต วา ปจฺฉโต วา โอลมฺเพนฺโต นิวาเสนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อนาทริยํ ปฏิจฺจ ปุรโต วา ปจฺฉโต วา โอลมฺเพนฺโต นิวาเสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ – อนาทริยํ ปฏิจฺจ ปุรโต วา ปจฺฉโต วา โอลมฺเพนฺโต นิวาเสนฺโต อิมํ เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ.
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ ปุรโต วา ปจฺฉโต วา โอลมฺเพนฺโต ปารุปนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ กายํ วิวริตฺวา อนฺตรฆเร คจฺฉนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ กายํ วิวริตฺวา อนฺตรฆเร นิสีทนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ หตฺถํ วา ปาทํ วา กีฬาเปนฺโต อนฺตรฆเร คจฺฉนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ หตฺถํ วา ปาทํ วา กีฬาเปนฺโต อนฺตรฆเร นิสีทนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ ตหํ ตหํ โอโลเกนฺโต อนฺตรฆเร คจฺฉนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ ตหํ ตหํ โอโลเกนฺโต อนฺตรฆเร นิสีทนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ¶ ¶ ปฏิจฺจ อุกฺขิตฺตกาย อนฺตรฆเร คจฺฉนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุกฺขิตฺตกาย อนฺตรฆเร นิสีทนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
ปริมณฺฑลวคฺโค ปโม.
๒. อุชฺชคฺฆิกวคฺโค
๑๗๖. …อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุชฺชคฺฆิกาย อนฺตรฆเร คจฺฉนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุชฺชคฺฆิกาย อนฺตรฆเร นิสีทนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุจฺจาสทฺทํ มหาสทฺทํ กโรนฺโต อนฺตรฆเร คจฺฉนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุจฺจาสทฺทํ มหาสทฺทํ กโรนฺโต อนฺตรฆเร นิสีทนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ กายปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คจฺฉนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ กายปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร นิสีทนฺโต เอกํ ¶ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ พาหุปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คจฺฉนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ พาหุปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร นิสีทนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ สีสปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร คจฺฉนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ สีสปฺปจาลกํ อนฺตรฆเร นิสีทนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
อุชฺชคฺฆิกวคฺโค ทุติโย.
๓. ขมฺภกตวคฺโค
๑๗๗. …อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ ขมฺภกโต อนฺตรฆเร คจฺฉนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ ขมฺภกโต อนฺตรฆเร นิสีทนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ โอคุณฺิโต อนฺตรฆเร คจฺฉนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ โอคุณฺิโต อนฺตรฆเร นิสีทนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ อุกฺกุฏิกาย อนฺตรฆเร คจฺฉนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ ปลฺลตฺถิกาย อนฺตรฆเร นิสีทนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ อสกฺกจฺจํ ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคณฺหนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ ตหํ ตหํ โอโลเกนฺโต ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคณฺหนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ สูปฺเว พหุํ ปฏิคฺคณฺหนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ ถูปีกตํ ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคณฺหนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
ขมฺภกตวคฺโค ตติโย.
๔. ปิณฺฑปาตวคฺโค
๑๗๘. …อนาทริยํ ปฏิจฺจ อสกฺกจฺจํ ปิณฺฑปาตํ ภฺุชนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ ตหํ ตหํ โอโลเกนฺโต ปิณฺฑปาตํ ภฺุชนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ ตหํ ตหํ โอมสิตฺวา ปิณฺฑปาตํ ภฺุชนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ สูปฺเว พหุํ ภฺุชนฺโต เอกํ อาปตฺตึ ¶ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ ถูปกโต โอมทฺทิตฺวา ปิณฺฑปาตํ ภฺุชนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ สูปํ วา พฺยฺชนํ วา โอทเนน ปฏิจฺฉาเทนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ สูปํ วา โอทนํ วา อคิลาโน อตฺตโน อตฺถาย วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุชฺฌานสฺี ปเรสํ ปตฺตํ โอโลเกนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ มหนฺตํ กพฬํ กโรนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ ทีฆํ อาโลปํ กโรนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
ปิณฺฑปาตวคฺโค จตุตฺโถ.
๕. กพฬวคฺโค
๑๗๙. …อนาทริยํ ปฏิจฺจ อนาหเฏ กพเฬ มุขทฺวารํ วิวรนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ ภฺุชมาโน สพฺพํ หตฺถํ มุเข ปกฺขิปนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ สกพเฬน มุเขน พฺยาหรนฺโต เอกํ อาปตฺตึ ¶ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ ปิณฺฑุกฺเขปกํ ภฺุชนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ กพฬาวจฺเฉทกํ ภฺุชนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ อวคณฺฑการกํ ภฺุชนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ หตฺถนิทฺธุนกํ ภฺุชนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ สิตฺถาวการกํ ภฺุชนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ ชิวฺหานิจฺฉารกํ ภฺุชนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ จปุจปุการกํ ภฺุชนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
กพฬวคฺโค ปฺจโม.
๖. สุรุสุรุวคฺโค
๑๘๐. …อนาทริยํ ปฏิจฺจ สุรุสุรุการกํ ภฺุชนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ หตฺถนิลฺเลหกํ ภฺุชนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ ปตฺตนิลฺเลหกํ ภฺุชนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ โอฏฺนิลฺเลหกํ ภฺุชนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ สามิเสน หตฺเถน ปานียถาลกํ ปฏิคฺคณฺหนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ สสิตฺถกํ ปตฺตโธวนํ อนฺตรฆเร ฉฑฺเฑนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ ฉตฺตปาณิสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ ทณฺฑปาณิสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ สตฺถปาณิสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ อาวุธปาณิสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
สุรุสุรุวคฺโค ฉฏฺโ.
๗. ปาทุกวคฺโค
๑๘๑. …อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ ปาทุการุฬฺหสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุปาหนารุฬฺหสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต เอกํ ¶ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ ยานคตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ สยนคตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ ปลฺลตฺถิกาย นิสินฺนสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ เวิตสีสสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ โอคุณฺิตสีสสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ ฉมายํ นิสีทิตฺวา อาสเน นิสินฺนสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ นีเจ อาสเน นิสีทิตฺวา อุจฺเจ อาสเน นิสินฺนสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ ิโต นิสินฺนสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ ปจฺฉโต คจฺฉนฺโต ปุรโต คจฺฉนฺตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ อุปฺปเถน คจฺฉนฺโต ปเถน คจฺฉนฺตสฺส ธมฺมํ ¶ เทเสนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ ิโต อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา กโรนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
…อนาทริยํ ปฏิจฺจ หริเต อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ – อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺโต อิมํ เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ.
ปาทุกวคฺโค สตฺตโม.
เสขิยา นิฏฺิตา.
กตาปตฺติวาโร นิฏฺิโต ทุติโย.
๓. วิปตฺติวาโร
๑๘๒. เมถุนํ ¶ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ, สิยา อาจารวิปตฺตึ…เป….
อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺตสฺส อาปตฺติ จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชติ? อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ ¶ วา กโรนฺตสฺส อาปตฺติ จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ เอกํ วิปตฺตึ ภชติ – อาจารวิปตฺตึ.
วิปตฺติวาโร นิฏฺิโต ตติโย.
๔. สงฺคหิตวาโร
๑๘๓. เมถุนํ ¶ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ตีหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน…เป….
อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺตสฺส อาปตฺติ สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺตสฺส อาปตฺติ สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ เอเกน อาปตฺติกฺขนฺเธน สงฺคหิตา – ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน.
สงฺคหิตวาโร นิฏฺิโต จตุตฺโถ.
๕. สมุฏฺานวาโร
๑๘๔. เมถุนํ ¶ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ [สมุฏฺหนฺติ (สี. สฺยา.)]? เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺตสฺส อาปตฺติ ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ ¶ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺตสฺส อาปตฺติ ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต.
สมุฏฺานวาโร นิฏฺิโต ปฺจโม.
๖. อธิกรณวาโร
๑๘๕. เมถุนํ ¶ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย จตุนฺนํ อธิกรณานํ อาปตฺตาธิกรณํ…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺตสฺส อาปตฺติ จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺตสฺส อาปตฺติ จตุนฺนํ อธิกรณานํ อาปตฺตาธิกรณํ.
อธิกรณวาโร นิฏฺิโต ฉฏฺโ.
๗. สมถวาโร
๑๘๖. เมถุนํ ¶ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺตสฺส อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺตสฺส อาปตฺติ สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ? อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ ¶ วา กโรนฺตสฺส อาปตฺติ สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
สมถวาโร นิฏฺิโต สตฺตโม.
๘. สมุจฺจยวาโร
๑๘๗. เมถุนํ ¶ ¶ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺโต ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อกฺขายิเต สรีเร เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; เยภุยฺเยน ขายิเต สรีเร เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; วฏฺฏกเต มุเข อจฺฉุปนฺตํ ¶ องฺคชาตํ ปเวเสติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺโต อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ, สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา, ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ, จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ, สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ, สิยา อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ตีหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต. จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ ¶ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺโต กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺโต เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ – อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺโต อิมํ เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ.
สา ¶ อาปตฺติ จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชติ, สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา, ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ, จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ, สตฺตนฺนํ, สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ? สา อาปตฺติ จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ เอกํ วิปตฺตึ ภชติ – อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ เอเกน อาปตฺติกฺขนฺเธน สงฺคหิตา – ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ ¶ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต. จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
สมุจฺจยวาโร นิฏฺิโต อฏฺโม.
อิเม อฏฺ วารา สชฺฌายมคฺเคน ลิขิตา.
ตสฺสุทฺทานํ –
กตฺถปฺตฺติ ¶ กติ จ, วิปตฺติสงฺคเหน จ;
สมุฏฺานาธิกรณา สมโถ, สมุจฺจเยน จาติ.
๑. กตฺถปฺตฺติวาโร
๑. ปาราชิกกณฺฑํ
๑๘๘. ยํ ¶ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตํ, กํ อารพฺภ, กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ…เป… เกนาภตนฺติ?
ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา ปาราชิกํ ¶ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? เวสาลิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สุทินฺนํ กลนฺทปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สุทินฺโน กลนฺทปุตฺโต ปุราณทุติยิกาย เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. อตฺถิ ตตฺถ ปฺตฺติ, อนุปฺตฺติ, อนุปฺปนฺนปฺตฺตีติ? เอกา ปฺตฺติ, ทฺเว อนุปฺตฺติโย. อนุปฺปนฺนปฺตฺติ ตสฺมึ นตฺถิ. สพฺพตฺถ ปฺตฺติ, ปเทสปฺตฺตีติ? สพฺพตฺถปฺตฺติ. สาธารณปฺตฺติ, อสาธารณปฺตฺตีติ? สาธารณปฺตฺติ. เอกโตปฺตฺติ, อุภโตปฺตฺตีติ? อุภโตปฺตฺติ. ปฺจนฺนํ ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถ ปริยาปนฺนนฺติ? นิทาโนคธํ นิทานปริยาปนฺนํ. กตเมน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉตีติ? ทุติเยน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ. จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺตีติ? สีลวิปตฺติ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กตโม ¶ อาปตฺติกฺขนฺโธติ? ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺโธ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาตีติ? เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต ¶ จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป… เกนาภตนฺติ? ปรมฺปราภตํ –
อุปาลิ ทาสโก เจว, โสณโก สิคฺคโว ตถา;
โมคฺคลิปุตฺเตน ปฺจมา, เอเต ชมฺพุสิริวฺหเย. …เป…;
เอเต ¶ นาคา มหาปฺา, วินยฺู มคฺคโกวิทา;
วินยํ ทีเป ปกาเสสุํ, ปิฏกํ ตมฺพปณฺณิยาติ.
๑๘๙. ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อทินฺนํ อาทิยนปจฺจยา ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ธนิยํ กุมฺภการปุตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ธนิโย กุมฺภการปุตฺโต รฺโ ทารูนิ อทินฺนํ อาทิยิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๑๙๐. สฺจิจฺจ มนุสฺสวิคฺคหํ ชีวิตา โวโรปนปจฺจยา ปาราชิกํ ¶ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? เวสาลิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู อฺมฺํ ชีวิตา โวโรเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๑๙๑. อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปนปจฺจยา ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? เวสาลิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? วคฺคุมุทาตีริเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? วคฺคุมุทาตีริยา ภิกฺขู คิหีนํ อฺมฺสฺส อุตฺตริมนุสฺสธมฺมสฺส วณฺณํ ภาสึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
จตฺตาโร ปาราชิกา นิฏฺิตา.
๒. สงฺฆาทิเสสกณฺฑาทิ
๑๙๒. ยํ ¶ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมจนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโต, กํ อารพฺภ, กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ…เป… เกนาภตนฺติ?
ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมจนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ¶ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ เสยฺยสกํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา เสยฺยสโก อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมเจสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. อตฺถิ ตตฺถ ปฺตฺติ, อนุปฺตฺติ, อนุปฺปนฺนปฺตฺตีติ? เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. อนุปฺปนฺนปฺตฺติ ตสฺมึ นตฺถิ. สพฺพตฺถปฺตฺติ, ปเทสปฺตฺตีติ? สพฺพตฺถปฺตฺติ. สาธารณปฺตฺติ, อสาธารณปฺตฺตีติ? อสาธารณปฺตฺติ. เอกโตปฺตฺติ, อุภโตปฺตฺตีติ? เอกโตปฺตฺติ. ปฺจนฺนํ ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถ ปริยาปนฺนนฺติ? นิทาโนคธํ นิทานปริยาปนฺนํ. กตเมน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉตีติ? ตติเยน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ. จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺตีติ? สีลวิปตฺติ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กตโม อาปตฺติกฺขนฺโธติ? สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺโธ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาตีติ? เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป… เกนาภตนฺติ? ปรมฺปราภตํ –
อุปาลิ ทาสโก เจว, โสณโก สิคฺคโว ตถา;
โมคฺคลิปุตฺเตน ปฺจมา, เอเต ชมฺพุสิริวฺหเย. …เป…;
เอเต นาคา มหาปฺา, วินยฺู มคฺคโกวิทา;
วินยํ ¶ ทีเป ปกาเสสุํ, ปิฏกํ ตมฺพปณฺณิยาติ.
มาตุคาเมน สทฺธึ กายสํสคฺคํ สมาปชฺชนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุทายี มาตุคาเมน สทฺธึ กายสํสคฺคํ สมาปชฺชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
มาตุคามํ ¶ ทุฏฺุลฺลาหิ วาจาหิ โอภาสนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ¶ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุทายี มาตุคามํ ทุฏฺุลฺลาหิ วาจาหิ โอภาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
มาตุคามสฺส สนฺติเก อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณํ ภาสนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุทายี มาตุคามสฺส สนฺติเก อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณํ ภาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ ¶ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
สฺจริตฺตํ สมาปชฺชนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ อุทายึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา อุทายี สฺจริตฺตํ สมาปชฺชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต สมุฏฺาติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา วาจโต สมุฏฺาติ, น กายโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺาติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
สฺาจิกาย กุฏึ การาปนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ ¶ ? อาฬวิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อาฬวเก ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อาฬวกา ภิกฺขู สฺาจิกาย กุฏิโย การาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
มหลฺลกํ ¶ วิหารํ การาปนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? โกสมฺพิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา ฉนฺโน วิหารวตฺถุํ โสเธนฺโต อฺตรํ เจติยรุกฺขํ เฉทาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ¶ ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ภิกฺขุํ ¶ อมูลเกน ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํสนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? ราชคเห ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? เมตฺติยภูมชเก ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? เมตฺติยภูมชกา ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ ทพฺพํ มลฺลปุตฺตํ อมูลเกน ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ภิกฺขุํ อฺภาคิยสฺส อธิกรณสฺส กิฺจิเทสํ เลสมตฺตํ อุปาทาย ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํสนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? ราชคเห ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? เมตฺติยภูมชเก ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? เมตฺติยภูมชกา ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ ทพฺพํ มลฺลปุตฺตํ อฺภาคิยสฺส อธิกรณสฺส กิฺจิ เทสํ เลสมตฺตํ อุปาทาย ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
สงฺฆเภทกสฺส ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? ราชคเห ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? เทวทตฺตํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? เทวทตฺโต สมคฺคสฺส สงฺฆสฺส เภทาย ปรกฺกมิ, ตสฺมึ ¶ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
เภทกานุวตฺตกานํ ภิกฺขูนํ ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? ราชคเห ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขู เทวทตฺตสฺส สงฺฆเภทาย ปรกฺกมนฺตสฺส อนุวตฺตกา อเหสุํ วคฺควาทกา, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเก ¶ สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
ทุพฺพจสฺส ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? โกสมฺพิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อายสฺมา ฉนฺโน ภิกฺขูหิ สหธมฺมิกํ วุจฺจมาโน อตฺตานํ อวจนียํ อกาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
กุลทูสกสฺส ¶ ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อสฺสชิปุนพฺพสุเก ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ ¶ วตฺถุสฺมินฺติ? อสฺสชิปุนพฺพสุกา ภิกฺขู สงฺเฆน ปพฺพาชนียกมฺมกตา ภิกฺขู ฉนฺทคามิตา โทสคามิตา โมหคามิตา ภยคามิตา ปาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กรณปจฺจยา ทุกฺกฏํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิเย ภิกฺขู อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขู อุทเก อุจฺจารมฺปิ ปสฺสาวมฺปิ เขฬมฺปิ อกํสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
กตฺถปฺตฺติวาโร นิฏฺิโต ปโม.
๒. กตาปตฺติวาโร
๑. ปาราชิกกณฺฑํ
๑๙๓. เมถุนํ ¶ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ ¶ ? เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา จตสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ – อกฺขายิเต สรีเร เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; เยภุยฺเยน ขายิเต สรีเร เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส ¶ ; วฏฺฏกเต มุเข อจฺฉุปนฺตํ องฺคชาตํ ปเวเสติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ชตุมฏฺเก ปาจิตฺติยํ – เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา อิมา ¶ จตสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
อทินฺนํ อาทิยนปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อทินฺนํ อาทิยนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปฺจมาสกํ วา อติเรกปฺจมาสกํ วา อคฺฆนกํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; อติเรกมาสกํ วา อูนปฺจมาสกํ วา อคฺฆนกํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; มาสกํ วา อูนมาสกํ วา อคฺฆนกํ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิยติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – อทินฺนํ อาทิยนปจฺจยา อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
สฺจิจฺจ มนุสฺสวิคฺคหํ ชีวิตา โวโรปนปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? สฺจิจฺจ มนุสฺสวิคฺคหํ ชีวิตา โวโรปนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. มนุสฺสํ โอทิสฺส โอปาตํ ขณติ ‘‘ปปติตฺวา มริสฺสตี’’ติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ปปติเต ทุกฺขา เวทนา อุปฺปชฺชติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; มรติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส – สฺจิจฺจ มนุสฺสวิคฺคหํ ชีวิตา โวโรปนปจฺจยา อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปนปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อสนฺตํ ¶ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ – ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส, ‘‘โย ¶ เต วิหาเร วสติ โส ภิกฺขุ อรหา’’ติ ภณติ, ปฏิวิชานนฺตสฺส อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; น ปฏิวิชานนฺตสฺส อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปนปจฺจยา อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
จตฺตาโร ปาราชิกา นิฏฺิตา.
๒. สงฺฆาทิเสสกณฺฑาทิ
๑๙๔. อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมจนปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อุปกฺกมิตฺวา อสุจิโมจนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ – เจเตติ อุปกฺกมติ มุจฺจติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; เจเตติ ¶ อุปกฺกมติ น มุจฺจติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ปโยเค ทุกฺกฏํ – อุปกฺกมิตฺวา อสุจิโมจนปจฺจยา อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
กายสํสคฺคํ สมาปชฺชนปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? กายสํสคฺคํ สมาปชฺชนปจฺจยา ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ – อวสฺสุตา ภิกฺขุนี อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส อธกฺขกํ อุพฺภชาณุมณฺฑลํ คหณํ สาทิยติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; ภิกฺขุ กาเยน กายํ อามสติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; กาเยน กายปฏิพทฺธํ อามสติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; กายปฏิพทฺเธน กายปฏิพทฺธํ อามสติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; องฺคุลิปโตทเก ปาจิตฺติยํ – กายสํสคฺคํ สมาปชฺชนปจฺจยา อิมา ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
มาตุคามํ ทุฏฺุลฺลาหิ วาจาหิ โอภาสนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ – วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ อวณฺณมฺปิ ภณติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; วจฺจมคฺคํ ปสฺสาวมคฺคํ เปตฺวา อธกฺขกํ อุพฺภชาณุมณฺฑลํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ ¶ อวณฺณมฺปิ ภณติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; กายปฏิพทฺธํ อาทิสฺส วณฺณมฺปิ ภณติ อวณฺณมฺปิ ภณติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.
อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณํ ภาสนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ – มาตุคามสฺส สนฺติเก อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณํ ภาสติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; ปณฺฑกสฺส ¶ สนฺติเก อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณํ ภาสติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ติรจฺฉานคตสฺส สนฺติเก อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณํ ภาสติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.
สฺจริตฺตํ สมาปชฺชนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ – ปฏิคฺคณฺหาติ วีมํสติ ปจฺจาหรติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; ปฏิคฺคณฺหาติ วีมํสติ น ปจฺจาหรติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ปฏิคฺคณฺหาติ น วีมํสติ น ปจฺจาหรติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.
สฺาจิกาย กุฏึ การาปนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ – การาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; เอกํ ปิณฺฑํ [เอกปิณฺเฑ (สฺยา.)] อนาคเต อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ตสฺมึ ปิณฺเฑ อาคเต อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
มหลฺลกํ ¶ วิหารํ การาปนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ – การาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; เอกํ ปิณฺฑํ อนาคเต, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ตสฺมึ ปิณฺเฑ อาคเต อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
ภิกฺขุํ อมูลเกน ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํสนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ – อโนกาสํ การาเปตฺวา จาวนาธิปฺปาโย ¶ วเทติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสเสน ทุกฺกฏสฺส; โอกาสํ การาเปตฺวา อกฺโกสาธิปฺปาโย วเทติ, อาปตฺติ โอมสวาทสฺส.
ภิกฺขุํ อฺภาคิยสฺส อธิกรณสฺส กิฺจิ เทสํ เลสมตฺตํ อุปาทาย ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํสนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ – อโนกาสํ การาเปตฺวา จาวนาธิปฺปาโย วเทติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสเสน ทุกฺกฏสฺส; โอกาสํ การาเปตฺวา อกฺโกสาธิปฺปาโย วเทติ, อาปตฺติ โอมสวาทสฺส.
สงฺฆเภทโก ภิกฺขุ ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ – ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
เภทกานุวตฺตกา ภิกฺขู ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย ¶ อาปชฺชติ – ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
ทุพฺพโจ ภิกฺขุ ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ – ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
กุลทูสโก ภิกฺขุ ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ – ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา ¶ กรณปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ ¶ วา เขฬํ วา กรณปจฺจยา เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ – อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กรณปจฺจยา อิมํ เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ.
กตาปตฺติวาโร นิฏฺิโต ทุติโย.
๓. วิปตฺติวาโร
๑๙๕. เมถุนํ ¶ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ สิยา อาจารวิปตฺตึ…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กรณปจฺจยา อาปตฺติ จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชติ? อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กรณปจฺจยา อาปตฺติ จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ เอกํ วิปตฺตึ ภชติ – อาจารวิปตฺตึ.
วิปตฺติวาโร นิฏฺิโต ตติโย.
๔. สงฺคหิตวาโร
๑๙๖. เมถุนํ ¶ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา ¶ อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ จตูหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กรณปจฺจยา อาปตฺติ สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กรณปจฺจยา อาปตฺติ สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ เอเกน อาปตฺติกฺขนฺเธน สงฺคหิตา – ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน.
สงฺคหิตวาโร นิฏฺิโต จตุตฺโถ.
๕. สมุฏฺานวาโร
๑๙๗. เมถุนํ ¶ ¶ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา อาปตฺติโย ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา อาปตฺติโย ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กรณปจฺจยา อาปตฺติ ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กรณปจฺจยา อาปตฺติ ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
สมุฏฺานวาโร นิฏฺิโต ปฺจโม.
๖. อธิกรณวาโร
๑๙๘. เมถุนํ ¶ ¶ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ อธิกรณานํ อาปตฺตาธิกรณํ…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กรณปจฺจยา อาปตฺติ จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กรณปจฺจยา อาปตฺติ จตุนฺนํ อธิกรณานํ อาปตฺตาธิกรณํ.
อธิกรณวาโร นิฏฺิโต ฉฏฺโ.
๗. สมถวาโร
๑๙๙. เมถุนํ ¶ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ; สิยา สมฺมุขาวินเยน ติณวตฺถารเกน จ…เป….
อนาทริยํ ¶ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กรณปจฺจยา อาปตฺติ สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ? อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กรณปจฺจยา อาปตฺติ สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จาติ.
สมถวาโร นิฏฺิโต สตฺตโม.
๘. สมุจฺจยวาโร
๒๐๐. เมถุนํ ¶ ¶ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา จตสฺโส อาปตฺติโย ¶ อาปชฺชติ. อกฺขายิเต สรีเร เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; เยภุยฺเยน ขายิเต สรีเร เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; วฏฺฏกเต มุเข อจฺฉุปนฺตํ องฺคชาตํ ปเวเสติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ชตุมฏฺเก ปาจิตฺติยํ – เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนปจฺจยา อิมา จตสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ สิยา อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ จตูหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต. จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ, ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ, ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ ¶ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กรณปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กรณปจฺจยา เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ทุกฺกฏํ – อนาทริยํ ปฏิจฺจ ¶ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กรณปจฺจยา อิมํ เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. สา อาปตฺติ จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชติ? สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ ¶ อธิกรณํ? สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ? สา อาปตฺติ จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ เอกํ วิปตฺตึ ภชติ – อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ เอเกน อาปตฺติกฺขนฺเธน สงฺคหิตา – ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต. จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จาติ.
สมุจฺจยวาโร นิฏฺิโต อฏฺโม.
อฏฺปจฺจยวารา นิฏฺิตา.
มหาวิภงฺเค โสฬสมหาวารา นิฏฺิตา.
ภิกฺขุวิภงฺคมหาวาโร นิฏฺิโต.
ภิกฺขุนีวิภงฺโค
๑. กตฺถปฺตฺติวาโร
๑. ปาราชิกกณฺฑํ
๒๐๑. ยํ ¶ ¶ ¶ ¶ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ภิกฺขุนีนํ ปฺจมํ ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตํ? กํ อารพฺภ? กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ? อตฺถิ ตตฺถ ปฺตฺติ, อนุปฺตฺติ, อนุปฺปนฺนปฺตฺติ? สพฺพตฺถปฺตฺติ, ปเทสปฺตฺติ? สาธารณปฺตฺติ, อสาธารณปฺตฺติ? เอกโตปฺตฺติ, อุภโตปฺตฺติ? จตุนฺนํ ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถ ปริยาปนฺนํ? กตเมน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ? จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺติ? สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กตโม อาปตฺติกฺขนฺโธ? ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ? โก ตตฺถ วินโย? โก ตตฺถ อภิวินโย? กึ ตตฺถ ปาติโมกฺขํ? กึ ตตฺถ อธิปาติโมกฺขํ? กา วิปตฺติ? กา สมฺปตฺติ? กา ปฏิปตฺติ? กติ อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา ภิกฺขุนีนํ ปฺจมํ ปาราชิกํ ปฺตฺตํ? กา สิกฺขนฺติ? กา สิกฺขิตสิกฺขา? กตฺถ ิตํ? กา ธาเรนฺติ? กสฺส วจนํ? เกนาภตนฺติ?
๒๐๒. ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ภิกฺขุนีนํ ปฺจมํ ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สุนฺทรีนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ ¶ วตฺถุสฺมินฺติ? สุนฺทรีนนฺทา ภิกฺขุนี อวสฺสุตา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ สาทิยิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. อตฺถิ ตตฺถ ปฺตฺติ อนุปฺตฺติ อนุปฺปนฺนปฺตฺตีติ? เอกา ปฺตฺติ. อนุปฺตฺติ อนุปฺปนฺนปฺตฺติ ตสฺมึ นตฺถิ. สพฺพตฺถปฺตฺติ ¶ , ปเทสปฺตฺตีติ? สพฺพตฺถปฺตฺติ. สาธารณปฺตฺติ, อสาธารณปฺตฺตีติ? อสาธารณปฺตฺติ. เอกโตปฺตฺติ, อุภโตปฺตฺตีติ? เอกโตปฺตฺติ. จตุนฺนํ ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถ ปริยาปนฺนนฺติ? นิทาโนคธํ นิทานปริยาปนฺนํ. กตเมน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉตีติ? ทุติเยน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ. จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺตีติ? สีลวิปตฺติ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กตโม อาปตฺติกฺขนฺโธติ? ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺโธ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาตีติ? เอเกน สมุฏฺาเน ¶ สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต. จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณนฺติ? อาปตฺตาธิกรณํ? สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมตีติ? ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ. โก ตตฺถ วินโย, โก ตตฺถ อภิวินโยติ? ปฺตฺติ วินโย, วิภตฺติ อภิวินโย. กึ ตตฺถ ปาติโมกฺขํ, กึ ตตฺถ อธิปาติโมกฺขนฺติ? ปฺตฺติ ปาติโมกฺขํ, วิภตฺติ อธิปาติโมกฺขํ. กา วิปตฺตีติ? อสํวโร วิปตฺติ. กา สมฺปตฺตีติ ¶ ? สํวโร สมฺปตฺติ. กา ปฏิปตฺตีติ? น เอวรูปํ กริสฺสามีติ ยาวชีวํ อาปาณโกฏิกํ สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ. [อ. นิ. ๑๐.๓๑] กติ อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา ภิกฺขุนีนํ ปฺจมํ ปาราชิกํ ปฺตฺตนฺติ? ทส อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา ภิกฺขุนีนํ ปฺจมํ ปาราชิกํ ปฺตฺตํ – สงฺฆสุฏฺุตาย, สงฺฆผาสุตาย, ทุมฺมงฺกูนํ ภิกฺขุนีนํ นิคฺคหาย, เปสลานํ ภิกฺขุนีนํ ผาสุวิหาราย, ทิฏฺธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตาย, อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย, ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย, สทฺธมฺมฏฺิติยา, วินยานุคฺคหาย. กา สิกฺขนฺตีติ? เสกฺขา จ ปุถุชฺชนกลฺยาณิกา จ สิกฺขนฺติ. กา สิกฺขิตสิกฺขาติ? อรหนฺติโย [อรหนฺตา (ก.)] สิกฺขิตสิกฺขา. กตฺถ ิตนฺติ? สิกฺขากามาสุ ิตํ. กา ธาเรนฺตีติ? ยาสํ วตฺตติ ตา ธาเรนฺติ. กสฺส วจนนฺติ? ภควโต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส. เกนาภตนฺติ? ปรมฺปราภตํ –
อุปาลิ ทาสโก เจว, โสณโก สิคฺคโว ตถา;
โมคฺคลิปุตฺเตน ปฺจมา, เอเต ชมฺพุสิริวฺหเย.
ตโต มหินฺโท อิฏฺฏิโย, อุตฺติโย สมฺพโล ตถา;
ภทฺทนาโม จ ปณฺฑิโต.
เอเต ¶ นาคา มหาปฺา, ชมฺพุทีปา อิธาคตา;
วินยํ เต วาจยึสุ, ปิฏกํ ตมฺพปณฺณิยา.
นิกาเย ปฺจ วาเจสุํ, สตฺต เจว ปกรเณ;
ตโต อริฏฺโ เมธาวี, ติสฺสทตฺโต จ ปณฺฑิโต.
วิสารโท กาฬสุมโน, เถโร จ ทีฆนามโก;
ทีฆสุมโน จ ปณฺฑิโต.
ปุนเทว ¶ กาฬสุมโน, นาคตฺเถโร จ พุทฺธรกฺขิโต;
ติสฺสตฺเถโร จ เมธาวี, เทวตฺเถโร จ ปณฺฑิโต.
ปุนเทว สุมโน เมธาวี, วินเย จ วิสารโท;
พหุสฺสุโต จูฬนาโค, คโชว ทุปฺปธํสิโย.
ธมฺมปาลิตนาโม จ, โรหเณ สาธุปูชิโต;
ตสฺส สิสฺโส มหาปฺโ, เขมนาโม ติเปฏโก.
ทีเป ตารกราชาว ปฺาย อติโรจถ;
อุปติสฺโส จ เมธาวี, ผุสฺสเทโว มหากถี.
ปุนเทว สุมโน เมธาวี, ปุปฺผนาโม พหุสฺสุโต;
มหากถี มหาสิโว, ปิฏเก สพฺพตฺถ โกวิโท.
ปุนเทว อุปาลิ เมธาวี, วินเย จ วิสารโท;
มหานาโค มหาปฺโ, สทฺธมฺมวํสโกวิโท.
ปุนเทว อภโย เมธาวี, ปิฏเก สพฺพตฺถ โกวิโท;
ติสฺสตฺเถโร จ เมธาวี, วินเย จ วิสารโท.
ตสฺส ¶ สิสฺโส มหาปฺโ, ปุปฺผนาโม พหุสฺสุโต;
สาสนํ อนุรกฺขนฺโต, ชมฺพุทีเป ปติฏฺิโต.
จูฬาภโย จ เมธาวี, วินเย จ วิสารโท;
ติสฺสตฺเถโร จ เมธาวี, สทฺธมฺมวํสโกวิโท.
จูฬเทโว จ เมธาวี, วินเย จ วิสารโท;
สิวตฺเถโร จ เมธาวี, วินเย สพฺพตฺถ โกวิโท.
เอเต นาคา มหาปฺา, วินยฺู มคฺคโกวิทา;
วินยํ ¶ ทีเป ปกาเสสุํ, ปิฏกํ ตมฺพปณฺณิยาติ.
๒๐๓. ยํ ¶ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ภิกฺขุนีนํ ฉฏฺํ ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี ชานํ ปาราชิกํ ธมฺมํ อชฺฌาปนฺนํ ภิกฺขุนึ เนวตฺตนา ปฏิโจเทสิ ¶ คณสฺส อาโรเจสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๒๐๔. ภิกฺขุนีนํ สตฺตมํ ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี สมคฺเคน สงฺเฆน อุกฺขิตฺตํ อริฏฺํ ภิกฺขุํ คทฺธพาธิปุพฺพํ อนุวตฺติ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
๒๐๕. ภิกฺขุนีนํ อฏฺมํ ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อฏฺมํ วตฺถุํ ปริปูเรสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
อฏฺ ปาราชิกา นิฏฺิตา.
ตสฺสุทฺทานํ –
เมถุนาทินฺนาทานฺจ ¶ ¶ , มนุสฺสวิคฺคหุตฺตริ;
กายสํสคฺคํ ฉาเทติ, อุกฺขิตฺตา อฏฺ วตฺถุกา;
ปฺาเปสิ มหาวีโร, เฉชฺชวตฺถู อสํสยาติ.
๒. สงฺฆาทิเสสกณฺฑํ
๒๐๖. ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อุสฺสยวาทิกาย ภิกฺขุนิยา อฑฺฑํ กโรนฺติยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโต? กํ อารพฺภ? กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ…เป… เกนาภตนฺติ?
๒๐๗. ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อุสฺสยวาทิกาย ภิกฺขุนิยา อฑฺฑํ กโรนฺติยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี อุสฺสยวาทิกา วิหริ, ตสฺมึ ¶ วตฺถุสฺมึ. อตฺถิ ตตฺถ ปฺตฺติ, อนุปฺตฺติ, อนุปฺปนฺนปฺตฺตีติ? เอกา ปฺตฺติ. อนุปฺตฺติ อนุปฺปนฺนปฺตฺติ ตสฺมึ นตฺถิ. สพฺพตฺถปฺตฺติ, ปเทสปฺตฺตีติ? สพฺพตฺถปฺตฺติ. สาธารณปฺตฺติ, อสาธารณปฺตฺตีติ? อสาธารณปฺตฺติ. เอกโตปฺตฺติ, อุภโตปฺตฺตีติ? เอกโตปฺตฺติ. จตุนฺนํ ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถ ปริยาปนฺนนฺติ? นิทาโนคธํ นิทานปริยาปนฺนํ ¶ . กตเมน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉตีติ? ตติเยน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ. จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺตีติ? สีลวิปตฺติ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กตโม อาปตฺติกฺขนฺโธติ? สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺโธ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาตีติ? ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺาติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต ¶ จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป… เกนาภตนฺติ? ปรมฺปราภตํ –
อุปาลิ ทาสโก เจว, โสณโก สิคฺคโว ตถา;
โมคฺคลิปุตฺเตน ปฺจมา, เอเต ชมฺพุสิริวฺหเย. …เป…;
เอเต นาคา มหาปฺา, วินยฺู มคฺคโกวิทา;
วินยํ ทีเป ปกาเสสุํ, ปิฏกํ ตมฺพปณฺณิยาติ.
๒๐๘. โจรึ ¶ วุฏฺาเปนฺติยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี โจรึ วุฏฺาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
๒๐๙. เอกาย คามนฺตรํ คจฺฉนฺติยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ภิกฺขุนี เอกา คามนฺตรํ คจฺฉิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, ติสฺโส อนุปฺตฺติโย. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ ¶ – ปมปาราชิเก…เป….
๒๑๐. สมคฺเคน สงฺเฆน อุกฺขิตฺตํ ภิกฺขุนึ ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน อนปโลเกตฺวา การกสงฺฆํ อนฺาย คณสฺส ฉนฺทํ ¶ โอสาเรนฺติยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี สมคฺเคน สงฺเฆน อุกฺขิตฺตํ ภิกฺขุนึ ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน อนปโลเกตฺวา การกสงฺฆํ อนฺาย คณสฺส ฉนฺทํ โอสาเรสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
๒๑๑. อวสฺสุตาย ภิกฺขุนิยา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส หตฺถโต ขาทนียํ วา โภชนียํ วา สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ภฺุชนฺติยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? สุนฺทรีนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สุนฺทรีนนฺทา ภิกฺขุนี อวสฺสุตา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส หตฺถโต อามิสํ ปฏิคฺคเหสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ปมปาราชิเก…เป….
๒๑๒. ‘‘กึ เต, อยฺเย, เอโส ปุริสปุคฺคโล กริสฺสติ อวสฺสุโต วา อนวสฺสุโต วา, ยโต ตฺวํ อนวสฺสุตา! อิงฺฆ, อยฺเย, ยํ เต เอโส ปุริสปุคฺคโล เทติ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา, ตํ ตฺวํ ¶ สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ขาท วา ภฺุช วา’’ติ อุยฺโยเชนฺติยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อรพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ¶ ภิกฺขุนี –‘‘กึ เต, อยฺเย, เอโส ปุริสปุคฺคโล กริสฺสติ อวสฺสุโต วา อนวสฺสุโต วา, ยโต ตฺวํ อนวสฺสุตา! อิงฺฆ, อยฺเย, ยํ เต เอโส ปุริสปุคฺคโล เทติ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา, ตํ ตฺวํ สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ขาท วา ภฺุช วา’’ติ อุยฺโยเชสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
๒๑๓. กุปิตาย อนตฺตมนาย ภิกฺขุนิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺติยา ¶ สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? จณฺฑกาฬึ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? จณฺฑกาฬี ภิกฺขุนี กุปิตา อนตฺตมนา เอวํ อวจ – ‘‘พุทฺธํ ปจฺจาจิกฺขามิ, ธมฺมํ ปจฺจาจิกฺขามิ, สงฺฆํ ปจฺจาจิกฺขามิ, สิกฺขํ ปจฺจาจิกฺขามี’’ติ, ตสฺมึ ¶ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
๒๑๔. กิสฺมิฺจิเทว อธิกรเณ ปจฺจากตาย ภิกฺขุนิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺติยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? จณฺฑกาฬึ ¶ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? จณฺฑกาฬี ภิกฺขุนี กิสฺมิฺจิเทว อธิกรเณ ปจฺจากตา กุปิตา อนตฺตมนา เอวํ อวจ – ‘‘ฉนฺทคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย, โทสคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย, โมหคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย, ภยคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย’’ติ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
๒๑๕. สํสฏฺานํ ภิกฺขุนีนํ ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตีนํ สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย สํสฏฺา วิหรึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
๒๑๖. ‘‘สํสฏฺาว, อยฺเย, ตุมฺเห วิหรถ. มา ตุมฺเห นานา วิหริตฺถา’’ติ อุยฺโยเชนฺติยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺติยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี – ‘‘สํสฏฺาว อยฺเย, ตุมฺเห วิหรถ, มา ตุมฺเห นานา วิหริตฺถา’’ติ อุยฺโยเชสิ, ตสฺมึ ¶ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
ทส สงฺฆาทิเสสา นิฏฺิตา.
ตสฺสุทฺทานํ –
อุสฺสยโจริ ¶ คามนฺตํ, อุกฺขิตฺตํ ขาทเนน จ;
กึ เต กุปิตา กิสฺมิฺจิ, สํสฏฺา ายเต ทสาติ.
๓. นิสฺสคฺคิยกณฺฑํ
๒๑๗. ยํ ¶ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปตฺตสนฺนิจยํ กโรนฺติยา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย ปตฺตสนฺนิจยํ อกํสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – กถินเก…เป….
อกาลจีวรํ ‘‘กาลจีวร’’นฺติ อธิฏฺหิตฺวา ภาชาเปนฺติยา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี ¶ อกาลจีวรํ ‘‘กาลจีวร’’นฺติ อธิฏฺหิตฺวา ภาชาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ภิกฺขุนิยา สทฺธึ จีวรํ ปริวตฺเตตฺวา อจฺฉินฺทนฺติยา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา สทฺธึ จีวรํ ปริวตฺเตตฺวา อจฺฉินฺทิ, ตสฺมึ ¶ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
อฺํ วิฺาเปตฺวา อฺํ วิฺาเปนฺติยา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ¶ ภิกฺขุนี อฺํ วิฺาเปตฺวา อฺํ วิฺาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
อฺํ เจตาเปตฺวา อฺํ เจตาเปนฺติยา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี อฺํ เจตาเปตฺวา อฺํ เจตาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
อฺทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน อฺุทฺทิสิเกน สงฺฆิเกน อฺํ เจตาเปนฺติยา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถํ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ ¶ ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อฺทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน อฺุทฺทิสิเกน สงฺฆิเกน อฺํ เจตาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ ¶ สมุฏฺาติ…เป….
อฺทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน อฺุทฺทิสิเกน สงฺฆิเกน สฺาจิเกน อฺํ เจตาเปนฺติยา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อฺทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน อฺุทฺทิสิเกน สงฺฆิเกน สฺาจิเกน อฺํ เจตาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
อฺทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน อฺุทฺทิสิเกน มหาชนิเกน อฺํ เจตาเปนฺติยา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อฺทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน ¶ อฺุทฺทิสิเกน มหาชนิเกน อฺํ เจตาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
อฺทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน อฺุทฺทิสิเกน มหาชนิเกน สฺาจิเกน อฺํ เจตาเปนฺติยา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อฺทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน อฺุทฺทิสิเกน มหาชนิเกน สฺาจิเกน ¶ อฺํ เจตาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
อฺทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน อฺุทฺทิสิเกน ปุคฺคลิเกน สฺาจิเกน อฺํ เจตาเปนฺติยา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี อฺทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน อฺุทฺทิสิเกน ปุคฺคลิเกน สฺาจิเกน อฺํ เจตาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
อติเรกจตุกฺกํสปรมํ ¶ ครุปาวุรณํ เจตาเปนฺติยา นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี ราชานํ กมฺพลํ วิฺาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
อติเรกอฑฺฒเตยฺยกํสปรมํ ลหุปาวุรณํ เจตาเปนฺติยา ¶ นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี ราชานํ โขมํ วิฺาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ ¶ …เป….
ทฺวาทส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยา นิฏฺิตา.
ตสฺสุทฺทานํ –
ปตฺตํ อกาลํ กาลฺจ, ปริวตฺเต จ วิฺาเป;
เจตาเปตฺวา อฺทตฺถิ, สงฺฆิกฺจ มหาชนิกํ;
สฺาจิกา ปุคฺคลิกา, จตุกฺกํสฑฺฒเตยฺยกาติ.
๔. ปาจิตฺติยกณฺฑํ
๑. ลสุณวคฺโค
๒๑๘. ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน ลสุณํ ขาทนฺติยา ปาจิตฺติยํ ¶ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี น มตฺตํ ชานิตฺวา ลสุณํ หราเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ เอฬกโลมเก…เป….
สมฺพาเธ โลมํ สํหราเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย สมฺพาเธ โลมํ สํหราเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ตลฆาตเก ¶ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ทฺเว ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ ¶ ? ทฺเว ภิกฺขุนิโย ตลฆาตกํ อกํสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ปมปาราชิเก…เป….
ชตุมฏฺเก ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ภิกฺขุนี ชตุมฏฺกํ อาทิยิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ปมปาราชิเก…เป….
อติเรกทฺวงฺคุลปพฺพปรมํ อุทกสุทฺธิกํ อาทิยนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สกฺเกสุ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ภิกฺขุนี อติคมฺภีรํ อุทกสุทฺธิกํ อาทิยิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ปมปาราชิเก…เป….
ภิกฺขุสฺส ภฺุชนฺตสฺส ปานีเยน วา วิธูปเนน วา อุปติฏฺนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ภิกฺขุนี ภิกฺขุสฺส ภฺุชนฺตสฺส ปานีเยน จ วิธูปเนน จ อุปติฏฺิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
อามกธฺํ ¶ ¶ ¶ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อามกธฺํ วิฺาเปตฺวา ภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา สงฺการํ วา วิฆาสํ วา ติโรกุฏฺเฏ [ติโรกุฑฺเฑ (สี. สฺยา.)] ฉฑฺเฑนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ภิกฺขุนี อุจฺจารํ [อุจฺจารมฺปิ ปสฺสาวมฺปิ สงฺการมฺปิ วิฆาสมฺปิ (ก.)] ติโรกุฏฺเฏ ฉฑฺเฑสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
อุจฺจารํ ¶ วา ปสฺสาวํ วา สงฺการํ วา วิฆาสํ วา หริเต ฉฑฺเฑนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อุจฺจารมฺปิ ปสฺสาวมฺปิ สงฺการมฺปิ วิฆาสมฺปิ หริเต ฉฑฺเฑสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
นจฺจํ วา คีตํ วา วาทิตํ วา ทสฺสนาย คจฺฉนฺติยา ปาจิตฺติยํ ¶ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย นจฺจมฺปิ คีตมฺปิ วาทิตมฺปิ ทสฺสนาย อคมํสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
ลสุณวคฺโค ปโม.
๒. รตฺตนฺธการวคฺโค
๒๑๙. รตฺตนฺธกาเร อปฺปทีเป ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกาย สนฺติฏฺนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ภิกฺขุนี รตฺตนฺธกาเร อปฺปทีเป ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา สนฺติฏฺิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เถยฺยสตฺถเก…เป….
ปฏิจฺฉนฺเน ¶ โอกาเส ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกาย สนฺติฏฺนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ภิกฺขุนี ปฏิจฺฉนฺเน โอกาเส ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา สนฺติฏฺิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เถยฺยสตฺถเก…เป….
อชฺโฌกาเส ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกาย สนฺติฏฺนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ ¶ ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ภิกฺขุนี อชฺโฌกาเส ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา สนฺติฏฺิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เถยฺยสตฺถเก…เป….
รถิกา ¶ วา [รถิยาย วา (ก.)] พฺยูเห วา สิงฺฆาฏเก วา ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกาย สนฺติฏฺนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี รถิกายปิ พฺยูเหปิ สิงฺฆาฏเกปิ ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา สนฺติฏฺิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เถยฺยสตฺถเก…เป….
ปุเรภตฺตํ กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา อาสเน นิสีทิตฺวา สามิเก อนาปุจฺฉา ปกฺกมนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ ¶ . กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ภิกฺขุนี ปุเรภตฺตํ กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา อาสเน นิสีทิตฺวา สามิเก อนาปุจฺฉา ปกฺกามิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – กถินเก…เป….
ปจฺฉาภตฺตํ กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา สามิเก อนาปุจฺฉา อาสเน อภินิสีทนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ ¶ . กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี ปจฺฉาภตฺตํ กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา สามิเก อนาปุจฺฉา อาสเน อภินิสีทิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – กถินเก…เป….
วิกาเล กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา สามิเก อนาปุจฺฉา เสยฺยํ สนฺถริตฺวา วา สนฺถราเปตฺวา วา ¶ อภินิสีทนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย วิกาเล กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา สามิเก อนาปุจฺฉา เสยฺยํ สนฺถริตฺวา อภินิสีทึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – กถินเก…เป….
ทุคฺคหิเตน ทูปธาริเตน ปรํ อุชฺฌาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ภิกฺขุนี ทุคฺคหิเตน ทูปธาริเตน ปรํ อุชฺฌาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
อตฺตานํ ¶ วา ปรํ วา นิรเยน วา พฺรหฺมจริเยน วา อภิสปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ ¶ อารพฺภาติ? จณฺฑกาฬึ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? จณฺฑกาฬี ภิกฺขุนี อตฺตานมฺปิ ปรมฺปิ นิรเยนปิ พฺรหฺมจริเยนปิ อภิสปิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
อตฺตานํ วธิตฺวา วธิตฺวา โรทนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? จณฺฑกาฬึ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? จณฺฑกาฬี ภิกฺขุนี อตฺตานํ วธิตฺวา วธิตฺวา โรทิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
รตฺตนฺธการวคฺโค ทุติโย.
๓. นหานวคฺโค
๒๒๐. นคฺคาย นหายนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย นคฺคา นหายึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
ปมาณาติกฺกนฺตํ อุทกสาฏิกํ การาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ ¶ . กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อปฺปมาณิกาโย อุทกสาฏิกาโย ธาเรสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ¶ ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ภิกฺขุนิยา ¶ จีวรํ วิสิพฺเพตฺวา วา วิสิพฺพาเปตฺวา วา เนว สิพฺเพนฺติยา น สิพฺพาปนาย อุสฺสุกฺกํ กโรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา จีวรํ วิสิพฺพาเปตฺวา เนว สิพฺเพสิ น สิพฺพาปนาย อุสฺสุกฺกํ อกาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
ปฺจาหิกํ ¶ สงฺฆาฏิจารํ อติกฺกาเมนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย ภิกฺขุนีนํ หตฺเถ จีวรํ นิกฺขิปิตฺวา สนฺตรุตฺตเรน ชนปทจาริกํ ปกฺกมึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ กถินเก…เป….
จีวรสงฺกมนียํ ธาเรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ภิกฺขุนี อฺตราย ภิกฺขุนิยา จีวรํ อนาปุจฺฉา ปารุปิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – กถินเก…เป….
คณสฺส ¶ จีวรลาภํ อนฺตรายํ กโรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี คณสฺส จีวรลาภํ อนฺตรายํ อกาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ธมฺมิกํ จีวรวิภงฺคํ ปฏิพาหนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ. สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี ธมฺมิกํ ¶ จีวรวิภงฺคํ ปฏิพาหิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
อคาริกสฺส วา ปริพฺพาชกสฺส วา ปริพฺพาชิกาย วา สมณจีวรํ เทนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี อคาริกสฺส สมณจีวรํ อทาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ทุพฺพลจีวรปจฺจาสาย จีวรกาลสมยํ อติกฺกาเมนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ¶ ภิกฺขุนี ทุพฺพลจีวรปจฺจาสาย จีวรกาลสมยํ อติกฺกาเมสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ธมฺมิกํ ¶ กถินุทฺธารํ ปฏิพาหนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ ¶ . กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี ธมฺมิกํ กถินุทฺธารํ ปฏิพาหิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
นหานวคฺโค ตติโย.
๔. ตุวฏฺฏวคฺโค
๒๒๑. ทฺวินฺนํ ภิกฺขุนีนํ เอกมฺเจ ตุวฏฺเฏนฺตีนํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย ¶ ทฺเว เอกมฺเจ ตุวฏฺเฏสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
ทฺวินฺนํ ภิกฺขุนีนํ เอกตฺถรณปาวุรเณ ตุวฏฺเฏนฺตีนํ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย ทฺเว เอกตฺถรณปาวุรณา ตุวฏฺเฏสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ ¶ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
ภิกฺขุนิยา สฺจิจฺจ อผาสุํ กโรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา สฺจิจฺจ อผาสุํ อกาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ทุกฺขิตํ สหชีวินึ เนว อุปฏฺเนฺติยา น อุปฏฺาปนาย อุสฺสุกฺกํ กโรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี ทุกฺขิตํ สหชีวินึ เนว อุปฏฺเสิ น อุปฏฺาปนาย อุสฺสุกฺกํ อกาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
ภิกฺขุนิยา ¶ อุปสฺสยํ ทตฺวา กุปิตาย อนตฺตมนาย นิกฺกฑฺฒนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา อุปสฺสยํ ทตฺวา กุปิตา อนตฺตมนา นิกฺกฑฺฒิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
สํสฏฺาย ภิกฺขุนิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺติยา ¶ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? จณฺฑกาฬึ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? จณฺฑกาฬี ภิกฺขุนี สํสฏฺา วิหริ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
อนฺโตรฏฺเ สาสงฺกสมฺมเต สปฺปฏิภเย อสตฺถิกาย จาริกํ จรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ¶ ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อนฺโตรฏฺเ สาสงฺกสมฺมเต สปฺปฏิภเย อสตฺถิกาโย จาริกํ จรึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
ติโรรฏฺเ ¶ สาสงฺกสมฺมเต สปฺปฏิภเย อสตฺถิกาย จาริกํ จรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย ติโรรฏฺเ สาสงฺกสมฺมเต สปฺปฏิภเย อสตฺถิกาโย จาริกํ จรึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
อนฺโตวสฺสํ จาริกํ จรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ¶ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อนฺโตวสฺสํ จาริกํ จรึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
วสฺสํวุฏฺาย [วสฺสํวุตฺถาย (สี. สฺยา.)] ภิกฺขุนิยา จาริกํ น ปกฺกมนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ¶ . กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย วสฺสํวุฏฺา จาริกํ น ปกฺกมึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ปมปาราชิเก…เป….
ตุวฏฺฏวคฺโค จตุตฺโถ.
๕. จิตฺตาคารวคฺโค
๒๒๒. ราชาคารํ วา จิตฺตาคารํ วา อารามํ วา อุยฺยานํ วา โปกฺขรณึ วา ทสฺสนาย คจฺฉนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย ราชาคารมฺปิ จิตฺตาคารมฺปิ ทสฺสนาย อคมํสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
อาสนฺทึ วา ปลฺลงฺกํ วา ปริภฺุชนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ¶ ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อาสนฺทิมฺปิ ปลฺลงฺกมฺปิ ปริภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
สุตฺตํ ¶ กนฺตนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย สุตฺตํ กนฺตึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
คิหิเวยฺยาวจฺจํ กโรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย คิหิเวยฺยาวจฺจํ อกํสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
ภิกฺขุนิยา ‘‘เอหายฺเย อิมํ อธิกรณํ วูปสเมหี’’ติ วุจฺจมานาย ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา เนว วูปสเมนฺติยา น วูปสมาย อุสฺสุกฺกํ กโรนฺติยา ¶ ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ¶ ภิกฺขุนี ภิกฺขุนิยา – ‘‘เอหายฺเย, อิมํ อธิกรณํ วูปสเมหี’’ติ วุจฺจมานา ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา เนว วูปสเมสิ ¶ น วูปสมาย อุสฺสุกฺกํ อกาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
อคาริกสฺส วา ปริพฺพาชกสฺส วา ปริพฺพาชิกาย วา สหตฺถา ขาทนียํ วา โภชนียํ วา เทนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี อคาริกสฺส สหตฺถา ขาทนียมฺปิ โภชนียมฺปิ อทาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
อาวสถจีวรํ อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริภฺุชนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี อาวสถจีวรํ อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริภฺุชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – กถินเก…เป….
อาวสถํ อนิสฺสชฺชิตฺวา จาริกํ ปกฺกมนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ¶ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี อาวสถํ อนิสฺสชฺชิตฺวา จาริกํ ปกฺกามิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ ¶ – กถินเก…เป….
ติรจฺฉานวิชฺชํ ปริยาปุณนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย ติรจฺฉานวิชฺชํ ปริยาปุณึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – ปทโสธมฺเม…เป….
ติรจฺฉานวิชฺชํ วาเจนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ. ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย ¶ ติรจฺฉานวิชฺชํ วาเจสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – ปทโสธมฺเม…เป….
จิตฺตาคารวคฺโค ปฺจโม.
๖. อารามวคฺโค
๒๒๓. ชานํ สภิกฺขุกํ อารามํ อนาปุจฺฉา ปวิสนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารามํ อนาปุจฺฉา ปวิสึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, ทฺเว อนุปฺตฺติโย. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
ภิกฺขุํ อกฺโกสนฺติยา ปริภาสนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? เวสาลิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย ¶ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อายสฺมนฺตํ อุปาลึ อกฺโกสึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
จณฺฑีกตาย คณํ ปริภาสนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ¶ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี จณฺฑีกตาย ¶ คณํ ปริภาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
นิมนฺติตาย วา ปวาริตาย วา ขาทนียํ วา โภชนียํ วา อฺตฺร ภฺุชนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย ภุตฺตาวินิโย ปวาริตา อฺตฺร ภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
กุลํ มจฺฉรายนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ภิกฺขุนี กุลํ มจฺฉรายิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
อภิกฺขุเก ¶ อาวาเส วสฺสํ วสนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ ¶ ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อภิกฺขุเก อาวาเส วสฺสํ วสึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
วสฺสํวุฏฺาย ภิกฺขุนิยา อุภโตสงฺเฆ ตีหิ าเนหิ น ปวาเรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย วสฺสํวุฏฺา ภิกฺขุสงฺฆํ [ภิกฺขุนิสํเฆ (ก.)] น ปวาเรสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
โอวาทาย วา สํวาสาย วา น คจฺฉนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สกฺเกสุ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย โอวาทํ น คจฺฉึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ปมปาราชิเก…เป….
อุโปสถมฺปิ น ปุจฺฉนฺติยา โอวาทมฺปิ น ยาจนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ¶ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อุโปสถมฺปิ น ปุจฺฉึสุ โอวาทมฺปิ น ยาจึสุ, ตสฺมึ ¶ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
ปสาเข ชาตํ คณฺฑํ วา รุธิตํ [รุหิตํ (สี. สฺยา.)] วา อนปโลเกตฺวา สงฺฆํ วา คณํ วา ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกาย เภทาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ภิกฺขุนี ปสาเข ชาตํ คณฺฑํ ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา เภทาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – กถินเก…เป….
อารามวคฺโค ฉฏฺโ.
๗. คพฺภินีวคฺโค
๒๒๔. คพฺภินึ ¶ วุฏฺาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ ¶ . กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย คพฺภินึ วุฏฺาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ปายนฺตึ วุฏฺาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย ปายนฺตึ วุฏฺาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ทฺเว ¶ วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ อสิกฺขิตสิกฺขํ สิกฺขมานํ วุฏฺาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ ¶ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ อสิกฺขิตสิกฺขํ สิกฺขมานํ วุฏฺาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ สิกฺขิตสิกฺขํ สิกฺขมานํ สงฺเฆน อสมฺมตํ วุฏฺาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ สิกฺขิตสิกฺขํ สิกฺขมานํ สงฺเฆน อสมฺมตํ วุฏฺาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
อูนทฺวาทสวสฺสํ คิหิคตํ วุฏฺาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อูนทฺวาทสวสฺสํ คิหิคตํ วุฏฺาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสํ คิหิคตํ ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ อสิกฺขิตสิกฺขํ ¶ วุฏฺาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสํ คิหิคตํ ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ อสิกฺขิตสิกฺขํ วุฏฺาเปสุํ ¶ , ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสํ คิหิคตํ ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ สิกฺขิตสิกฺขํ สงฺเฆน อสมฺมตํ วุฏฺาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสํ คิหิคตํ ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ สิกฺขิตสิกฺขํ สงฺเฆน อสมฺมตํ วุฏฺาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
สหชีวินึ วุฏฺาเปตฺวา ทฺเว วสฺสานิ เนว อนุคฺคณฺหนฺติยา น อนุคฺคณฺหาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี สหชีวินึ วุฏฺาเปตฺวา ทฺเว วสฺสานิ เนว อนุคฺคเหสิ น อนุคฺคณฺหาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
วุฏฺาปิตํ ¶ ปวตฺตินึ ทฺเว วสฺสานิ นานุพนฺธนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ¶ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย วุฏฺาปิตํ ปวตฺตินึ ทฺเว วสฺสานิ นานุพนฺธึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ปมปาราชิเก…เป….
สหชีวินึ วุฏฺาเปตฺวา เนว วูปกาเสนฺติยา น วูปกาสาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี สหชีวินึ วุฏฺาเปตฺวา เนว วูปกาเสสิ น วูปกาสาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
คพฺภินิวคฺโค สตฺตโม.
๘. กุมารีภูตวคฺโค
๒๒๕. อูนวีสติวสฺสํ กุมาริภูตํ วุฏฺาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ¶ . กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อูนวีสติวสฺสํ กุมาริภูตํ วุฏฺาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ปริปุณฺณวีสติวสฺสํ กุมาริภูตํ ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ อสิกฺขิตสิกฺขํ วุฏฺาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ¶ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย ปริปุณฺณวีสติวสฺสํ กุมาริภูตํ ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ อสิกฺขิตสิกฺขํ วุฏฺาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ปริปุณฺณวีสติวสฺสํ ¶ กุมาริภูตํ ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ สิกฺขิตสิกฺขํ สงฺเฆน อสมฺมตํ วุฏฺาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย ปริปุณฺณวีสติวสฺสํ กุมาริภูตํ ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ สิกฺขิตสิกฺขํ สงฺเฆน อสมฺมตํ วุฏฺาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
อูนทฺวาทสวสฺสาย ¶ วุฏฺาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อูนทฺวาทสวสฺสา วุฏฺาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสาย สงฺเฆน อสมฺมตาย วุฏฺาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ¶ ภิกฺขุนิโย ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสา สงฺเฆน อสมฺมตา วุฏฺาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – ทุติยปาราชิเก…เป….
‘‘อลํ ตาว เต, อยฺเย, วุฏฺาปิเตนา’’ติ วุจฺจมานาย ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา ปจฺฉา ขียนธมฺมํ อาปชฺชนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? จณฺฑกาฬึ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? จณฺฑกาฬี ภิกฺขุนี ‘‘อลํ ตาว เต, อยฺเย, วุฏฺาปิเตนา’’ติ วุจฺจมานา ¶ ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา ปจฺฉา ขียนธมฺมํ อาปชฺชิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
สิกฺขมานํ – ‘‘สเจ เม ตฺวํ, อยฺเย, จีวรํ ทสฺสสิ, เอวาหํ ตํ วุฏฺาเปสฺสามี’’ติ วตฺวา เนว วุฏฺาเปนฺติยา น วุฏฺาปนาย อุสฺสุกฺกํ กโรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี สิกฺขมานํ – ‘‘สเจ เม ตฺวํ, อยฺเย, จีวรํ ทสฺสสิ, เอวาหํ ตํ วุฏฺาเปสฺสามี’’ติ วตฺวา เนว วุฏฺาเปสิ น วุฏฺาปนาย อุสฺสุกฺกํ อกาสิ ¶ , ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
สิกฺขมานํ – ‘‘สเจ มํ ตฺวํ, อยฺเย, ทฺเว วสฺสานิ อนุพนฺธิสฺสสิ, เอวาหํ ตํ วุฏฺาเปสฺสามี’’ติ วตฺวา เนว วุฏฺาเปนฺติยา น วุฏฺาปนาย อุสฺสุกฺกํ ¶ กโรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี สิกฺขมานํ – ‘‘สเจ มํ ตฺวํ, อยฺเย, ทฺเว วสฺสานิ อนุพนฺธิสฺสสิ, เอวาหํ ตํ วุฏฺาเปสฺสามี’’ติ วตฺวา เนว วุฏฺาเปสิ น วุฏฺาปนาย อุสฺสุกฺกํ อกาสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
ปุริสสํสฏฺํ กุมารกสํสฏฺํ จณฺฑึ โสกาวาสํ สิกฺขมานํ วุฏฺาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี ปุริสสํสฏฺํ กุมารกสํสฏฺํ จณฺฑึ โสกาวาสํ สิกฺขมานํ วุฏฺาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
มาตาปิตูหิ วา สามิเกน วา อนนฺุาตํ สิกฺขมานํ วุฏฺาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี มาตาปิตูหิปิ สามิเกนาปิ อนนฺุาตํ สิกฺขมานํ วุฏฺาเปสิ ¶ , ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา วาจโต สมุฏฺาติ, น กายโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต ¶ จ สมุฏฺาติ, น จิตฺตโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น ¶ กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
ปาริวาสิกฉนฺททาเนน สิกฺขมานํ วุฏฺาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? ราชคเห ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี ปาริวาสิกฉนฺททาเนน สิกฺขมานํ วุฏฺาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
อนุวสฺสํ วุฏฺาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อนุวสฺสํ วุฏฺาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
เอกํ วสฺสํ ทฺเว วุฏฺาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย เอกํ ¶ วสฺสํ ทฺเว วุฏฺาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
กุมารีภูตวคฺโค อฏฺโม.
๙. ฉตฺตุปาหนวคฺโค
๒๒๖. ฉตฺตุปาหนํ ธาเรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ¶ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย ฉตฺตุปาหนํ ธาเรสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
ยาเนน ยายนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย ยาเนน ยายึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
สงฺฆาณึ ¶ ธาเรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ภิกฺขุนี สงฺฆาณึ ธาเรสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
อิตฺถาลงฺการํ ธาเรนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อิตฺถาลงฺการํ ธาเรสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ¶ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
คนฺธวณฺณเกน นหายนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย คนฺธวณฺณเกน นหายึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
วาสิตเกน ¶ ปิฺาเกน นหายนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย วาสิตเกน ปิฺาเกน นหายึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
ภิกฺขุนิยา อุมฺมทฺทาเปนฺติยา ปริมทฺทาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย ภิกฺขุนิยา อุมฺมทฺทาเปสุํ ปริมทฺทาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
สิกฺขมานา ¶ อุมฺมทฺทาเปนฺติยา ปริมทฺทาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ¶ ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย สิกฺขมานาย อุมฺมทฺทาเปสุํ ปริมทฺทาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
สามเณริยา อุมฺมทฺทาเปนฺติยา ปริมทฺทาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ ¶ . กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย สามเณริยา อุมฺมทฺทาเปสุํ ปริมทฺทาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
คิหินิยา อุมฺมทฺทาเปนฺติยา ปริมทฺทาเปนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย คิหินิยา อุมฺมทฺทาเปสุํ ปริมทฺทาเปสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – เอฬกโลมเก…เป….
ภิกฺขุสฺส ปุรโต อนาปุจฺฉา อาสเน นิสีทนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย ภิกฺขุสฺส ปุรโต อนาปุจฺฉา อาสเน นิสีทึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ¶ . เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – กถินเก…เป….
อโนกาสกตํ ¶ ภิกฺขุํ ปฺหํ ปุจฺฉนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อโนกาสกตํ ภิกฺขุํ ปฺหํ ปุจฺฉึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – ปทโสธมฺเม…เป….
อสงฺกจฺจิกาย [อสงฺกจฺฉิกาย (สฺยา.)] คามํ ปวิสนฺติยา ปาจิตฺติยํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ภิกฺขุนี อสงฺกจฺจิกา คามํ ปาวิสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต สมุฏฺาติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป….
ฉตฺตุปาหนวคฺโค นวโม.
นววคฺคขุทฺทกา นิฏฺิตา.
ตสฺสุทฺทานํ –
ลสุณํ ¶ สํหเร โลมํ, ตลมฏฺฺจ สุทฺธิกํ;
ภฺุชนฺตามกธฺานํ, ทฺเว วิฆาเสน ทสฺสนา.
อนฺธกาเร ¶ ปฏิจฺฉนฺเน, อชฺโฌกาเส รถิกาย จ;
ปุเร ปจฺฉา วิกาเล จ, ทุคฺคหิ นิรเย วธิ.
นคฺโคทกา วิสิพฺเพตฺวา, ปฺจาหิกํ สงฺกมนียํ;
คณํ วิภงฺคสมณํ, ทุพฺพลํ กถิเนน จ.
เอกมฺจตฺถรเณน, สฺจิจฺจ สหชีวินี;
ทตฺวา สํสฏฺอนฺโต จ, ติโรวสฺสํ น ปกฺกเม.
ราชา อาสนฺทิ สุตฺตฺจ, คิหิ วูปสเมน จ;
ทเท จีวราวสถํ, ปริยาปุณฺจ วาจเย.
อารามกฺโกสจณฺฑี ¶ จ, ภฺุเชยฺย กุลมจฺฉรี;
วาเส ปวารโณวาทํ, ทฺเว ธมฺมา ปสาเขน จ.
คพฺภี ปายนฺตี ฉ ธมฺเม, อสมฺมตูนทฺวาทส;
ปริปุณฺณฺจ ¶ สงฺเฆน, สห วุฏฺา ฉ ปฺจ จ.
กุมารี ทฺเว จ สงฺเฆน, ทฺวาทส สมฺมเตน จ;
อลํ สเจ จ ทฺเววสฺสํ, สํสฏฺา สามิเกน จ.
ปาริวาสิกานุวสฺสํ, ทุเว วุฏฺาปเนน จ;
ฉตฺตยาเนน สงฺฆาณิ, อิตฺถาลงฺการวณฺณเก.
ปิฺากภิกฺขุนี เจว, สิกฺขา จ สามเณริกา;
คิหิ ภิกฺขุสฺส ปุรโต, อโนกาสํ สงฺกจฺจิกาติ.
เตสํ วคฺคานํ อุทฺทานํ –
ลสุณนฺธการา นฺหานา, ตุวฏฺฏา จิตฺตคารกา;
อารามํ ¶ คพฺภินี เจว, กุมารี ฉตฺตุปาหนาติ.
๕. ปาฏิเทสนียกณฺฑํ
๒๒๗. สปฺปึ ¶ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา ปาฏิเทสนียํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย สปฺปึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
เตลํ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา ปาฏิเทสนียํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย เตลํ วิฺาเปตฺวา ภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
มธุํ ¶ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา ปาฏิเทสนียํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย มธุํ วิฺาเปตฺวา ภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ผาณิตํ ¶ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา ปาฏิเทสนียํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย ผาณิตํ วิฺาเปตฺวา ภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
มจฺฉํ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา ปาฏิเทสนียํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย มจฺฉํ วิฺาเปตฺวา ภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
มํสํ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา ปาฏิเทสนียํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย. มํสํ วิฺาเปตฺวา ภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ขีรํ ¶ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา ปาฏิเทสนียํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย ¶ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย ขีรํ วิฺาเปตฺวา ภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา ปาฏิเทสนียํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต สมุฏฺาติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺาติ, น จิตฺตโต; สิยา ¶ กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
อฏฺ ปาฏิเทสนียา นิฏฺิตา.
ตสฺสุทฺทานํ –
สปฺปึ เตลํ มธฺุเจว, ผาณิตํ มจฺฉเมว จ;
มํสํ ขีรํ ทธิฺจาปิ, วิฺาเปตฺวาน ภิกฺขุนี;
ปาฏิเทสนียา อฏฺ, สยํ พุทฺเธน เทสิตาติ.
เย สิกฺขาปทา ภิกฺขุวิภงฺเค วิตฺถาริตา เต สํขิตฺตา
ภิกฺขุนิวิภงฺเค.
กตฺถปฺตฺติวาโร นิฏฺิโต ปโม.
๒. กตาปตฺติวาโร
๑. ปาราชิกกณฺฑํ
๒๒๘. อวสฺสุตา ¶ ¶ ภิกฺขุนี อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ สาทิยนฺตี กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อวสฺสุตา ภิกฺขุนี อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ สาทิยนฺตี ¶ ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ ¶ . อธกฺขกํ อุพฺภชาณุมณฺฑลํ คหณํ สาทิยติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; อุพฺภกฺขกํ อโธชาณุมณฺฑลํ คหณํ สาทิยติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; กายปฏิพทฺธํ คหณํ สาทิยติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – อวสฺสุตา ภิกฺขุนี อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ สาทิยนฺตี อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
วชฺชปฺปฏิจฺฉาทิกา ภิกฺขุนี วชฺชํ ปฏิจฺฉาเทนฺตี กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? วชฺชปฺปฏิจฺฉาทิกา ภิกฺขุนี วชฺชํ ปฏิจฺฉาเทนฺตี ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ชานํ ปาราชิกํ ธมฺมํ ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; เวมติกา ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; อาจารวิปตฺตึ ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – วชฺชปฺปฏิจฺฉาทิกา ภิกฺขุนี วชฺชํ ปฏิจฺฉาเทนฺตี อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา ภิกฺขุนี ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตี กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา ภิกฺขุนี ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตี ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน ¶ อาปตฺติ ปาราชิกสฺส – อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา ภิกฺขุนี ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตี อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
อฏฺมํ วตฺถุํ ปริปูเรนฺตี กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อฏฺมํ วตฺถุํ ปริปูเรนฺตี ติสฺโส อาปตฺติโย ¶ อาปชฺชติ. ปุริเสน – ‘‘อิตฺถนฺนามํ โอกาสํ [อิตฺถนฺนามํ คหนํ (สี.), อิตฺถนฺนามํ คพฺภํ (สฺยา.)] อาคจฺฉา’’ติ วุตฺตา คจฺฉติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ปุริสสฺส หตฺถปาสํ โอกฺกนฺตมตฺเต อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; อฏฺมํ วตฺถุํ ปริปูเรติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส – อฏฺมํ วตฺถุํ ปริปูเรนฺตี อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ปาราชิกา นิฏฺิตา.
๒. สงฺฆาทิเสสกณฺฑํ
๒๒๙. อุสฺสยวาทิกา ภิกฺขุนี อฑฺฑํ กโรนฺตี ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เอกสฺส อาโรเจติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ทุติยสฺส อาโรเจติ, ¶ อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; อฑฺฑปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
โจรึ วุฏฺาเปนฺตี ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
เอกา คามนฺตรํ คจฺฉนฺตี ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. คจฺฉติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ปมํ ปาทํ ปริกฺเขปํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ทุติยํ ปาทํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส ¶ .
สมคฺเคน สงฺเฆน อุกฺขิตฺตํ ภิกฺขุนึ ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน อนปโลเกตฺวา การกสงฺฆํ อนฺาย คณสฺส ฉนฺทํ โอสาเรนฺตี ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
อวสฺสุตา ภิกฺขุนี อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส หตฺถโต ขาทนียํ วา โภชนียํ วา สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ภฺุชนฺตี ¶ ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ‘‘ขาทิสฺสามิ ภฺุชิสฺสามี’’ติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; อุทกทนฺตโปนํ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.
‘‘กึ เต, อยฺเย, เอโส ปุริสปุคฺคโล กริสฺสติ อวสฺสุโต วา อนวสฺสุโต วา, ยโต ตฺวํ ¶ อนวสฺสุตา! อิงฺฆ, อยฺเย, ยํ เต เอโส ปุริสปุคฺคโล เทติ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา, ตํ ตฺวํ สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ขาท วา ภฺุช วา’’ติ อุยฺโยเชนฺตี ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตสฺสา วจเนน ขาทิสฺสามิ ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; โภชนปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
กุปิตา ภิกฺขุนี ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตี ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา ¶ ; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
กิสฺมิฺจิเทว อธิกรเณ ปจฺจากตา ภิกฺขุนี ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตี ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ¶ ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
สํสฏฺา ภิกฺขุนิโย ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺติโย ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชนฺติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
‘‘สํสฏฺาว, อยฺเย, ตุมฺเห วิหรถ. มา ตุมฺเห นานา วิหริตฺถา’’ติ อุยฺโยเชนฺตี ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตี ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
สงฺฆาทิเสสา นิฏฺิตา.
๓. นิสฺสคฺคิยกณฺฑํ
๒๓๐. ปตฺตสนฺนิจยํ กโรนฺตี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อกาลจีวรํ ‘‘กาลจีวร’’นฺติ อธิฏฺหิตฺวา ภาชาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภาชาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ภาชาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
ภิกฺขุนิยา ¶ สทฺธึ จีวรํ ปริวตฺเตตฺวา อจฺฉินฺทนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย ¶ อาปชฺชติ. อจฺฉินฺทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อจฺฉินฺเน นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อฺํ วิฺาเปตฺวา อฺํ วิฺาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วิฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วิฺาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อฺํ เจตาเปตฺวา อฺํ เจตาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เจตาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; เจตาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อฺทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน อฺุทฺทิสิเกน สงฺฆิเกน อฺํ เจตาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เจตาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; เจตาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อฺทตฺถิเก ¶ ปริกฺขาเรน อฺุทฺทิสิเกน สงฺฆิเกน สํยาจิเกน อฺํ เจตาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เจตาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; เจตาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อฺทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน อฺุทฺทิสิเกน มหาชนิเกน อฺํ เจตาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เจตาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; เจตาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อฺทตฺถิเกน ปริกฺขาเรน อฺุทฺทิสิเกน มหาชนิเกน สํยาจิเกน อฺํ เจตาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เจตาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; เจตาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อฺทตฺถิเกน ¶ ปริกฺขาเรน อฺุทฺทิสิเก ¶ ปุคฺคลิเกน สํยาจิเกน อฺํ เจตาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เจตาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; เจตาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อติเรกจตุกฺกํสปรมํ ครุปาวุรณํ เจตาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เจตาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; เจตาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
อติเรกอฑฺฒเตยฺยกํสปรมํ ลหุปาวุรณํ เจตาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เจตาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; เจตาปิเต นิสฺสคฺคิยํ ปาจิตฺติยํ.
นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยา นิฏฺิตา.
๔. ปาจิตฺติยกณฺฑํ
๑. ลสุณวคฺโค
๒๓๑. ลสุณํ ¶ ขาทนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ขาทิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สมฺพาเธ โลมํ สํหราเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. สํหราเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; สํหราปิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ตลฆาตกํ ¶ กโรนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. กโรติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; กเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ชตุมฏฺกํ อาทิยนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อาทิยติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ, อาทินฺเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อติเรกทฺวงฺคุลปพฺพปรมํ อุทกสุทฺธิกํ อาทิยนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย ¶ อาปชฺชติ. อาทิยติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อาทินฺเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุสฺส ภฺุชนฺตสฺส ปานีเยน วา วิธูปเนน วา อุปติฏฺนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. หตฺถปาเส ติฏฺติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา ติฏฺติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.
อามกธฺํ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา สงฺการํ วา วิฆาสํ วา ติโรกุฏฺเฏ วา ติโรปากาเร วา ฉฑฺเฑนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ฉฑฺเฑติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ฉฑฺฑิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา สงฺการํ วา วิฆาสํ วา หริเต ฉฑฺเฑนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ฉฑฺเฑติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ฉฑฺฑิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
นจฺจํ ¶ วา คีตํ วา วาทิตํ วา ทสฺสนาย คจฺฉนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. คจฺฉติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ยตฺถ ิตา ปสฺสติ วา สุณาติ วา, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ลสุณวคฺโค ปโม.
๒. รตฺตนฺธการวคฺโค
๒๓๒. รตฺตนฺธกาเร อปฺปทีเป ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา สนฺติฏฺนฺตี ¶ ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. หตฺถปาเส ติฏฺติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา ติฏฺติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.
ปฏิจฺฉนฺเน ¶ โอกาเส ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา สนฺติฏฺนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. หตฺถปาเส ติฏฺติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา ติฏฺติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.
อชฺโฌกาเส ¶ ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา สนฺติฏฺนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. หตฺถปาเส ติฏฺติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา ติฏฺติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.
รถิกาย วา พฺยูเห วา สิงฺฆาฏเก วา ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา สนฺติฏฺนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. หตฺถปาเส ติฏฺติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; หตฺถปาสํ วิชหิตฺวา ติฏฺติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.
ปุเรภตฺตํ กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา อาสเน นิสีทิตฺวา สามิเก อนาปุจฺฉา ปกฺกมนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปมํ ปาทํ อโนวสฺสกํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ทุติยํ ปาทํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ปจฺฉาภตฺตํ กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา สามิเก อนาปุจฺฉา อาสเน นิสีทนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. นิสีทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; นิสินฺเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
วิกาเล ¶ กุลานิ อุปสงฺกมิตฺวา สามิเก อนาปุจฺฉา เสยฺยํ สนฺถริตฺวา วา สนฺถราเปตฺวา วา อภินิสีทนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อภินิสีทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อภินิสินฺเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ทุคฺคหิเตน ¶ ทูปธาริเตน ปรํ อุชฺฌาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุชฺฌาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อุชฺฌาปิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อตฺตานํ วา ปรํ วา นิรเยน วา พฺรหฺมจริเยน วา อภิสปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อภิสปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อภิสปิเต อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อตฺตานํ วธิตฺวา วธิตฺวา โรทนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วธติ โรทติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; วธติ น โรทติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.
รตฺตนฺธการวคฺโค ทุติโย.
๓. นหานวคฺโค
๒๓๓. นคฺคา ¶ นหายนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. นหายติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; นหานปริโยสาเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ปมาณาติกฺกนฺตํ อุทกสาฏิกํ การาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. การาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; การาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุนิยา จีวรํ วิสิพฺเพตฺวา วา วิสิพฺพาเปตฺวา วา เนว ¶ สิพฺเพนฺตี น สิพฺพาปนาย อุสฺสุกฺกํ กโรนฺตี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ปาจิตฺติยํ.
ปฺจาหิกํ สงฺฆาฏิจารํ อติกฺกาเมนฺตี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ปาจิตฺติยํ. จีวรสงฺกมนียํ ธาเรนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ธาเรติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ธาริเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
คณสฺส จีวรลาภํ อนฺตรายํ กโรนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. กโรติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; กเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ธมฺมิกํ ¶ จีวรวิภงฺคํ ปฏิพาหนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปฏิพาหติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปฏิพาหิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อคาริกสฺส วา ปริพฺพาชกสฺส วา ปริพฺพาชิกาย วา สมณจีวรํ เทนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ทินฺเน, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ทุพฺพลจีวรปจฺจาสา ¶ จีวรกาลสมยํ อติกฺกาเมนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อติกฺกาเมติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อติกฺกามิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ธมฺมิกํ กถินุทฺธารํ ปฏิพาหนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปฏิพาหติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปฏิพาหิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
นหานวคฺโค ตติโย.
๔. ตุวฏฺฏวคฺโค
๒๓๔. ทฺเว ¶ ¶ ภิกฺขุนิโย เอกมฺเจ ตุวฏฺเฏนฺติโย ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชนฺติ. นิปชฺชนฺติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; นิปนฺเน, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ทฺเว ภิกฺขุนิโย เอกตฺถรณปาวุรณา ตุวฏฺเฏนฺติโย ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชนฺติ. นิปชฺชนฺติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; นิปนฺเน, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุนิยา สฺจิจฺจ อผาสุํ กโรนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. กโรติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; กเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ทุกฺขิตํ สหชีวินึ เนว อุปฏฺเนฺตี น อุปฏฺาปนาย อุสฺสุกฺกํ กโรนฺตี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ปาจิตฺติยํ.
ภิกฺขุนิยา อุปสฺสยํ ทตฺวา กุปิตา อนตฺตมนา นิกฺกฑฺฒนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. นิกฺกฑฺฒติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; นิกฺกฑฺฒิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สํสฏฺา ¶ ภิกฺขุนี ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อนฺโตรฏฺเ สาสงฺกสมฺมเต สปฺปฏิภเย อสตฺถิกา จาริกํ จรนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปฏิปชฺชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปฏิปนฺเน, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ติโรรฏฺเ ¶ สาสงฺกสมฺมเต สปฺปฏิภเย อสตฺถิกา จาริกํ จรนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปฏิปชฺชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปฏิปนฺเน, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อนฺโตวสฺสํ จาริกํ จรนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปฏิปชฺชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปฏิปนฺเน, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
วสฺสํวุฏฺา ภิกฺขุนี จาริกํ น ปกฺกมนฺตี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ปาจิตฺติยํ.
ตุวฏฺฏวคฺโค จตุตฺโถ.
๕. จิตฺตาคารวคฺโค
๒๓๕. ราชาคารํ ¶ วา จิตฺตาคารํ วา อารามํ วา อุยฺยานํ วา โปกฺขรณึ วา ทสฺสนาย คจฺฉนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. คจฺฉติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ยตฺถ ิตา ปสฺสติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อาสนฺทึ วา ปลฺลงฺกํ วา ปริภฺุชนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปริภฺุชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปริภุตฺเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สุตฺตํ กนฺตนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. กนฺตติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อุชฺชวุชฺชเว, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
คิหิเวยฺยาวจฺจํ กโรนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. กโรติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; กเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุนิยา ¶ ¶ – ‘‘เอหายฺเย อิมํ อธิกรณํ วูปสเมหี’’ติ วุจฺจมานา – ‘‘สาธู’’ติ ¶ ปฏิสฺสุณิตฺวา เนว วูปสเมนฺตี น วูปสมาย อุสฺสุกฺกํ กโรนฺตี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ปาจิตฺติยํ.
อคาริกสฺส วา ปริพฺพาชกสฺส วา ปริพฺพาชิกาย วา สหตฺถา ขาทนียํ วา โภชนียํ วา เทนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ทินฺเน, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อาวสถจีวรํ อนิสฺสชฺชิตฺวา ปริภฺุชนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปริภฺุชติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปริภุตฺเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อาวสถํ อนิสฺสชฺชิตฺวา จาริกํ ปกฺกมนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปมํ ปาทํ ปริกฺเขปํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ทุติยํ ปาทํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ติรจฺฉานวิชฺชํ ปริยาปุณนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปริยาปุณาติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปเท ปเท อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ติรจฺฉานวิชฺชํ วาเจนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วาเจติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปเท ปเท อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
จิตฺตาคารวคฺโค ปฺจโม.
๖. อารามวคฺโค
๒๓๖. ชานํ ¶ สภิกฺขุกํ อารามํ อนาปุจฺฉา ปวิสนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย ¶ อาปชฺชติ. ปมํ ปาทํ ปริกฺเขปํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ทุติยํ ปาทํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุํ อกฺโกสนฺตี ปริภาสนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อกฺโกสติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อกฺโกสิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
จณฺฑีกตา ¶ คณํ ปริภาสนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปริภาสติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปริภาสิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
นิมนฺติตา วา ปวาริตา วา ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ภฺุชนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ‘‘ขาทิสฺสามิ ภฺุชิสฺสามี’’ติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
กุลํ มจฺฉรายนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. มจฺฉรายติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; มจฺฉริเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อภิกฺขุเก อาวาเส วสฺสํ วสนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ‘‘วสฺสํ วสิสฺสามี’’ติ เสนาสนํ ปฺเปติ ปานียํ ปริโภชนียํ อุปฏฺเปติ ปริเวณํ สมฺมชฺชติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; สห อรุณุคฺคมนา อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
วสฺสํวุฏฺา ภิกฺขุนี อุภโตสงฺเฆ ตีหิ าเนหิ น ปวาเรนฺตี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ปาจิตฺติยํ.
โอวาทาย วา สํวาสาย วา น คจฺฉนฺตี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ปาจิตฺติยํ.
อุโปสถมฺปิ ¶ น ปุจฺฉนฺตี โอวาทมฺปิ น ยาจนฺตี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ปาจิตฺติยํ.
ปสาเข ชาตํ คณฺฑํ วา รุธิตํ วา อนปโลเกตฺวา สงฺฆํ วา คณํ วา ปุริเสน สทฺธึ เอเกเนกา เภทาเปนฺตี ทฺเว ¶ อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เภทาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ภินฺเน, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อารามวคฺโค ฉฏฺโ.
๗. คพฺภินีวคฺโค
๒๓๗. คพฺภินึ ¶ วุฏฺาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วุฏฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วุฏฺาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ปายนฺตึ ¶ วุฏฺาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วุฏฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วุฏฺาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ อสิกฺขิตสิกฺขํ สิกฺขมานํ วุฏฺาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วุฏฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วุฏฺาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ สิกฺขิตสิกฺขํ สิกฺขมานํ สงฺเฆน อสมฺมตํ วุฏฺาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วุฏฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วุฏฺาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อูนทฺวาทสวสฺสํ คิหิคตํ วุฏฺาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วุฏฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วุฏฺาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสํ คิหิคตํ ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ ¶ อสิกฺขิตสิกฺขํ วุฏฺาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วุฏฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วุฏฺาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสํ คิหิคตํ ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ สิกฺขิตสิกฺขํ สงฺเฆน อสมฺมตํ วุฏฺาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วุฏฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วุฏฺาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สหชีวินึ วุฏฺาเปตฺวา ทฺเว วสฺสานิ เนว อนุคฺคณฺหนฺตี นานุคฺคณฺหาเปนฺตี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ปาจิตฺติยํ.
วุฏฺาปิตํ ปวตฺตินึ ทฺเว วสฺสานิ นานุพนฺธนฺตี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ปาจิตฺติยํ.
สหชีวินึ วุฏฺาเปตฺวา เนว วูปกาเสนฺตี น วูปกาสาเปนฺตี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ปาจิตฺติยํ.
คพฺภินีวคฺโค สตฺตโม.
๘. กุมารีภูตวคฺโค
๒๓๘. อูนวีสติวสฺสํ ¶ ¶ กุมาริภูตํ วุฏฺาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วุฏฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วุฏฺาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ปริปุณฺณวีสติวสฺสํ กุมาริภูตํ ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ อสิกฺขิตสิกฺขํ วุฏฺาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วุฏฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วุฏฺาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ปริปุณฺณวีสติวสฺสํ กุมาริภูตํ ทฺเว วสฺสานิ ฉสุ ธมฺเมสุ สิกฺขิตสิกฺขํ สงฺเฆน อสมฺมตํ วุฏฺาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ ¶ . วุฏฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วุฏฺาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อูนทฺวาทสวสฺสา วุฏฺาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วุฏฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วุฏฺาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ปริปุณฺณทฺวาทสวสฺสา สงฺเฆน อสมฺมตา วุฏฺาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วุฏฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วุฏฺาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
‘‘อลํ ตาว เต, อยฺเย, วุฏฺาปิเตนา’’ติ วุจฺจมานา ‘‘สาธู’’ติ ปฏิสฺสุณิตฺวา ปจฺฉา ขียนธมฺมํ อาปชฺชนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ขิยฺยติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ขิยฺยิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สิกฺขมานํ – ‘‘สเจ เม ตฺวํ, อยฺเย, จีวรํ ทสฺสสิ, เอวาหํ ตํ วุฏฺาเปสฺสามี’’ติ วตฺวา เนว วุฏฺาเปนฺตี น วุฏฺาปนาย อุสฺสุกฺกํ กโรนฺตี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ปาจิตฺติยํ.
สิกฺขมานํ ¶ – ‘‘สเจ มํ ตฺวํ, อยฺเย, ทฺเว วสฺสานิ อนุพนฺธิสฺสสิ, เอวาหํ ตํ วุฏฺาเปสฺสามี’’ติ วตฺวา เนว วุฏฺาเปนฺตี น วุฏฺาปนาย อุสฺสุกฺกํ กโรนฺตี เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ปาจิตฺติยํ.
ปุริสสํสฏฺํ ¶ กุมารกสํสฏฺํ จณฺฑึ โสกาวาสํ สิกฺขมานํ วุฏฺาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วุฏฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วุฏฺาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
มาตาปิตูหิ วา สามิเกน วา อนนฺุาตํ สิกฺขมานํ วุฏฺาเปนฺตี ¶ ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วุฏฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วุฏฺาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ปาริวาสิกฉนฺททาเน ¶ สิกฺขมานํ วุฏฺาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วุฏฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วุฏฺาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อนุวสฺสํ วุฏฺาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วุฏฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วุฏฺาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
เอกํ วสฺสํ ทฺเว วุฏฺาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. วุฏฺาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; วุฏฺาปิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
กุมารีภูตวคฺโค อฏฺโม.
๙. ฉตฺตุปาหนวคฺโค
๒๓๙. ฉตฺตุปาหนํ ธาเรนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ธาเรติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ธาริเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ยาเนน ยายนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ยายติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ยายิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สงฺฆาณึ ธาเรนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ธาเรติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ธาริเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อิตฺถาลงฺการํ ธาเรนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ธาเรติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ธาริเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
คนฺธวณฺณเกน ¶ นหายนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. นหายติ ¶ , ปโยเค ทุกฺกฏํ; นหานปริโยสาเน, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
วาสิตเกน ปิฺาเกน นหายนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. นหายติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; นหานปริโยสาเน, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุนิยา อุมฺมทฺทาเปนฺตี ปริมทฺทาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุมฺมทฺทาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อุมฺมทฺทิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สิกฺขมานาย อุมฺมทฺทาเปนฺตี ปริมทฺทาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุมฺมทฺทาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อุมฺมทฺทิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
สามเณริยา ¶ อุมฺมทฺทาเปนฺตี ปริมทฺทาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุมฺมทฺทาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อุมฺมทฺทิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
คิหินิยา อุมฺมทฺทาเปนฺตี ปริมทฺทาเปนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุมฺมทฺทาเปติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; อุมฺมทฺทิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ภิกฺขุสฺส ปุรโต อนาปุจฺฉา อาสเน นิสีทนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. นิสีทติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; นิสินฺเน, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อโนกาสกตํ ภิกฺขุํ ปฺหํ ปุจฺฉนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปุจฺฉติ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; ปุจฺฉิเต, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
อสงฺกจฺจิกา คามํ ปวิสนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปมํ ¶ ปาทํ ปริกฺเขปํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ทุติยํ ปาทํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส.
ฉตฺตุปาหนวคฺโค นวโม.
ขุทฺทกํ นิฏฺิตํ.
๕. ปาฏิเทสนียกณฺฑํ
๒๔๐. สปฺปึ ¶ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส.
เตลํ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส.
มธุํ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส.
ผาณิตํ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส.
มจฺฉํ ¶ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส.
มํสํ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ¶ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส.
ขีรํ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส.
ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส.
อฏฺ ปาฏิเทสนียา นิฏฺิตา.
กตาปตฺติวาโร นิฏฺิโต ทุติโย.
๓. วิปตฺติวาโร
๒๔๑. อวสฺสุตา ¶ ¶ ภิกฺขุนิยา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ สาทิยนฺติยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? อวสฺสุตาย ภิกฺขุนิยา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ สาทิยนฺติยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ, สิยา อาจารวิปตฺตึ…เป….
ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ เอกํ วิปตฺตึ ภชนฺติ – อาจารวิปตฺตึ.
วิปตฺติวาโร นิฏฺิโต ตติโย.
๔. สงฺคหวาโร
๒๔๒. อวสฺสุตา ¶ ¶ ภิกฺขุนิยา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ ¶ สาทิยนฺติยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? อวสฺสุตาย ภิกฺขุนิยา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ สาทิยนฺติยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ตีหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน…เป….
ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ทฺวีหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาฏิเทสนียาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน.
สงฺคหวาโร นิฏฺิโต จตุตฺโถ.
๕. สมุฏฺานวาโร
๒๔๓. อวสฺสุตาย ¶ ภิกฺขุนิยา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ สาทิยนฺติยา อาปตฺติโย ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? อวสฺสุตาย ภิกฺขุนิยา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ สาทิยนฺติยา อาปตฺติโย ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต…เป….
ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา อาปตฺติโย ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? ทธึ วิฺาเปตฺวา ¶ ภฺุชนฺติยา อาปตฺติโย ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ – สิยา กายโต สมุฏฺนฺติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺนฺติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ.
สมุฏฺานวาโร นิฏฺิโต ปฺจโม.
๖. อธิกรณวาโร
๒๔๔. อวสฺสุตา ¶ ¶ ภิกฺขุนิยา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ สาทิยนฺติยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? อวสฺสุตาย ภิกฺขุนิยา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ สาทิยนฺติยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ อธิกรณานํ – อาปตฺตาธิกรณํ…เป….
ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ อธิกรณานํ – อาปตฺตาธิกรณํ.
อธิกรณวาโร นิฏฺิโต ฉฏฺโ.
๗. สมถวาโร
๒๔๕. อวสฺสุตาย ¶ ภิกฺขุนิยา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ สาทิยนฺติยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? อวสฺสุตาย ภิกฺขุนิยา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ สาทิยนฺติยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ…เป….
ทธึ ¶ ¶ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺติยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
สมถวาโร นิฏฺิโต สตฺตโม.
๘. สมุจฺจยวาโร
๒๔๖. อวสฺสุตา ¶ ภิกฺขุนี อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ สาทิยนฺตี กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อวสฺสุตา ภิกฺขุนี อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส ¶ กายสํสคฺคํ สาทิยนฺตี ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อธกฺขกํ อุพฺภชาณุมณฺฑลํ คหณํ สาทิยติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; อุพฺภกฺขกํ อโธชาณุมณฺฑลํ คหณํ สาทิยติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; กายปฏิพทฺธํ คหณํ สาทิยติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – อวสฺสุตา ภิกฺขุนี อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ สาทิยนฺตี อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา ¶ อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ, สิยา อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ตีหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ¶ ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต. จตุนฺนํ อธิกรณานํ อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ…เป….
ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺตี กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺตี ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส – ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนฺตี อิมา ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ เอกํ วิปตฺตึ ภชนฺติ – อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ทฺวีหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาฏิเทสนียาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ – สิยา กายโต สมุฏฺนฺติ น วาจโต น จิตฺตโต, สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺนฺติ น จิตฺตโต, สิยา ¶ กายโต ¶ จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ น วาจโต, สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ. จตุนฺนํ อธิกรณานํ – อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
สมุจฺจยวาโร นิฏฺิโต อฏฺโม.
๑. กตฺถปฺตฺติวาโร
๑. ปาราชิกกณฺฑํ
๒๔๗. ยํ ¶ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน กายสํสคฺคํ สาทิยนปจฺจยา ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตํ? กํ อารพฺภ? กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ…เป… เกนาภตนฺติ?
ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน กายสํสคฺคํ สาทิยนปจฺจยา ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? สุนฺทรีนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สุนฺทรีนนฺทา ภิกฺขุนี อวสฺสุตา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส กายสํสคฺคํ สาทิยิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. อตฺถิ ตตฺถ ปฺตฺติ, อนุปฺตฺติ, อนุปฺปนฺนปฺตฺตีติ? เอกา ปฺตฺติ. อนุปฺตฺติ อนุปฺปนฺนปฺตฺติ ตสฺมึ นตฺถิ. สพฺพตฺถปฺตฺติ, ปเทสปฺตฺตีติ? สพฺพตฺถปฺตฺติ. สาธารณปฺตฺติ, อสาธารณปฺตฺตีติ? อสาธารณปฺตฺติ. เอกโตปฺตฺติ, อุภโตปฺตฺตีติ? เอกโตปฺตฺติ. จตุนฺนํ ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถ ปริยาปนฺนนฺติ? นิทาโนคธํ นิทานปริยาปนฺนํ? กตเมน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉตีติ? ทุติเยน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ. จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺตีติ? สีลวิปตฺติ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กตโม อาปตฺติกฺขนฺโธติ ¶ ? ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺโธ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาตีติ? เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต…เป… เกนาภตนฺติ? ปรมฺปราภตํ –
อุปาลิ ¶ ทาสโก เจว, โสณโก สิคฺคโว ตถา;
โมคฺคลิปุตฺเตน ปฺจมา, เอเต ชมฺพุสิริวฺหเย. …เป…;
เอเต ¶ นาคา มหาปฺา, วินยฺู มคฺคโกวิทา;
วินยํ ทีเป ปกาเสสุํ, ปิฏกํ ตมฺพปณฺณิยาติ.
วชฺชปฺปฏิจฺฉาทนปจฺจยา ¶ ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี ชานํ ปาราชิกํ ธมฺมํ อชฺฌาปนฺนํ ภิกฺขุนึ เนวตฺตนา ปฏิโจเทสิ น คณสฺส อาโรเจสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี สมคฺเคน สงฺเฆน อุกฺขิตฺตํ อริฏฺํ ภิกฺขุํ คทฺธพาธิปุพฺพํ อนุวตฺติ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
อฏฺมํ วตฺถุํ ปริปูรณปจฺจยา ปาราชิกํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อฏฺมํ วตฺถุํ ปริปูเรสุํ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ¶ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
ปาราชิกา นิฏฺิตา.
๒. สงฺฆาทิเสสกณฺฑาทิ
๒๔๘. ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อุสฺสยวาทิกาย ภิกฺขุนิยา อฑฺฑํ กรณปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโต? กํ อารพฺภ? กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ…เป… เกนาภตนฺติ?
ยํ เตน ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อุสฺสยวาทิกาย ภิกฺขุนิยา อฑฺฑํ กรณปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ ¶ ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ ¶ ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี อุสฺสยวาทิกา วิหริ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. อตฺถิ ตตฺถ ปฺตฺติ, อนุปฺตฺติ, อนุปฺปนฺนปฺตฺตีติ? เอกา ปฺตฺติ. อนุปฺตฺติ อนุปฺปนฺนปฺตฺติ ตสฺมึ นตฺถิ. สพฺพตฺถปฺตฺติ, ปเทสปฺตฺตีติ? สพฺพตฺถปฺตฺติ. สาธารณปฺตฺติ, อสาธารณปฺตฺตีติ? อสาธารณปฺตฺติ. เอกโตปฺตฺติ, อุภโตปฺตฺตีติ? เอกโตปฺตฺติ. จตุนฺนํ ปาติโมกฺขุทฺเทสานํ กตฺโถคธํ กตฺถ ปริยาปนฺนนฺติ? นิทาโนคธํ นิทานปริยาปนฺนํ. กตเมน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉตีติ? ตติเยน อุทฺเทเสน อุทฺเทสํ อาคจฺฉติ. จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กตมา วิปตฺตีติ? สีลวิปตฺติ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กตโม อาปตฺติกฺขนฺโธติ? สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺโธ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาตีติ? ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺาติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป… เกนาภตนฺติ? ปรมฺปราภตํ –
อุปาลิ ทาสโก เจว, โสณโก สิคฺคโว ตถา;
โมคฺคลิปุตฺเตน ปฺจมา, เอเต ชมฺพุสิริวฺหเย. …เป…;
เอเต นาคา มหาปฺา, วินยฺู มคฺคโกวิทา;
วินยํ ทีเป ปกาเสสุํ, ปิฏกํ ตมฺพปณฺณิยาติ.
โจรึ ¶ วุฏฺาปนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี โจรึ วุฏฺาเปสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ทฺวีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ…เป….
เอกา คามนฺตรํ คมนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ภิกฺขุนี เอกา คามนฺตรํ คจฺฉิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, ติสฺโส อนุปฺตฺติโย. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ปมปาราชิเก…เป….
สมคฺเคน ¶ สงฺเฆน อุกฺขิตฺตํ ภิกฺขุนึ ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน อนปโลเกตฺวา การกสงฺฆํ ¶ อนฺาย คณสฺส ฉนฺทํ โอสารณปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี สมคฺเคน สงฺเฆน อุกฺขิตฺตํ ภิกฺขุนึ ¶ ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน อนปโลเกตฺวา การกสงฺฆํ อนฺาย คณสฺส ฉนฺทํ โอสาเรสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
อวสฺสุตาย ภิกฺขุนิยา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส หตฺถโต ขาทนียํ วา โภชนียํ วา สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ภฺุชนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? สุนฺทรีนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สุนฺทรีนนฺทา ภิกฺขุนี อวสฺสุตา อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส หตฺถโต อามิสํ ปฏิคฺคเหสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ปมปาราชิเก…เป….
‘‘กึ เต, อยฺเย, เอโส ปุริสปุคฺคโล กริสฺสติ อวสฺสุโต วา อนวสฺสุโต วา, ยโต ตฺวํ อนวสฺสุตา! อิงฺฆ, อยฺเย, ยํ เต เอโส ปุริสปุคฺคโล เทติ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ตํ ตฺวํ สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ขาท วา ภฺุช วา’’ติ อุยฺโยชนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? อฺตรํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? อฺตรา ภิกฺขุนี – ‘‘กึ เต, อยฺเย, เอโส ปุริสปุคฺคโล กริสฺสติ อวสฺสุโต วา อนวสฺสุโต วา, ยโต ตฺวํ อนวสฺสุตา! อิงฺฆ, อยฺเย, ยํ เต เอโส ปุริสปุคฺคโล เทติ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ตํ ตฺวํ สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ขาท วา ภฺุช วา’’ติ อุยฺโยเชสิ, ตสฺมึ ¶ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
กุปิตาย อนตฺตมนาย ภิกฺขุนิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? จณฺฑกาฬึ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? จณฺฑกาฬี ภิกฺขุนี กุปิตา อนตฺตมนา เอวํ อวจ – ‘‘พุทฺธํ ปจฺจาจิกฺขามิ, ธมฺมํ ปจฺจาจิกฺขามิ, สงฺฆํ ปจฺจาจิกฺขามิ, สิกฺขํ ปจฺจาจิกฺขามี’’ติ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ¶ . เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
กิสฺมิฺจิเทว ¶ อธิกรเณ ปจฺจากตาย ภิกฺขุนิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? จณฺฑกาฬึ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? จณฺฑกาฬี ภิกฺขุนี กิสฺมิฺจิเทว อธิกรเณ ปจฺจากตา กุปิตา อนตฺตมนา เอวํ อวจ – ‘‘ฉนฺทคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย, โทสคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย, โมหคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย, ภยคามินิโย จ ภิกฺขุนิโย’’ติ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
สํสฏฺานํ ภิกฺขุนีนํ ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา ¶ สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? สมฺพหุลา ภิกฺขุนิโย สํสฏฺา วิหรึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
‘‘สํสฏฺา ¶ , อยฺเย, ตุมฺเห วิหรถ. มา ตุมฺเห นานา วิหริตฺถา’’ติ อุยฺโยเชนฺติยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา สงฺฆาทิเสโส กตฺถ ปฺตฺโตติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺโต. กํ อารพฺภาติ? ถุลฺลนนฺทํ ภิกฺขุนึ อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ถุลฺลนนฺทา ภิกฺขุนี – ‘‘สํสฏฺาว อยฺเย, ตุมฺเห วิหรถ. มา ตมฺเห นานา วิหริตฺถา’’ติ อุยฺโยเชสิ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – ธุรนิกฺเขเป…เป….
ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนปจฺจยา ปาฏิเทสนียํ กตฺถ ปฺตฺตนฺติ? สาวตฺถิยํ ปฺตฺตํ. กํ อารพฺภาติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย อารพฺภ. กิสฺมึ วตฺถุสฺมินฺติ? ฉพฺพคฺคิยา ภิกฺขุนิโย ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชึสุ, ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ. เอกา ปฺตฺติ, เอกา อนุปฺตฺติ. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป… ¶ .
กตฺถปฺตฺติวาโร นิฏฺิโต ปโม.
๒. กตาปตฺติวาโร
๑. ปาราชิกกณฺฑํ
๒๔๙. กายสํสคฺคํ ¶ ¶ สาทิยนปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? กายสํสคฺคํ สาทิยนปจฺจยา ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อวสฺสุตา ภิกฺขุนี อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส อธกฺขกํ อุพฺภชาณุมณฺฑลํ คหณํ สาทิยติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; ภิกฺขุ กาเยน กายํ อามสติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; กาเยน กายปฏิพทฺธํ อามสติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; กายปฏิพทฺเธน กายปฏิพทฺธํ อามสติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; องฺคุลิปโตทเก ปาจิตฺติยํ – กายสํสคฺคํ สาทิยนปจฺจยา อิมา ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
วชฺชปฺปฏิจฺฉาทนปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? วชฺชปฺปฏิจฺฉาทนปจฺจยา จตสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภิกฺขุนี ชานํ ปาราชิกํ ธมฺมํ [ธมฺมํ อชฺฌาปนฺนํ (สฺยา.)] ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; เวมติกา ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ภิกฺขุ สงฺฆาทิเสสํ ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; อาจารวิปตฺตึ ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – วชฺชปฺปฏิจฺฉาทนปจฺจยา อิมา จตสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา ภิกฺขุนี ยาวตติยํ ¶ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชติ, ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; เภทกานุวตฺติกา ภิกฺขุนี ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; ปาปิกาย ทิฏฺิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส ¶ – ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา อิมา ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
อฏฺมํ วตฺถุํ ปริปูรณปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อฏฺมํ วตฺถุํ ปริปูรณปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปุริเสน – ‘‘อิตฺถนฺนามํ โอกาสํ อาคจฺฉา’’ติ วุตฺตา คจฺฉติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ปุริสสฺส ¶ หตฺถปาสํ โอกฺกนฺตมตฺเต อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; อฏฺมํ วตฺถุํ ปริปูเรติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส – อฏฺมํ วตฺถุํ ปริปูรณปจฺจยา อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ปาราชิกา นิฏฺิตา.
๒. สงฺฆาทิเสสกณฺฑาทิ
๒๕๐. อุสฺสยวาทิกา ภิกฺขุนี อฑฺฑํ กรณปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. เอกสฺส อาโรเจติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ทุติยสฺส อาโรเจติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; อฑฺฑปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
โจรึ วุฏฺาปนปจฺจยา ¶ ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน ¶ อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
เอกา คามนฺตรํ คมนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. คจฺฉติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; ปมํ ปาทํ ปริกฺเขปํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ทุติยํ ปาทํ อติกฺกาเมติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
สมคฺเคน สงฺเฆน อุกฺขิตฺตํ ภิกฺขุนึ ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน อนปโลเกตฺวา การกสงฺฆํ อนฺาย คณสฺส ฉนฺทํ โอสารณปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
อวสฺสุตา ภิกฺขุนี อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส หตฺถโต ขาทนียํ วา โภชนียํ วา สหตฺถา ¶ ปฏิคฺคเหตฺวา ภฺุชนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ‘‘ขาทิสฺสามิ ภฺุชิสฺสามี’’ติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; อุทกทนฺตโปนํ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส.
‘‘กึ เต, อยฺเย, เอโส ปุริสปุคฺคโล กริสฺสติ อวสฺสุโต วา อนวสฺสุโต วา, ยโต ตฺวํ อนวสฺสุตา! อิงฺฆ, อยฺเย, ยํ เต เอโส ปุริสปุคฺคโล ¶ เทติ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา ตํ ตฺวํ สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ขาท วา ภฺุช วา’’ติ, อุยฺโยชนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตสฺสา วจเนน ขาทิสฺสามิ ภฺุชิสฺสามีติ ¶ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; โภชนปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
กุปิตา ภิกฺขุนี ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
กิสฺมิฺจิเทว อธิกรเณ ปจฺจากตา ภิกฺขุนี ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
สํสฏฺา ภิกฺขุนี ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
‘‘สํสฏฺาว, อยฺเย, ตุมฺเห วิหรถ, มา ตุมฺเห นานา วิหริตฺถา’’ติ อุยฺโยเชนฺตี ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส.
ทส สงฺฆาทิเสสา นิฏฺิตา…เป….
(ยถา เหฏฺา ตถา วิตฺถาเรตพฺพา ปจฺจยเมว นานากรณํ)
ทธึ ¶ ¶ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนปจฺจยา ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส – ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนปจฺจยา อิมา ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
กตาปตฺติวาโร นิฏฺิโต ทุติโย.
๓. วิปตฺติวาโร
๒๕๑. กายสํสคฺคํ ¶ ¶ สาทิยนปจฺจยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? กายสํสคฺคํ สาทิยนปจฺจยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ, สิยา อาจารวิปตฺตึ…เป… ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนปจฺจยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนปจฺจยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ เอกํ วิปตฺตึ ภชนฺติ – อาจารวิปตฺตึ.
วิปตฺติวาโร นิฏฺิโต ตติโย.
๔. สงฺคหวาโร
๒๕๒. กายสํสคฺคํ ¶ สาทิยนปจฺจยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ¶ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? กายสํสคฺคํ สาทิยนปจฺจยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ปฺจหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน…เป….
ทธึ วิฺาเปตฺวา ¶ ภฺุชนปจฺจยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนปจฺจยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ทฺวีหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาฏิเทสนียาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน.
สงฺคหวาโร นิฏฺิโต จตุตฺโถ.
๕. สมุฏฺานวาโร
๒๕๓. กายสํสคฺคํ ¶ สาทิยนปจฺจยา อาปตฺติโย ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? กายสํสคฺคํ สาทิยนปจฺจยา อาปตฺติโย ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต…เป….
ทธึ ¶ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนปจฺจยา อาปตฺติโย ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนปจฺจยา อาปตฺติโย ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ – สิยา กายโต สมุฏฺนฺติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺนฺติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ.
สมุฏฺานวาโร นิฏฺิโต ปฺจโม.
๖. อธิกรณวาโร
๒๕๔. กายสํสคฺคํ ¶ สาทิยนปจฺจยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? กายสํสคฺคํ สาทิยนปจฺจยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ ¶ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ…เป….
ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนปจฺจยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนปจฺจยา อาปตฺติโย จตุนฺนํ อธิกรณานํ – อาปตฺตาธิกรณํ.
อธิกรณวาโร นิฏฺิโต ฉฏฺโ.
๗. สมถวาโร
๒๕๕. กายสํสคฺคํ ¶ สาทิยนปจฺจยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? กายสํสคฺคํ สาทิยนปจฺจยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ…เป….
ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนปจฺจยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนปจฺจยา อาปตฺติโย สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
สมถวาโร นิฏฺิโต สตฺตโม.
๘. สมุจฺจยวาโร
๒๕๖. กายสํสคฺคํ ¶ ¶ สาทิยนปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? กายสํสคฺคํ สาทิยนปจฺจยา ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อวสฺสุตา ภิกฺขุนี อวสฺสุตสฺส ปุริสปุคฺคลสฺส อธกฺขกํ อุพฺภชาณุมณฺฑลํ คหณํ สาทิยติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; ภิกฺขุ กาเยน กายํ อามสติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; กาเยน กายปฏิพทฺธํ อามสติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส ¶ ; กายปฏิพทฺเธน กายปฏิพทฺธํ อามสติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; องฺคุลิปโตทเก ปาจิตฺติยํ – กายสํสคฺคํ สาทิยนปจฺจยา อิมา ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา ¶ อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ, สิยา อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ปฺจหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต. จตุนฺนํ อธิกรณานํ อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ…เป….
ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนปจฺจยา ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภฺุชิสฺสามีติ ปฏิคฺคณฺหาติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส; อชฺโฌหาเร ¶ อชฺโฌหาเร อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส – ทธึ วิฺาเปตฺวา ภฺุชนปจฺจยา อิมา ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ ¶ ? สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ เอกํ วิปตฺตึ ภชนฺติ – อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ทฺวีหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาฏิเทสนียาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ – สิยา กายโต สมุฏฺนฺติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺนฺติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ น วาจโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ. จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จาติ.
สมุจฺจยวาโร นิฏฺิโต อฏฺโม. [อิมสฺสานนฺตรํ โปราณสีหฬโปตฺถเก เอวมฺปิ§ทิสฺสติ –§‘‘เตสมุทฺทานํ –§กติวาโร จ วิปตฺติวาโร จ, สงฺคหวาโร จ สมุฏฺานวาโร. อธิกรณวาโร จ สมถวาโร จ, สมุจฺจยวาโร จ อิเม สตฺต วารา. อาทิโต ปฺตฺติวาเรน สห อฏฺวาราติ’’อิติ.]
อฏฺ ปจฺจยวารา นิฏฺิตา.
ภิกฺขุนีวิภงฺเค โสฬส มหาวารา นิฏฺิตา.
สมุฏฺานสีสสงฺเขโป
สมุฏฺานสฺสุทฺทานํ
อนิจฺจา ¶ ¶ ¶ ¶ สพฺเพ สงฺขารา, ทุกฺขานตฺตา จ สงฺขตา;
นิพฺพานฺเจว ปฺตฺติ, อนตฺตา อิติ นิจฺฉยา.
พุทฺธจนฺเท อนุปฺปนฺเน, พุทฺธาทิจฺเจ อนุคฺคเต;
เตสํ สภาคธมฺมานํ, นามมตฺตํ น นายติ.
ทุกฺกรํ วิวิธํ กตฺวา, ปูรยิตฺวาน ปารมี;
อุปฺปชฺชนฺติ มหาวีรา, จกฺขุภูตา สพฺรหฺมเก.
เต เทสยนฺติ สทฺธมฺมํ, ทุกฺขหานึ สุขาวหํ;
องฺคีรโส สกฺยมุนิ, สพฺพภูตานุกมฺปโก.
สพฺพสตฺตุตฺตโม สีโห, ปิฏเก ตีณิ เทสยิ;
สุตฺตนฺตมภิธมฺมฺจ, วินยฺจ มหาคุณํ.
เอวํ นียติ สทฺธมฺโม, วินโย ยทิ ติฏฺติ;
อุภโต จ วิภงฺคานิ, ขนฺธกา ยา จ มาติกา.
มาลา สุตฺตคุเณเนว, ปริวาเรน คนฺถิตา;
ตสฺเสว ปริวารสฺส, สมุฏฺานํ นิยโต กตํ.
สมฺเภทํ ¶ นิทานํ จฺํ, สุตฺเต ทิสฺสนฺติ อุปริ;
ตสฺมา สิกฺเข ปริวารํ, ธมฺมกาโม สุเปสโลติ.
เตรสสมุฏฺานํ
วิภงฺเค ทฺวีสุ ปฺตฺตํ, อุทฺทิสนฺติ อุโปสเถ;
ปวกฺขามิ สมุฏฺานํ, ยถาายํ สุณาถ เม.
ปาราชิกํ ¶ ยํ ปมํ, ทุติยฺจ ตโต ปรํ;
สฺจริตฺตานุภาสนฺจ, อติเรกฺจ จีวรํ.
โลมานิ ปทโสธมฺโม, ภูตํ สํวิธาเนน จ;
เถยฺยเทสนโจรี จ, อนนฺุาตาย เตรส.
เตรเสเต สมุฏฺาน นยา, วิฺูหิ จินฺติตา.
เอเกกสฺมึ สมุฏฺาเน, สทิสา อิธ ทิสฺสเร.
๑. ปมปาราชิกสมุฏฺานํ
เมถุนํ ¶ สุกฺกสํสคฺโค, อนิยตา ปมิกา;
ปุพฺพูปปริปาจิตา, รโห ภิกฺขุนิยา สห.
สโภชเน รโห ทฺเว จ, องฺคุลิ อุทเก หสํ;
ปหาเร ¶ อุคฺคิเร เจว, เตปฺาสา จ เสขิยา.
อธกฺขคามาวสฺสุตา, ตลมฏฺฺจ สุทฺธิกา;
วสฺสํวุฏฺา จ โอวาทํ, นานุพนฺเธ ปวตฺตินึ.
ฉสตฺตติ อิเม สิกฺขา, กายมานสิกา กตา;
สพฺเพ เอกสมุฏฺานา, ปมํ ปาราชิกํ ยถา.
ปมปาราชิกสมุฏฺานํ นิฏฺิตํ.
๒. ทุติยปาราชิกสมุฏฺานํ
อทินฺนํ ¶ วิคฺคหุตฺตริ, ทุฏฺุลฺลา อตฺตกามินํ;
อมูลา อฺภาคิยา, อนิยตา ทุติยิกา.
อจฺฉินฺเท ปริณามเน, มุสา โอมสเปสุณา;
ทุฏฺุลฺลา ปถวีขเณ, ภูตํ อฺาย อุชฺฌาเป.
นิกฺกฑฺฒนํ ¶ สิฺจนฺจ, อามิสเหตุ ภุตฺตาวี;
เอหิ อนาทริ ภึสา, อปนิเธ จ ชีวิตํ.
ชานํ สปฺปาณกํ กมฺมํ, อูนสํวาสนาสนา;
สหธมฺมิกวิเลขา, โมโห อมูลเกน จ.
กุกฺกุจฺจํ ธมฺมิกํ จีวรํ, ทตฺวา [กุกฺกุจฺจํ ธมฺมิกํ จีวรํ (สี.), กุกฺกุจฺจํ ธมฺมิกํ ทตฺวา (สฺยา.)] ปริณาเมยฺย ปุคฺคเล;
กึ เต อกาลํ อจฺฉินฺเท, ทุคฺคหี นิรเยน จ.
คณํ วิภงฺคํ ทุพฺพลํ, กถินาผาสุปสฺสยํ;
อกฺโกสจณฺฑี มจฺฉรี, คพฺภินี จ ปายนฺติยา.
ทฺเววสฺสํ ¶ สิกฺขา สงฺเฆน, ตโย เจว คิหีคตา;
กุมาริภูตา ติสฺโส จ, อูนทฺวาทสสมฺมตา.
อลํ ตาว โสกาวาสํ, ฉนฺทา อนุวสฺสา จ ทฺเว;
สิกฺขาปทา สตฺตติเม, สมุฏฺานา ติกา กตา.
กายจิตฺเตน น วาจา, วาจาจิตฺตํ น กายิกํ;
ตีหิ ทฺวาเรหิ ชายนฺติ, ปาราชิกํ ทุติยํ ยถา.
ทุติยปาราชิกสมุฏฺานํ นิฏฺิตํ.
๓. สฺจริตฺตสมุฏฺานํ
สฺจรี ¶ กุฏิ วิหาโร, โธวนฺจ ปฏิคฺคโห;
วิฺตฺตุตฺตริ อภิหฏฺุํ, อุภินฺนํ ทูตเกน จ.
โกสิยา สุทฺธทฺเวภาคา, ฉพฺพสฺสานิ นิสีทนํ;
ริฺจนฺติ รูปิกา เจว, อุโภ นานปฺปการกา.
อูนพนฺธนวสฺสิกา, สุตฺตํ วิกปฺปเนน จ;
ทฺวารทานสิพฺพานิ ¶ [ทฺวารทานสิพฺพินี (สี. สฺยา.)] จ, ปูวปจฺจยโชติ จ.
รตนํ สูจิ มฺโจ จ, ตูลํ นิสีทนกณฺฑุ จ;
วสฺสิกา จ สุคเตน, วิฺตฺติ อฺํ เจตาปนา.
ทฺเว สงฺฆิกา มหาชนิกา, ทฺเว ปุคฺคลลหุกา ครุ;
ทฺเว วิฆาสา สาฏิกา จ, สมณจีวเรน จ.
สมปฺาสิเม ธมฺมา, ฉหิ าเนหิ ชายเร;
กายโต น วาจาจิตฺตา, วาจโต น กายมนา.
กายวาจา น จ จิตฺตา [น จิตฺตโต (สี. สฺยา.)], กายจิตฺตา น วาจิกา [น วาจโต (สี. สฺยา.)];
วาจาจิตฺตา ¶ น กาเยน, ตีหิ ทฺวาเรหิ [ตีหิ าเนหิ (สฺยา.)] ชายเร.
ฉสมุฏฺานิกา เอเต, สฺจริตฺเตน สาทิสา.
สฺจริตฺตสมุฏฺานํ นิฏฺิตํ.
๔. สมนุภาสนาสมุฏฺานํ
เภทานุวตฺตทุพฺพจ ¶ ¶ , ทูสทุฏฺุลฺลทิฏฺิ จ;
ฉนฺทํ อุชฺชคฺฆิกา ทฺเว จ, ทฺเว จ สทฺทา น พฺยาหเร.
ฉมา นีจาสเน านํ, ปจฺฉโต อุปฺปเถน จ;
วชฺชานุวตฺติคหณา, โอสาเร ปจฺจาจิกฺขนา.
กิสฺมึ สํสฏฺา ทฺเว วธิ, วิสิพฺเพ ทุกฺขิตาย จ;
ปุน สํสฏฺา น วูปสเม, อารามฺจ ปวารณา.
อนฺวทฺธํ [อนฺวทฺธมาสํ (สี. สฺยา.)] สห ชีวินึ, ทฺเว จีวรํ อนุพนฺธนา;
สตฺตตึส ¶ อิเม ธมฺมา, กายวาจาย จิตฺตโต.
สพฺเพ เอกสมุฏฺานา, สมนุภาสนา ยถา.
สมนุภาสนาสมุฏฺานํ นิฏฺิตํ.
๕. กถินสมุฏฺานํ
อุพฺภตํ กถินํ ตีณิ, ปมํ ปตฺตเภสชฺชํ;
อจฺเจกํ จาปิ สาสงฺกํ, ปกฺกมนฺเตน วา ทุเว.
อุปสฺสยํ ปรมฺปรา, อนติริตฺตํ นิมนฺตนา;
วิกปฺปํ รฺโ วิกาเล, โวสาสารฺเกน จ.
อุสฺสยาสนฺนิจยฺจ, ปุเร ปจฺฉา วิกาเล จ;
ปฺจาหิกา สงฺกมนี, ทฺเวปิ อาวสเถน จ.
ปสาเข ¶ อาสเน เจว, ตึส เอกูนกา อิเม;
กายวาจา น จ จิตฺตา [น จิตฺตโต (สฺยา.)], ตีหิ ทฺวาเรหิ ชายเร.
ทฺวิสมุฏฺานิกา สพฺเพ, กถิเนน สหาสมา.
กถินสมุฏฺานํ นิฏฺิตํ.
๖. เอฬกโลมสมุฏฺานํ
เอฬกโลมา ¶ ทฺเว เสยฺยา, อาหจฺจ ปิณฺฑโภชนํ;
คณวิกาลสนฺนิธิ, ทนฺตโปเนน เจลกา.
อุยฺยุตฺตํ เสนํ [อุยฺยุตฺตํ วเส (สฺยา.)] อุยฺโยธิ, สุรา โอเรน นฺหายนา;
ทุพฺพณฺเณ ทฺเว เทสนิกา, ลสุณุปติฏฺเ นจฺจนา.
นฺหานมตฺถรณํ เสยฺยา, อนฺโตรฏฺเ ตถา พหิ;
อนฺโตวสฺสํ ¶ จิตฺตาคารํ, อาสนฺทิ สุตฺตกนฺตนา.
เวยฺยาวจฺจํ สหตฺถา จ, อภิกฺขุกาวาเสน จ;
ฉตฺตํ ยานฺจ สงฺฆาณึ, อลงฺการํ คนฺธวาสิตํ.
ภิกฺขุนี สิกฺขมานา จ, สามเณรี คิหินิยา;
อสํกจฺจิกา อาปตฺติ, จตฺตารีสา จตุตฺตริ.
กาเยน น วาจาจิตฺเตน, กายจิตฺเตน น วาจโต;
ทฺวิสมุฏฺานิกา สพฺเพ, สมา เอฬกโลมิกาติ.
เอฬกโลมสมุฏฺานํ นิฏฺิตํ.
๗. ปทโสธมฺมสมุฏฺานํ
ปทฺตฺร ¶ อสมฺมตา, ตถา อตฺถงฺคเตน จ;
ติรจฺฉานวิชฺชา ¶ ทฺเว วุตฺตา, อโนกาโส [อโนกาเส (สี. สฺยา.)] จ ปุจฺฉนา.
สตฺต สิกฺขาปทา เอเต, วาจา น กายจิตฺตโต [กายจิตฺตกา (ก.)];
วาจาจิตฺเตน ชายนฺติ, น ตุ กาเยน ชายเร.
ทฺวิสมุฏฺานิกา สพฺเพ, ปทโสธมฺมสทิสา.
ปทโสธมฺมสมุฏฺานํ นิฏฺิตํ.
๘. อทฺธานสมุฏฺานํ
อทฺธานนาวํ ¶ ปณีตํ, มาตุคาเมน สํหเร;
ธฺํ นิมนฺติตา เจว, อฏฺ จ ปาฏิเทสนี.
สิกฺขา ปนฺนรส เอเต, กายา น วาจา น มนา;
กายวาจาหิ ชายนฺติ, น เต จิตฺเตน ชายเร.
กายจิตฺเตน ชายนฺติ, น เต ชายนฺติ วาจโต;
กายวาจาหิ จิตฺเตน, สมุฏฺานา จตุพฺพิธา.
ปฺตฺตา ¶ พุทฺธาเณน, อทฺธาเนน สหา สมา [สมานยา (สฺยา.)].
อทฺธานสมุฏฺานํ นิฏฺิตํ.
๙. เถยฺยสตฺถสมุฏฺานํ
เถยฺยสตฺถํ ¶ อุปสฺสุติ, สูปวิฺาปเนน จ;
รตฺติฉนฺนฺจ โอกาสํ, เอเต พฺยูเหน สตฺตมา.
กายจิตฺเตน ชายนฺติ, น เต ชายนฺติ วาจโต;
ตีหิ ทฺวาเรหิ ชายนฺติ, ทฺวิสมุฏฺานิกา อิเม.
เถยฺยสตฺถสมุฏฺานา, เทสิตาทิจฺจพนฺธุนา.
เถยฺยสตฺถสมุฏฺานํ นิฏฺิตํ.
๑๐. ธมฺมเทสนาสมุฏฺานํ
ฉตฺตปาณิสฺส สทฺธมฺมํ, น เทเสนฺติ ตถาคตา;
เอวเมว [ตเถว (สี. สฺยา.)] ทณฺฑปาณิสฺส, สตฺถอาวุธปาณินํ.
ปาทุกุปาหนา ยานํ, เสยฺยปลฺลตฺถิกาย จ;
เวิโตคุณฺิโต เจว, เอกาทสมนูนกา.
วาจาจิตฺเตน ชายนฺติ, น เต ชายนฺติ กายโต;
สพฺเพ เอกสมุฏฺานา, สมกา ธมฺมเทสเน.
ธมฺมเทสนาสมุฏฺานํ นิฏฺิตํ.
๑๑. ภูตาโรจนสมุฏฺานํ
ภูตํ ¶ กาเยน ชายติ, น วาจา น จ จิตฺตโต;
วาจโต จ สมุฏฺาติ, น กายา น จ จิตฺตโต.
กายวาจาย ¶ ชายติ, น ตุ ชายติ จิตฺตโต;
ภูตาโรจนกา ¶ นาม, ตีหิ าเนหิ ชายติ.
ภูตาโรจนสมุฏฺานํ นิฏฺิตํ.
๑๒. โจริวุฏฺาปนสมุฏฺานํ
โจรี วาจาย จิตฺเตน, น ตํ ชายติ กายโต;
ชายติ ตีหิ ทฺวาเรหิ, โจริวุฏฺาปนํ อิทํ;
อกตํ ทฺวิสมุฏฺานํ, ธมฺมราเชน ภาสิตํ [ปิตํ (สฺยา.)].
โจริวุฏฺาปนสมุฏฺานํ นิฏฺิตํ.
๑๓. อนนฺุาตสมุฏฺานํ
อนนฺุาตํ วาจาย, น กายา น จ จิตฺตโต;
ชายติ กายวาจาย, น ตํ ชายติ จิตฺตโต.
ชายติ วาจาจิตฺเตน, น ตํ ชายติ กายโต;
ชายติ ¶ ตีหิ ทฺวาเรหิ, อกตํ จตุานิกํ.
อนนฺุาตสมุฏฺานํ นิฏฺิตํ.
สมุฏฺานฺหิ สงฺเขปํ, ทส ตีณิ สุเทสิตํ;
อสมฺโมหกรํ านํ, เนตฺติธมฺมานุโลมิกํ;
ธารยนฺโต อิมํ วิฺู, สมุฏฺาเน น มุยฺหตีติ.
สมุฏฺานสีสสงฺเขโป นิฏฺิโต.
อนฺตรเปยฺยาลํ
กติปุจฺฉาวาโร
๒๗๑. กติ ¶ ¶ ¶ ¶ อาปตฺติโย? กติ อาปตฺติกฺขนฺธา? กติ วินีตวตฺถูนิ? กติ อคารวา? กติ คารวา? กติ วินีตวตฺถูนิ? กติ วิปตฺติโย? กติ อาปตฺติสมุฏฺานา? กติ วิวาทมูลานิ? กติ อนุวาทมูลานิ? กติ สารณียา ธมฺมา? กติ เภทกรวตฺถูนิ? กติ อธิกรณานิ? กติ สมถา?
ปฺจ อาปตฺติโย. ปฺจ อาปตฺติกฺขนฺธา. ปฺจ วินีตวตฺถูนิ. สตฺต อาปตฺติโย. สตฺต อาปตฺติกฺขนฺธา. สตฺต วินีตวตฺถูนิ. ฉ อคารวา. ฉ คารวา. ฉ วินีตวตฺถูนิ. จตสฺโส วิปตฺติโย. ฉ อาปตฺติสมุฏฺานา. ฉ วิวาทมูลานิ. ฉ อนุวาทมูลานิ. ฉ สารณียา ธมฺมา. อฏฺารส เภทกรวตฺถูนิ. จตฺตาริ อธิกรณานิ. สตฺต สมถา.
ตตฺถ กตมา ปฺจ อาปตฺติโย? ปาราชิกาปตฺติ, สงฺฆาทิเสสาปตฺติ, ปาจิตฺติยาปตฺติ, ปาฏิเทสนียาปตฺติ, ทุกฺกฏาปตฺติ – อิมา ปฺจ อาปตฺติโย.
ตตฺถ กตเม ปฺจ อาปตฺติกฺขนฺธา? ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺโธ, สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺโธ, ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺโธ, ปาฏิเทสนียาปตฺติกฺขนฺโธ, ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺโธ – อิเม ปฺจ อาปตฺติกฺขนฺธา.
ตตฺถ ¶ กตมานิ ปฺจ วินีตวตฺถูนิ? ปฺจหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ อารติ วิรติ ปฏิวิรติ เวรมณี อกิริยา อกรณํ อนชฺฌาปตฺติ เวลาอนติกฺกโม เสตุฆาโต – อิมานิ ปฺจ วินีตวตฺถูนิ.
ตตฺถ ¶ กตมา สตฺต อาปตฺติโย? ปาราชิกาปตฺติ, สงฺฆาทิเสสาปตฺติ, ถุลฺลจฺจยาปตฺติ, ปาจิตฺติยาปตฺติ, ปาฏิเทสนียาปตฺติ, ทุกฺกฏาปตฺติ, ทุพฺภาสิตาปตฺติ – อิมา สตฺต อาปตฺติโย.
ตตฺถ กตเม สตฺต อาปตฺติกฺขนฺธา? ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺโธ, สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺโธ, ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺโธ, ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺโธ, ปาฏิเทสนียาปตฺติกฺขนฺโธ, ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺโธ, ทุพฺภาสิตาปตฺติกฺขนฺโธ – อิเม สตฺต อาปตฺติกฺขนฺธา.
ตตฺถ ¶ กตมานิ สตฺต วินีตวตฺถูนิ? สตฺตหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ อารติ วิรติ ปฏิวิรติ เวรมณี อกิริยา อกรณํ อนชฺฌาปตฺติ เวลาอนติกฺกโม เสตุฆาโต – อิมานิ สตฺต วินีตวตฺถูนิ.
ตตฺถ ¶ กตเม ฉ อคารวา? พุทฺเธ อคารโว, ธมฺเม อคารโว, สงฺเฆ อคารโว, สิกฺขาย อคารโว, อปฺปมาเท อคารโว, ปฏิสนฺธาเร อคารโว – อิเม ฉ อคารวา.
ตตฺถ กตเม ฉ คารวา? พุทฺเธ คารโว, ธมฺเม คารโว, สงฺเฆ คารโว, สิกฺขาย คารโว, อปฺปมาเท คารโว, ปฏิสนฺธาเร คารโว – อิเม ฉ คารวา.
ตตฺถ กตมานิ ฉ วินีตวตฺถูนิ? ฉหิ อคารเวหิ อารติ วิรติ ปฏิวิรติ ¶ เวรมณี อกิริยา อกรณํ อนชฺฌาปตฺติ เวลาอนติกฺกโม เสตุฆาโต – อิมานิ ฉ วินีตวตฺถูนิ.
ตตฺถ กตมา จตสฺโส วิปตฺติโย? สีลวิปตฺติ, อาจารวิปตฺติ, ทิฏฺิวิปตฺติ, อาชีววิปตฺติ – อิมา จตสฺโส วิปตฺติโย.
ตตฺถ กตเม ฉ อาปตฺติสมุฏฺานา? อตฺถาปตฺติ กายโต สมุฏฺาติ, น วาจโต น จิตฺตโต; อตฺถาปตฺติ วาจโต สมุฏฺาติ, น กายโต น จิตฺตโต; อตฺถาปตฺติ กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺาติ, น จิตฺตโต; อตฺถาปตฺติ กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; อตฺถาปตฺติ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; อตฺถาปตฺติ กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ – อิเม ฉ อาปตฺติสมุฏฺานา.
๒๗๒. ตตฺถ ¶ [จูฬว. ๒๑๖; อ. นิ. ๖.๓๖; ม. นิ. ๓.๔๔; ที. นิ. ๓.๓๒๕] กตมานิ ฉ วิวาทมูลานิ? อิธ ภิกฺขุ โกธโน โหติ อุปนาหี. โย โส ภิกฺขุ โกธโน โหติ อุปนาหี โส สตฺถริปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเมปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขายปิ น ปริปูรการี โหติ. โย โส ภิกฺขุ สตฺถริ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… สิกฺขาย น ปริปูรการี, โส สงฺเฆ วิวาทํ ชเนติ. โย โหติ วิวาโท พหุชนาหิตาย พหุชนาสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา ¶ พหิทฺธา วา สมนุปสฺเสยฺยาถ ตตฺร ตุมฺเห ¶ ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานาย วายเมยฺยาถ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา น สมนุปสฺเสยฺยาถ ตตฺร ตุมฺเห ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสวาย ปฏิปชฺเชยฺยาถ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานํ โหติ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสโว โหติ.
[จูฬว. ๒๑๖] ปุน จปรํ ภิกฺขุ มกฺขี โหติ ปฬาสี…เป… อิสฺสุกี โหติ มจฺฉรี, สโ โหติ มายาวี, ปาปิจฺโฉ โหติ มิจฺฉาทิฏฺิ, สนฺทิฏฺิปรามาสี โหติ อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคี. โย โส ภิกฺขุ สนฺทิฏฺิปรามาสี โหติ อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคี โส สตฺถริปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเมปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขายปิ น ปริปูรการี โหติ. โย โส ภิกฺขุ สตฺถริ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… สิกฺขาย น ปริปูรการี, โส สงฺเฆ วิวาทํ ชเนติ. โย โส โหติ วิวาโท พหุชนาหิตาย พหุชนาสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา สมนุปสฺเสยฺยาถ ตตฺร ตุมฺเห ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ¶ ปหานาย วายเมยฺยาถ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห วิวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา น สมนุปสฺเสยฺยาถ ตตฺร ตุมฺเห ตสฺเสว ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสวาย ปฏิปชฺเชยฺยาถ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส ปหานํ โหติ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส วิวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสโว โหติ. อิมานิ ฉ วิวาทมูลานิ.
๒๗๓. [จูฬว. ๒๑๗] ตตฺถ กตมานิ ฉ อนุวาทมูลานิ? อิธ ภิกฺขุ โกธโน โหติ อุปนาหี. โย โส ภิกฺขุ โกธโน โหติ อุปนาหี โส สตฺถริปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเมปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขายปิ น ปริปูรการี โหติ. โย โส ภิกฺขุ สตฺถริ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส ธมฺเม…เป… สงฺเฆ ¶ …เป… สิกฺขาย น ปริปูรการี โส สงฺเฆ อนุวาทํ ชเนติ. โย โหติ อนุวาโท พหุชนาหิตาย พหุชนาสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวรูปํ ¶ เจ ตุมฺเห อนุวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา สมนุปสฺเสยฺยาถ ตตฺร ตุมฺเห ตสฺเสว ปาปกสฺส อนุวาทมูลสฺส ปหานาย วายเมยฺยาถ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห อนุวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา น สมนุปสฺเสยฺยาถ ตตฺร ตุมฺเห ตสฺเสว ปาปกสฺส อนุวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสวาย ปฏิปชฺเชยฺยาถ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส อนุวาทมูลสฺส ปหานํ โหติ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส อนุวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสโว โหติ.
ปุน จปรํ ภิกฺขุ มกฺขี โหติ ปลาสี…เป… อิสฺสุกี โหติ มจฺฉรี, สโ โหติ มายาวี, ปาปิจฺโฉ โหติ มิจฺฉาทิฏฺิ, สนฺทิฏฺิปรามาสี ¶ โหติ อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคี. โย โส ภิกฺขุ สนฺทิฏฺิปรามาสี โหติ อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคี โส สตฺถริปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, ธมฺเมปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สงฺเฆปิ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส, สิกฺขายปิ น ปริปูรการี โหติ. โย ภิกฺขุ สตฺถริ อคารโว วิหรติ อปฺปติสฺโส ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… สิกฺขาย น ปริปูรการี โส สงฺเฆ อนุวาทํ ชเนติ. โย โหติ อนุวาโท พหุชนาหิตาย พหุชนาสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห อนุวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา สมนุปสฺเสยฺยาถ ตตฺร ตุมฺเห ตสฺเสว ปาปกสฺส อนุวาทมูลสฺส ปหานาย วายเมยฺยาถ. เอวรูปํ เจ ตุมฺเห อนุวาทมูลํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา น สมนุปสฺเสยฺยาถ ตตฺร ตุมฺเห ตสฺเสว ปาปกสฺส อนุวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสวาย ปฏิปชฺเชยฺยาถ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส อนุวาทมูลสฺส ปหานํ โหติ. เอวเมตสฺส ปาปกสฺส อนุวาทมูลสฺส อายตึ อนวสฺสโว โหติ. อิมานิ ฉ อนุวาทมูลานิ.
๒๗๔. [ที. นิ. ๓.๓๒๔; อ. นิ. ๖.๑๑] ตตฺถ กตเม ฉ สารณียา ธมฺมา? อิธ ภิกฺขุโน เมตฺตํ กายกมฺมํ ปจฺจุปฏฺิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.
ปุน จปรํ ภิกฺขุโน เมตฺตํ ¶ วจีกมฺมํ ปจฺจุปฏฺิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.
ปุน ¶ ¶ จปรํ ภิกฺขุโน เมตฺตํ มโนกมฺมํ ปจฺจุปฏฺิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อาวิ เจว รโห จ. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.
ปุน จปรํ ภิกฺขุ เย เต ลาภา ธมฺมิกา ธมฺมลทฺธา อนฺตมโส ปตฺตปริยาปนฺนมตฺตมฺปิ ตถารูเปหิ ลาเภหิ อปฺปฏิวิภตฺตโภคี โหติ สีลวนฺเตหิ สพฺรหฺมจารีหิ สาธารณโภคี. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.
ปุน จปรํ ภิกฺขุ ยานิ ตานิ สีลานิ อขณฺฑานิ อจฺฉิทฺทานิ อสพลานิ อกมฺมาสานิ ภุชิสฺสานิ วิฺุปสตฺถานิ อปรามฏฺานิ สมาธิสํวตฺตนิกานิ ¶ , ตถารูเปสุ สีเลสุ สีลสามฺคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ.
ปุน จปรํ ภิกฺขุ ยายํ ทิฏฺิ อริยา นิยฺยานิกา นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยาย ตถารูปาย ทิฏฺิยา ทิฏฺิสามฺคโต วิหรติ สพฺรหฺมจารีหิ อาวิ เจว รโห จ. อยมฺปิ ธมฺโม สารณีโย ปิยกรโณ ครุกรโณ สงฺคหาย อวิวาทาย สามคฺคิยา เอกีภาวาย สํวตฺตติ. อิเม ฉ สารณียา ธมฺมา.
๒๗๕. ตตฺถ ¶ กตมานิ อฏฺารส เภทกรวตฺถูนิ? อิธ ภิกฺขุ อธมฺมํ ‘‘ธมฺโม’’ติ ทีเปติ, ธมฺมํ ‘‘อธมฺโม’’ติ ทีเปติ, อวินยํ ‘‘วินโย’’ติ ทีเปติ, วินยํ ‘‘อวินโย’’ติ ทีเปติ, อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตน ‘‘ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตนา’’ติ ทีเปติ, ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตน ‘‘อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตนา’’ติ ทีเปติ, อนาจิณฺณํ ตถาคเตน ‘‘อาจิณฺณํ ตถาคเตนา’’ติ ทีเปติ, อาจิณฺณํ ตถาคเตน ‘‘อนาจิณฺณํ ตถาคเตนา’’ติ ทีเปติ, อปฺตฺตํ ตถาคเตน ‘‘ปฺตฺตํ ตถาคเตนา’’ติ ทีเปติ, ปฺตฺตํ ตถาคเตน ‘‘อปฺตฺตํ ตถาคเตนา’’ติ ทีเปติ, อาปตฺตึ ‘‘อนาปตฺตี’’ติ ทีเปติ, อนาปตฺตึ ‘‘อาปตฺตี’’ติ ทีเปติ, ลหุกํ อาปตฺตึ ‘‘ครุกา อาปตฺตี’’ติ ทีเปติ, ครุกํ อาปตฺตึ ‘‘ลหุกา อาปตฺตี’’ติ ทีเปติ, สาวเสสํ อาปตฺตึ ‘‘อนวเสสา อาปตฺตี’’ติ ¶ ทีเปติ, อนวเสสํ อาปตฺตึ ‘‘สาวเสสา อาปตฺตี’’ติ ¶ ทีเปติ, ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ‘‘อทุฏฺุลฺลา อาปตฺตี’’ติ ทีเปติ, อทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ‘‘ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตี’’ติ ทีเปติ. อิมานิ อฏฺารส เภทกรวตฺถูนิ.
[จูฬว. ๒๑๕; ปริ. ๓๔๐] ตตฺถ กตมานิ จตฺตาริ อธิกรณานิ? วิวาทาธิกรณํ, อนุวาทาธิกรณํ, อาปตฺตาธิกรณํ, กิจฺจาธิกรณํ – อิมานิ จตฺตาริ อธิกรณานิ.
ตตฺถ กตเม สตฺต สมถา? สมฺมุขาวินโย, สติวินโย, อมูฬฺหวินโย, ปฏิฺาตกรณํ, เยภุยฺยสิกา, ตสฺสปาปิยสิกา, ติณวตฺถารโก ¶ – อิเม สตฺต สมถา.
กติปุจฺฉาวาโร นิฏฺิโต.
ตสฺสุทฺทานํ –
อาปตฺติ อาปตฺติกฺขนฺธา, วินีตา สตฺตธา ปุน;
วินีตาคารวา เจว, คารวา มูลเมว จ.
ปุน วินีตา วิปตฺติ, สมุฏฺานา วิวาทนา;
อนุวาทา สารณียํ, เภทาธิกรเณน จ.
สตฺเตว สมถา วุตฺตา, ปทา สตฺตรสา อิเมติ.
๑. ฉอาปตฺติสมุฏฺานวาโร
๒๗๖. ปเมน ¶ อาปตฺติสมุฏฺาเนน ปาราชิกํ อาปชฺเชยฺยาติ? น หีติ วตฺตพฺพํ. สงฺฆาทิเสสํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ถุลฺลจฺจยํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ปาจิตฺติยํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ปาฏิเทสนียํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ทุกฺกฏํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ทุพฺภาสิตํ อาปชฺเชยฺยาติ? น หีติ วตฺตพฺพํ.
ทุติเยน อาปตฺติสมุฏฺาเนน ปาราชิกํ อาปชฺเชยฺยาติ? น หีติ วตฺตพฺพํ. สงฺฆาทิเสสํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ถุลฺลจฺจยํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ปาจิตฺติยํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ปาฏิเทสนียํ อาปชฺเชยฺยาติ? น หีติ วตฺตพฺพํ. ทุกฺกฏํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ทุพฺภาสิตํ อาปชฺเชยฺยาติ? น หีติ วตฺตพฺพํ.
ตติเยน ¶ ¶ อาปตฺติสมุฏฺาเนน ปาราชิกํ อาปชฺเชยฺยาติ? น หีติ วตฺตพฺพํ. สงฺฆาทิเสสํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ถุลฺลจฺจยํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ปาจิตฺติยํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ปาฏิเทสนียํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ทุกฺกฏํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ทุพฺภาสิตํ อาปชฺเชยฺยาติ? น หีติ วตฺตพฺพํ.
จตุตฺเถ ¶ ¶ อาปตฺติสมุฏฺาเนน ปาราชิกํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. สงฺฆาทิเสสํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ถุลฺลจฺจยํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ปาจิตฺติยํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ปาฏิเทสนียํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ทุกฺกฏํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ทุพฺภาสิตํ อาปชฺเชยฺยาติ? น หีติ วตฺตพฺพํ.
ปฺจเมน อาปตฺติสมุฏฺาเนน ปาราชิกํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. สงฺฆาทิเสสํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ถุลฺลจฺจยํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ปาจิตฺติยํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ปาฏิเทสนียํ อาปชฺเชยฺยาติ? น หีติ วตฺตพฺพํ. ทุกฺกฏํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ทุพฺภาสิตํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ.
ฉฏฺเน อาปตฺติสมุฏฺาเนน ปาราชิกํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. สงฺฆาทิเสสํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ถุลฺลจฺจยํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ปาจิตฺติยํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ปาฏิเทสนียํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ทุกฺกฏํ อาปชฺเชยฺยาติ? สิยาติ วตฺตพฺพํ. ทุพฺภาสิตํ อาปชฺเชยฺยาติ? น หีติ วตฺตพฺพํ.
ฉอาปตฺติสมุฏฺานวาโร นิฏฺิโต ปโม.
๒. กตาปตฺติวาโร
๒๗๗. ปเมน อาปตฺติสมุฏฺาเนน กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? ปเมน ¶ อาปตฺติสมุฏฺาเนน ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภิกฺขุ กปฺปิยสฺี สฺาจิกาย กุฏึ กโรติ อเทสิตวตฺถุกํ ปมาณาติกฺกนฺตํ สารมฺภํ อปริกฺกมนํ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; เอกํ ปิณฺฑํ อนาคเต อาปตฺติ ¶ ถุลฺลจฺจยสฺส; ตสฺมึ ปิณฺเฑ อาคเต อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; ภิกฺขุ กปฺปิยสฺี วิกาเล โภชนํ ภฺุชติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; ภิกฺขุ กปฺปิยสฺี อฺาติกาย ¶ ภิกฺขุนิยา อนฺตรฆรํ ปวิฏฺาย หตฺถโต ขาทนียํ วา โภชนียํ วา สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ภฺุชติ, อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส – ปเมน อาปตฺติสมุฏฺาเนน อิมา ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ, สิยา อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ปฺจหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาฏิเทสนียาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – กายโต สมุฏฺนฺติ, น วาจโต น จิตฺตโต. จตุนฺนํ อธิกรณานํ อาปตฺตาธิกรณํ ¶ . สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
๒๗๘. ทุติเยน อาปตฺติสมุฏฺาเนน กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? ทุติเยน อาปตฺติสมุฏฺาเนน จตสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ – ภิกฺขุ กปฺปิยสฺี สมาทิสติ ¶ – ‘‘กุฏึ เม กโรถา’’ติ. ตสฺส กุฏึ กโรนฺติ อเทสิตวตฺถุกํ ปมาณาติกฺกนฺตํ สารมฺภํ อปริกฺกมนํ. ปโยเค ทุกฺกฏํ; เอกํ ปิณฺฑํ อนาคเต อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ตสฺมึ ปิณฺเฑ อาคเต อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส. ภิกฺขุ กปฺปิยสฺี อนุปสมฺปนฺนํ ปทโส ธมฺมํ วาเจติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส – ทุติเยน อาปตฺติสมุฏฺาเนน อิมา จตสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ…เป… สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ, สิยา อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ¶ จตูหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – วาจโต สมุฏฺนฺติ, น กายโต น จิตฺตโต. จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน ¶ จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
๒๗๙. ตติเยน ¶ อาปตฺติสมุฏฺาเนน กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? ตติเยน อาปตฺติสมุฏฺาเนน ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภิกฺขุ กปฺปิยสฺี สํวิทหิตฺวา กุฏึ กโรติ อเทสิตวตฺถุกํ ปมาณาติกฺกนฺตํ สารมฺภํ อปริกฺกมนํ. ปโยเค ทุกฺกฏํ; เอกํ ปิณฺฑํ อนาคเต อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ตสฺมึ ปิณฺเฑ อาคเต อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส. ภิกฺขุ กปฺปิยสฺี ปณีตโภชนานิ อตฺตโน อตฺถาย วิฺาเปตฺวา ภฺุชติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส. ภิกฺขุ กปฺปิยสฺี ภิกฺขุนิยา โวสาสนฺติยา น นิวาเรตฺวา ภฺุชติ, อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส – ตติเยน อาปตฺติสมุฏฺาเนน อิมา ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ…เป… สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ, สิยา อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ปฺจหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาฏิเทสนียาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺนฺติ, น จิตฺตโต. จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ ¶ . สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
๒๘๐. จตุตฺเถน อาปตฺติสมุฏฺาเนน กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? จตุตฺเถน อาปตฺติสมุฏฺาเนน ฉ อาปตฺติโย อาปชฺชติ – ภิกฺขุ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; ภิกฺขุ อกปฺปิยสฺี สฺาจิกาย กุฏึ กโรติ ¶ อเทสิตวตฺถุกํ ปมาณาติกฺกนฺตํ สารมฺภํ อปริกฺกมนํ, ปโยเค ¶ ทุกฺกฏํ; เอกํ ปิณฺฑํ อนาคเต อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ตสฺมึ ปิณฺเฑ อาคเต อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส. ภิกฺขุ อกปฺปิยสฺี วิกาเล โภชนํ ภฺุชติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส. ภิกฺขุ อกปฺปิยสฺี อฺาติกาย ภิกฺขุนิยา อนฺตรฆรํ ปวิฏฺาย หตฺถโต ขาทนียํ วา โภชนียํ วา สหตฺถา ปฏิคฺคเหตฺวา ภฺุชติ, อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส. จตุตฺเถน อาปตฺติสมุฏฺาเนน อิมา ฉ อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ…เป… สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ ¶ , สิยา อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ฉหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาฏิเทสนียาปตฺติกฺขนฺเธน ¶ , สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต. จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
๒๘๑. ปฺจเมน อาปตฺติสมุฏฺาเนน กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? ปฺจเมน อาปตฺติสมุฏฺาเนน ฉ อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภิกฺขุ ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; ภิกฺขุ อกปฺปิยสฺี สมาทิสติ – ‘‘กุฏึ เม กโรถา’’ติ. ตสฺส กุฏึ กโรนฺติ อเทสิตวตฺถุกํ ปมาณาติกฺกนฺตํ สารมฺภํ อปริกฺกมนํ. ปโยเค ทุกฺกฏํ; เอกํ ปิณฺฑํ อนาคเต อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ตสฺมึ ปิณฺเฑ อาคเต อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส. ภิกฺขุ อกปฺปิยสฺี อนุปสมฺปนฺนํ ปทโส ธมฺมํ วาเจติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส. น ขุํเสตุกาโม น วมฺเภตุกาโม น มงฺกุกตฺตุกาโม ทวกมฺยตา หีเนน หีนํ วเทติ, อาปตฺติ ทุพฺภาสิตสฺส – ปฺจเมน อาปตฺติสมุฏฺาเนน อิมา ฉ อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ…เป… สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ¶ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ, สิยา อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ฉหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ ¶ สงฺคหิตา – สิยา ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุพฺภาสิตาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น กายโต. จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
๒๘๒. ฉฏฺเน อาปตฺติสมุฏฺาเนน กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? ฉฏฺเน อาปตฺติสมุฏฺาเนน ฉ อาปตฺติโย อาปชฺชติ – ภิกฺขุ สํวิทหิตฺวา ภณฺฑํ อวหรติ, อาปตฺติ ¶ ปาราชิกสฺส ¶ ; ภิกฺขุ อกปฺปิยสฺี สํวิทหิตฺวา กุฏึ กโรติ อเทสิตวตฺถุกํ ปมาณาติกฺกนฺตํ สารมฺภํ อปริกฺกมนํ, ปโยเค ทุกฺกฏํ; เอกํ ปิณฺฑํ อนาคเต อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ตสฺมึ ปิณฺเฑ อาคเต, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส. ภิกฺขุ อกปฺปิยสฺี ปณีตโภชนานิ อตฺตโน อตฺถาย วิฺาเปตฺวา ภฺุชติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส. ภิกฺขุ อกปฺปิยสฺี ภิกฺขุนิยา โวสาสนฺติยา น นิวาเรตฺวา ภฺุชติ, อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส – ฉฏฺเน อาปตฺติสมุฏฺาเนน อิมา ฉ อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา ¶ ? ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ อาปตฺติสมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ, สิยา อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ฉหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาฏิเทสนียาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ. จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ ¶ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จาติ.
ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ
กตาปตฺติวาโร นิฏฺิโต ทุติโย.
๓. อาปตฺติสมุฏฺานคาถา
สมุฏฺานา กายิกา อนนฺตทสฺสินา;
อกฺขาตา โลกหิเตน วิเวกทสฺสินา;
อาปตฺติโย เตน สมุฏฺิตา กติ;
ปุจฺฉามิ ตํ พฺรูหิ วิภงฺคโกวิท.
สมุฏฺานา ¶ กายิกา อนนฺตทสฺสินา;
อกฺขาตา โลกหิเตน วิเวกทสฺสินา;
อาปตฺติโย เตน สมุฏฺิตา ปฺจ;
เอตํ ¶ เต อกฺขามิ วิภงฺคโกวิท.
สมุฏฺานา วาจสิกา อนนฺตทสฺสินา;
อกฺขาตา โลกหิเตน วิเวกทสฺสินา;
อาปตฺติโย เตน สมุฏฺิตา กติ;
ปุจฺฉามิ ตํ พฺรูหิ วิภงฺคโกวิท.
สมุฏฺานา วาจสิกา อนนฺตทสฺสินา;
อกฺขาตา โลกหิเตน วิเวกทสฺสินา;
อาปตฺติโย เตน สมุฏฺิตา จตสฺโส;
เอตํ เต อกฺขามิ วิภงฺคโกวิท.
สมุฏฺานา กายิกา วาจสิกา อนนฺตทสฺสินา;
อกฺขาตา โลกหิเตน วิเวกทสฺสินา;
อาปตฺติโย เตน สมุฏฺิตา กติ;
ปุจฺฉามิ ¶ ตํ พฺรูหิ วิภงฺคโกวิท.
สมุฏฺานา ¶ กายิกา วาจสิกา อนนฺตทสฺสินา;
อกฺขาตา โลกหิเตน วิเวกทสฺสินา;
อาปตฺติโย เตน สมุฏฺิตา ปฺจ;
เอตํ เต อกฺขามิ วิภงฺคโกวิท.
สมุฏฺานา กายิกา มานสิกา อนนฺตทสฺสินา;
อกฺขาตา โลกหิเตน วิเวกทสฺสินา;
อาปตฺติโย เตน สมุฏฺิตา กติ;
ปุจฺฉามิ ตํ พฺรูหิ วิภงฺคโกวิท.
สมุฏฺานา ¶ กายิกา มานสิกา อนนฺตทสฺสินา;
อกฺขาตา โลกหิเตน วิเวกทสฺสินา;
อาปตฺติโย เตน สมุฏฺิตา ฉ;
เอตํ เต อกฺขามิ วิภงฺคโกวิท.
สมุฏฺานา วาจสิกา มานสิกา อนนฺตทสฺสินา;
อกฺขาตา โลกหิเตน วิเวกทสฺสินา;
อาปตฺติโย เตน สมุฏฺิตา กติ;
ปุจฺฉามิ ตํ พฺรูหิ วิภงฺคโกวิท.
สมุฏฺานา วาจสิกา มานสิกา อนนฺตทสฺสินา;
อกฺขาตา โลกหิเตน วิเวกทสฺสินา;
อาปตฺติโย เตน สมุฏฺิตา ฉ;
เอตํ เต อกฺขามิ วิภงฺคโกวิท.
สมุฏฺานา กายิกา วาจสิกา มานสิกา อนนฺตทสฺสินา;
อกฺขาตา โลกหิเตน วิเวกทสฺสินา;
อาปตฺติโย เตน สมุฏฺิตา กติ;
ปุจฺฉามิ ตํ พฺรูหิ วิภงฺคโกวิท.
สมุฏฺานา ¶ กายิกา วาจสิกา มานสิกา อนนฺตทสฺสินา;
อกฺขาตา โลกหิเตน วิเวกทสฺสินา;
อาปตฺติโย เตน สมุฏฺิตา ฉ;
เอตํ ¶ เต อกฺขามิ วิภงฺคโกวิทาติ.
อาปตฺติสมุฏฺานคาถา นิฏฺิตา ตติยา.
๔. วิปตฺติปจฺจยวาโร
๒๘๔. สีลวิปตฺติปจฺจยา ¶ กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? สีลวิปตฺติปจฺจยา จตสฺโส ¶ อาปตฺติโย อาปชฺชติ – ภิกฺขุนี ชานํ ปาราชิกํ ธมฺมํ ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; เวมติกา ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ภิกฺขุ สงฺฆาทิเสสํ ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; อตฺตโน ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – สีลวิปตฺติปจฺจยา อิมา จตสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ…เป… สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ, สิยา อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ จตูหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ. จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
๒๘๕. อาจารวิปตฺติปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อาจารวิปตฺติปจฺจยา ¶ เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. อาจารวิปตฺตึ ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – อาจารวิปตฺติปจฺจยา อิมํ เอกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ.
สา อาปตฺติ จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชติ …เป… สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ? สา อาปตฺติ จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ เอกํ วิปตฺตึ ภชติ – อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ เอเกน อาปตฺติกฺขนฺเธน สงฺคหิตา – ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ. จตุนฺนํ อธิกรณานํ อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
๒๘๖. ทิฏฺิวิปตฺติปจฺจยา ¶ กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? ทิฏฺิวิปตฺติปจฺจยา ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ปาปิกาย ทิฏฺิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชติ, ตฺติยา ทุกฺกฏํ [ตฺติยา ทุกฺกฏํ, ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ทุกฺกฏา (สฺยา. ก.)]; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส – ทิฏฺิวิปตฺติปจฺจยา อิมา ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา ¶ อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ…เป… สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ เอกํ วิปตฺตึ ภชนฺติ – อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ทฺวีหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา ¶ – สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน ¶ , สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ. จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
๒๘๗. อาชีววิปตฺติปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อาชีววิปตฺติปจฺจยา ฉ อาปตฺติโย อาปชฺชติ – อาชีวเหตุ อาชีวการณา ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; อาชีวเหตุ อาชีวการณา สฺจริตฺตํ สมาปชฺชติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; อาชีวเหตุ อาชีวการณา ‘‘โย เต วิหาเร วสติ, โส ภิกฺขุ อรหา’’ติ ภณติ, ปฏิวิชานนฺตสฺส อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; อาชีวเหตุ อาชีวการณา ภิกฺขุ ปณีตโภชนานิ อตฺตโน อตฺถาย วิฺาเปตฺวา ภฺุชติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; อาชีวเหตุ อาชีวการณา ภิกฺขุนี ปณีตโภชนานิ อตฺตโน อตฺถาย วิฺาเปตฺวา ภฺุชติ, อาปตฺติ ปาฏิเทสนียสฺส; อาชีวเหตุ อาชีวการณา สูปํ วา โอทนํ วา อคิลาโน อตฺตโน อตฺถาย วิฺาเปตฺวา ภฺุชติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – อาชีววิปตฺติปจฺจยา อิมา ฉ อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ…เป… สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ. ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว ¶ วิปตฺติโย ¶ ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ, สิยา อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ฉหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาฏิเทสนียาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ – สิยา กายโต สมุฏฺนฺติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา วาจโต สมุฏฺนฺติ, น กายโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺนฺติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ. จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ ¶ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
วิปตฺติปจฺจยวาโร นิฏฺิโต จตุตฺโถ.
๕. อธิกรณปจฺจยวาโร
๒๘๘. วิวาทาธิกรณปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? วิวาทาธิกรณปจฺจยา ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ – อุปสมฺปนฺนํ โอมสติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; อนุปสมฺปนฺนํ โอมสติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – วิวาทาธิกรณปจฺจยา อิมา ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ ¶ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ…เป… สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ เอกํ วิปตฺตึ ภชนฺติ – อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ทฺวีหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต; ¶ สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต ¶ จ สมุฏฺนฺติ. จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
๒๘๙. อนุวาทาธิกรณปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อนุวาทาธิกรณปจฺจยา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภิกฺขุํ อมูลเกน ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; อมูลเกน สงฺฆาทิเสเสน อนุทฺธํเสติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; อมูลิกาย อาจารวิปตฺติยา อนุทฺธํเสติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – อนุวาทาธิกรณปจฺจยา อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ…เป… สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ, สิยา อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ตีหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน ¶ ¶ . ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ. จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
๒๙๐. อาปตฺตาธิกรณปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อาปตฺตาธิกรณปจฺจยา จตสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภิกฺขุนี ชานํ ปาราชิกํ ธมฺมํ ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; เวมติกา ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ภิกฺขุ สงฺฆาทิเสสํ ปฏิจฺฉาเทติ; อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; อาจารวิปตฺตึ ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – อาปตฺตาธิกรณปจฺจยา อิมา จตสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ…เป… สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ, สิยา อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ ¶ อาปตฺติกฺขนฺธานํ จตูหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน ¶ สมุฏฺนฺติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ. จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
๒๙๑. กิจฺจาธิกรณปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? กิจฺจาธิกรณปจฺจยา ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา ภิกฺขุนี ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชติ, ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ ปาราชิกสฺส. เภทกานุวตฺตกา ภิกฺขู ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; ปาปิกาย ทิฏฺิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส ¶ – กิจฺจาธิกรณปจฺจยา อิมา ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ…เป… สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ ¶ สมเถหิ สมฺมนฺติ? ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ, สิยา อาจารวิปตฺตึ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ปฺจหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ ¶ . จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
เปตฺวา สตฺต อาปตฺติโย สตฺต อาปตฺติกฺขนฺเธ, อวเสสา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? สตฺตนฺนํ สมถานํ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? เปตฺวา สตฺต อาปตฺติโย สตฺต ¶ อาปตฺติกฺขนฺเธ อวเสสา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ น กตมํ วิปตฺตึ ภชนฺติ? สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ น กตเมน อาปตฺติกฺขนฺเธน สงฺคหิตา. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ น กตเมน อาปตฺติสมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ. จตุนฺนํ อธิกรณานํ น กตมํ อธิกรณํ. สตฺตนฺนํ สมถานํ น กตเมน สมเถน สมฺมนฺติ. ตํ กิสฺส เหตุ? เปตฺวา สตฺต อาปตฺติโย สตฺต อาปตฺติกฺขนฺเธ, นตฺถฺา อาปตฺติโยติ.
อธิกรณปจฺจยวาโร นิฏฺิโต ปฺจโม.
อนฺตรเปยฺยาลํ [อนนฺตรเปยฺยาลํ (สี. สฺยา.)] นิฏฺิตํ.
ตสฺสุทฺทานํ –
กติปุจฺฉา สมุฏฺานา, กตาปตฺติ ตเถว จ;
สมุฏฺานา วิปตฺติ จ, ตถาธิกรเณน จาติ.
สมถเภโท
๖. อธิกรณปริยายวาโร
๒๙๒. วิวาทาธิกรณสฺส ¶ ¶ ¶ – กึ ปุพฺพงฺคมํ? กติ านานิ? กติ วตฺถูนิ? กติ ภูมิโย? กติ เหตู? กติ มูลานิ? กติหากาเรหิ วิวทติ? วิวาทาธิกรณํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ?
อนุวาทาธิกรณสฺส – กึ ปุพฺพงฺคมํ? กติ านานิ? กติ วตฺถูนิ? กติ ภูมิโย? กติ เหตู? กติ มูลานิ? กติหากาเรหิ อนุวทติ? อนุวาทาธิกรณํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ?
อาปตฺตาธิกรณสฺส – กึ ปุพฺพงฺคมํ? กติ านานิ? กติ วตฺถูนิ? กติ ภูมิโย? กติ เหตู? กติ มูลานิ? กติหากาเรหิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ? อาปตฺตาธิกรณํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ?
กิจฺจาธิกรณสฺส – กึ ปุพฺพงฺคมํ? กติ านานิ? กติ วตฺถูนิ? กติ ภูมิโย? กติ เหตู? กติ มูลานิ? กติหากาเรหิ กิจฺจํ ชายติ? กิจฺจาธิกรณํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ?
๒๙๓. วิวาทาธิกรณสฺส ¶ กึ ปุพฺพงฺคมนฺติ? โลโภ ปุพฺพงฺคโม, โทโส ปุพฺพงฺคโม, โมโห ปุพฺพงฺคโม, อโลโภ ปุพฺพงฺคโม, อโทโส ปุพฺพงฺคโม, อโมโห ปุพฺพงฺคโม. กติ านานีติ? อฏฺารส เภทกรวตฺถูนิ านานิ. กติ วตฺถูนีติ? อฏฺารส เภทกรวตฺถูนิ. กติ ภูมิโยติ? อฏฺารส เภทกรวตฺถูนิ ภูมิโย. กติ เหตูติ? นว เหตู – ตโย กุสลเหตู ¶ , ตโย อกุสลเหตู, ตโย อพฺยากตเหตู. กติ มูลานีติ? ทฺวาทส มูลานิ. กติหากาเรหิ วิวทตีติ? ทฺวีหากาเรหิ วิวทติ – ธมฺมทิฏฺิ วา อธมฺมทิฏฺิ วา. [จูฬว. ๒๒๘] วิวาทาธิกรณํ กติหิ สมเถหิ สมฺมตีติ? วิวาทาธิกรณํ ¶ ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ.
๒๙๔. อนุวาทาธิกรณสฺส กึ ปุพฺพงฺคมนฺติ? โลโภ ปุพฺพงฺคโม, โทโส ปุพฺพงฺคโม, โมโห ปุพฺพงฺคโม, อโลโภ ปุพฺพงฺคโม, อโทโส ปุพฺพงฺคโม, อโมโห ปุพฺพงฺคโม. กติ านานีติ? จตสฺโส วิปตฺติโย ¶ านานิ. กติ วตฺถูนีติ? จตสฺโส วิปตฺติโย วตฺถูนิ. กติ ภูมิโยติ? จตสฺโส วิปตฺติโย ภูมิโย. กติ เหตูติ? นว เหตู – ตโย กุสลเหตู, ตโย อกุสลเหตู, ตโย อพฺยากตเหตู. กติ มูลานีติ? จุทฺทส มูลานิ. กติหากาเรหิ อนุวทตีติ? ทฺวีหากาเรหิ อนุวทติ – วตฺถุโต วา อาปตฺติโต วา. [จูฬว. ๒๓๖] อนุวาทาธิกรณํ กติหิ สมเถหิ สมฺมตีติ? อนุวาทาธิกรณํ จตูหิ สมเถหิ สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ.
๒๙๕. อาปตฺตาธิกรณสฺส กึ ปุพฺพงฺคมนฺติ? โลโภ ปุพฺพงฺคโม, โทโส ปุพฺพงฺคโม, โมโห ปุพฺพงฺคโม, อโลโภ ปุพฺพงฺคโม, อโทโส ปุพฺพงฺคโม, อโมโห ปุพฺพงฺคโม. กติ านานีติ? สตฺต อาปตฺติกฺขนฺธา านานิ. กติ วตฺถูนีติ? สตฺต อาปตฺติกฺขนฺธา วตฺถูนิ. กติ ภูมิโยติ? สตฺต อาปตฺติกฺขนฺธา ภูมิโย. กติ เหตูติ? ฉ เหตู [กติ เหตูติ นว เหตู, ตโย กุสลเหตู (สี. สฺยา.)] – ตโย อกุสลเหตู, ตโย อพฺยากตเหตู. กติ มูลานีติ? ฉ อาปตฺติสมุฏฺานานิ มูลานิ ¶ . กติหากาเรหิ อาปตฺตึ อาปชฺชตีติ? ฉหากาเรหิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ – อลชฺชิตา, อฺาณตา, กุกฺกุจฺจปกตตา, อกปฺปิเย กปฺปิยสฺิตา, กปฺปิเย อกปฺปิยสฺิตา, สติสมฺโมสา. [จูฬว. ๒๓๙] อาปตฺตาธิกรณํ กติหิ สมเถหิ สมฺมตีติ? อาปตฺตาธิกรณํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
๒๙๖. กิจฺจาธิกรณสฺส กึ ปุพฺพงฺคมนฺติ? โลโภ ปุพฺพงฺคโม, โทโส ปุพฺพงฺคโม, โมโห ปุพฺพงฺคโม, อโลโภ ปุพฺพงฺคโม, อโทโส ปุพฺพงฺคโม, อโมโห ปุพฺพงฺคโม. กติ านานีติ? จตฺตาริ กมฺมานิ านานิ. กติ วตฺถูนีติ? จตฺตาริ กมฺมานิ วตฺถูนิ. กติ ภูมิโยติ? จตฺตาริ กมฺมานิ ภูมิโย. กติ เหตูติ? นว เหตู – ตโย กุสลเหตู, ตโย อกุสลเหตู, ตโย อพฺยากตเหตู. กติ มูลานีติ? เอกํ มูลํ – สงฺโฆ. กติหากาเรหิ กิจฺจํ ชายตีติ ¶ ? ทฺวีหากาเรหิ กิจฺจํ ชายติ – ตฺติโต วา อปโลกนโต วา. [จูฬว. ๒๔๒] กิจฺจาธิกรณํ ¶ กติหิ สมเถหิ สมฺมตีติ? กิจฺจาธิกรณํ เอเกน สมเถน สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน.
กติ ¶ สมถา? สตฺต สมถา. สมฺมุขาวินโย, สติวินโย, อมูฬฺหวินโย, ปฏิฺาตกรณํ, เยภุยฺยสิกา, ตสฺสปาปิยสิกา, ติณวตฺถารโก – อิเม สตฺต สมถา.
สิยา อิเม สตฺต สมถา ทส สมถา โหนฺติ, ทส สมถา สตฺต สมถา โหนฺติ วตฺถุวเสน ปริยาเยน สิยาติ.
กถฺจ สิยา? วิวาทาธิกรณสฺส ทฺเว สมถา ¶ , อนุวาทาธิกรณสฺส จตฺตาโร สมถา, อาปตฺตาธิกรณสฺส ตโย สมถา, กิจฺจาธิกรณสฺส เอโก สมโถ. เอวํ อิเม สตฺต สมถา ทส สมถา โหนฺติ, ทส สมถา สตฺต สมถา โหนฺติ วตฺถุวเสน ปริยาเยน.
ปริยายวาโร นิฏฺิโต ฉฏฺโ.
๗. สาธารณวาโร
๒๙๗. กติ สมถา วิวาทาธิกรณสฺส สาธารณา? กติ สมถา วิวาทาธิกรณสฺส อสาธารณา? กติ สมถา อนุวาทาธิกรณสฺส สาธารณา? กติ สมถา อนุวาทาธิกรณสฺส อสาธารณา? กติ สมถา อาปตฺตาธิกรณสฺส สาธารณา? กติ สมถา อาปตฺตาธิกรณสฺส อสาธารณา? กติ สมถา กิจฺจาธิกรณสฺส สาธารณา? กติ สมถา กิจฺจาธิกรณสฺส อสาธารณา?
ทฺเว สมถา วิวาทาธิกรณสฺส สาธารณา – สมฺมุขาวินโย, เยภุยฺยสิกา. ปฺจ สมถา วิวาทาธิกรณสฺส อสาธารณา – สติวินโย, อมูฬฺหวินโย, ปฏิฺาตกรณํ, ตสฺสปาปิยสิกา, ติณวตฺถารโก.
จตฺตาโร สมถา อนุวาทาธิกรณสฺส สาธารณา – สมฺมุขาวินโย; สติวินโย, อมูฬฺหวินโย, ตสฺสปาปิยสิกา. ตโย สมถา อนุวาทาธิกรณสฺส อสาธารณา – เยภุยฺยสิกา, ปฏิฺาตกรณํ, ติณวตฺถารโก.
ตโย ¶ ¶ สมถา อาปตฺตาธิกรณสฺส สาธารณา – สมฺมุขาวินโย, ปฏิฺาตกรณํ, ติณวตฺถารโก. จตฺตาโร สมถา อาปตฺตาธิกรณสฺส อสาธารณา – เยภุยฺยสิกา, สติวินโย, อมูฬฺหวินโย, ตสฺสปาปิยสิกา ¶ .
เอโก สมโถ กิจฺจาธิกรณสฺส สาธารโณ – สมฺมุขาวินโย. ฉ สมถา กิจฺจาธิกรณสฺส อสาธารณา – เยภุยฺยสิกา, สติวินโย, อมูฬฺหวินโย, ปฏิฺาตกรณํ, ตสฺสปาปิยสิกา, ติณวตฺถารโก.
สาธารณวาโร นิฏฺิโต สตฺตโม.
๘. ตพฺภาคิยวาโร
๒๙๘. กติ สมถา วิวาทาธิกรณสฺส ตพฺภาคิยา? กติ สมถา วิวาทาธิกรณสฺส อฺภาคิยา? กติ สมถา อนุวาทาธิกรณสฺส ตพฺภาคิยา? กติ สมถา อนุวาทาธิกรณสฺส อฺภาคิยา? กติ สมถา อาปตฺตาธิกรณสฺส ตพฺภาคิยา? กติ สมถา อาปตฺตาธิกรณสฺส อฺภาคิยา? กติ สมถา กิจฺจาธิกรณสฺส ตพฺภาคิยา? กติ สมถา กิจฺจาธิกรณสฺส อฺภาคิยา?
ทฺเว ¶ สมถา วิวาทาธิกรณสฺส ตพฺภาคิยา – สมฺมุขาวินโย, เยภุยฺยสิกา. ปฺจ สมถา วิวาทาธิกรณสฺส อฺภาคิยา – สติวินโย, อมูฬฺหวินโย, ปฏิฺาตกรณํ, ตสฺสปาปิยสิกา, ติณวตฺถารโก.
จตฺตาโร สมถา อนุวาทาธิกรณสฺส ตพฺภาคิยา – สมฺมุขาวินโย, สติวินโย, อมูฬฺหวินโย, ตสฺสปาปิยสิกา. ตโย สมถา อนุวาทาธิกรณสฺส อฺภาคิยา – เยภุยฺยสิกา, ปฏิฺาตกรณํ, ติณวตฺถารโก.
ตโย สมถา อาปตฺตาธิกรณสฺส ตพฺภาคิยา – สมฺมุขาวินโย, ปฏิฺาตกรณํ, ติณวตฺถารโก. จตฺตาโร สมถา อาปตฺตาธิกรณสฺส อฺภาคิยา – เยภุยฺยสิกา, สติวินโย, อมูฬฺหวินโย, ตสฺสปาปิยสิกา.
เอโก ¶ ¶ ¶ สมโถ กิจฺจาธิกรณสฺส ตพฺภาคิโย – สมฺมุขาวินโย. ฉ สมถา กิจฺจาธิกรณสฺส อฺภาคิยา – เยภุยฺยสิกา, สติวินโย, อมูฬฺหวินโย, ปฏิฺาตกรณํ, ตสฺสปาปิยสิกา, ติณวตฺถารโก.
ตพฺภาคิยวาโร นิฏฺิโต อฏฺโม.
๙. สมถา สมถสฺส สาธารณวาโร
๒๙๙. สมถา สมถสฺส สาธารณา, สมถา สมถสฺส อสาธารณา. สิยา สมถา สมถสฺส สาธารณา, สิยา สมถา สมถสฺส อสาธารณา.
กถํ สิยา สมถา สมถสฺส สาธารณา? กถํ สิยา สมถา สมถสฺส อสาธารณา? เยภุยฺยสิกา สมฺมุขาวินยสฺส สาธารณา, สติวินยสฺส อมูฬฺหวินยสฺส ปฏิฺาตกรณสฺส ตสฺสปาปิยสิกาย ติณวตฺถารกสฺส อสาธารณา.
สติวินโย สมฺมุขาวินยสฺส สาธารโณ, อมูฬฺหวินยสฺส ปฏิฺาตกรณสฺส ตสฺสปาปิยสิกาย ติณวตฺถารกสฺส เยภุยฺยสิกาย อสาธารโณ.
อมูฬฺหวินโย สมฺมุขาวินยสฺส สาธารโณ, ปฏิฺาตกรณสฺส ตสฺสปาปิยสิกาย ติณวตฺถารกสฺส เยภุยฺยสิกาย สติวินยสฺส อสาธารโณ.
ปฏิฺาตกรณํ สมฺมุขาวินยสฺส สาธารณํ, ตสฺสปาปิยสิกาย ติณวตฺถารกสฺส เยภุยฺยสิกาย สติวินยสฺส อมูฬฺหวินยสฺส อสาธารณํ.
ตสฺสปาปิยสิกา สมฺมุขาวินยสฺส สาธารณา, ติณวตฺถารกสฺส เยภุยฺยสิกาย สติวินยสฺส อมูฬฺหวินยสฺส ปฏิฺาตกรณสฺส อสาธารณา.
ติณวตฺถารโก สมฺมุขาวินยสฺส สาธารโณ, เยภุยฺยสิกาย สติวินยสฺส อมูฬฺหวินยสฺส ¶ ปฏิฺาตกรณสฺส ตสฺสปาปิยสิกาย อสาธารโณ ¶ . เอวํ ¶ สิยา สมถา สมถสฺส สาธารณา; เอวํ สิยา สมถา สมถสฺส อสาธารณา.
สมถา สมถสฺส สาธารณวาโร นิฏฺิโต นวโม.
๑๐. สมถา สมถสฺส ตพฺภาคิยวาโร
๓๐๐. สมถา สมถสฺส ตพฺภาคิยา, สมถา สมถสฺส อฺภาคิยา. สิยา สมถา สมถสฺส ตพฺภาคิยา, สิยา สมถา สมถสฺส อฺภาคิยา.
กถํ สิยา สมถา สมถสฺส ตพฺภาคิยา? กถํ สิยา สมถา สมถสฺส อฺภาคิยา? เยภุยฺยสิกา สมฺมุขาวินยสฺส ตพฺภาคิยา, สติวินยสฺส อมูฬฺหวินยสฺส ปฏิฺาตกรณสฺส ตสฺสปาปิยสิกาย ติณวตฺถารกสฺส อฺภาคิยา.
สติวินโย สมฺมุขาวินยสฺส ตพฺภาคิโย, อมูฬฺหวินยสฺส ปฏิฺาตกรณสฺส ตสฺสปาปิยสิกาย ติณวตฺถารกสฺส เยภุยฺยสิกาย อฺภาคิโย.
อมูฬฺหวินโย สมฺมุขาวินยสฺส ตพฺภาคิโย, ปฏิฺาตกรณสฺส ตสฺสปาปิยสิกาย ติณวตฺถารกสฺส เยภุยฺยสิกาย สติวินยสฺส อฺภาคิโย.
ปฏิฺาตกรณํ สมฺมุขาวินยสฺส ตพฺภาคิยํ, ตสฺสปาปิยสิกาย ติณวตฺถารกสฺส เยภุยฺยสิกาย สติวินยสฺส อมูฬฺหวินยสฺส อฺภาคิยํ.
ตสฺสปาปิยสิกา สมฺมุขาวินยสฺส ตพฺภาคิยา, ติณวตฺถารกสฺส เยภุยฺยสิกาย สติวินยสฺส อมูฬฺหวินยสฺส ปฏิฺาตกรณสฺส อฺภาคิยา.
ติณวตฺถารโก สมฺมุขาวินยสฺส ตพฺภาคิโย, เยภุยฺยสิกาย สติวินยสฺส อมูฬฺหวินยสฺส ปฏิฺาตกรณสฺส ตสฺสปาปิยสิกาย อฺภาคิโย. เอวํ สิยา สมถา สมถสฺส ตพฺภาคิยา, เอวํ สิยา ¶ สมถา สมถสฺส อฺภาคิยา.
สมถา สมถสฺส ตพฺภาคิยวาโร นิฏฺิโต ทสโม.
๑๑. สมถสมฺมุขาวินยวาโร
๓๐๑. สมโถ ¶ ¶ สมฺมุขาวินโย, สมฺมุขาวินโย สมโถ? สมโถ เยภุยฺยสิกา, เยภุยฺยสิกา สมโถ? สมโถ สติวินโย ¶ , สติวินโย สมโถ? สมโถ อมูฬฺหวินโย, อมูฬฺหวินโย สมโถ? สมโถ ปฏิฺาตกรณํ, ปฏิฺาตกรณํ สมโถ? สมโถ ตสฺสปาปิยสิกา, ตสฺสปาปิยสิกา สมโถ? สมโถ ติณวตฺถารโก, ติณวตฺถารโก สมโถ?
เยภุยฺยสิกา สติวินโย อมูฬฺหวินโย ปฏิฺาตกรณํ ตสฺสปาปิยสิกา ติณวตฺถารโก – อิเม สมถา สมถา, โน สมฺมุขาวินโย. สมฺมุขาวินโย สมโถ เจว สมฺมุขาวินโย จ.
สติวินโย อมูฬฺหวินโย ปฏิฺาตกรณํ ตสฺสปาปิยสิกา ติณวตฺถารโก สมฺมุขาวินโย – อิเม สมถา สมถา, โน เยภุยฺยสิกา. เยภุยฺยสิกา สมโถ เจว เยภุยฺยสิกา จ.
อมูฬฺหวินโย ปฏิฺาตกรณํ ตสฺสปาปิยสิกา ติณวตฺถารโก สมฺมุขาวินโย เยภุยฺยสิกา – อิเม สมถา สมถา, โน สติวินโย. สติวินโย สมโถ เจว สติวินโย จ.
ปฏิฺาตกรณํ ตสฺสปาปิยสิกา ติณวตฺถารโก สมฺมุขาวินโย เยภุยฺยสิกา สติวินโย – อิเม สมถา สมถา, โน อมูฬฺหวินโย. อมูฬฺหวินโย สมโถ เจว อมูฬฺหวินโย จ.
ตสฺสปาปิยสิกา ติณวตฺถารโก สมฺมุขาวินโย เยภุยฺยสิกา สติวินโย อมูฬฺหวินโย – อิเม สมถา สมถา, โน ปฏิฺาตกรณํ. ปฏิฺาตกรณํ ¶ สมโถ เจว ปฏิฺาตกรณฺจ.
ติณวตฺถารโก สมฺมุขาวินโย เยภุยฺยสิกา สติวินโย อมูฬฺหวินโย ปฏิฺาตกรณํ – อิเม สมถา สมถา, โน ตสฺสปาปิยสิกา. ตสฺสปาปิยสิกา สมโถ เจว ตสฺสปาปิยสิกา จ.
สมฺมุขาวินโย ¶ เยภุยฺยสิกา สติวินโย อมูฬฺหวินโย ปฏิฺาตกรณํ ตสฺสปาปิยสิกา – อิเม สมถา สมถา, โน ติณวตฺถารโก. ติณวตฺถารโก สมโถ เจว ติณวตฺถารโก จ.
สมถสมฺมุขาวินยวาโร นิฏฺิโต เอกาทสโม.
๑๒. วินยวาโร
๓๐๒. วินโย ¶ สมฺมุขาวินโย, สมฺมุขาวินโย วินโย? วินโย เยภุยฺยสิกา, เยภุยฺยสิกา วินโย? วินโย สติวินโย, สติวินโย วินโย? วินโย อมูฬฺหวินโย, อมูฬฺหวินโย วินโย? วินโย ปฏิฺาตกรณํ, ปฏิฺาตกรณํ วินโย? วินโย ตสฺสปาปิยสิกา, ตสฺสปาปิยสิกา วินโย? วินโย ติณวตฺถารโก, ติณวตฺถารโก วินโย?
วินโย สิยา สมฺมุขาวินโย สิยา น สมฺมุขาวินโย. สมฺมุขาวินโย วินโย เจว สมฺมุขาวินโย จ.
วินโย สิยา เยภุยฺยสิกา, สิยา น เยภุยฺยสิกา. เยภุยฺยสิกา วินโย เจว เยภุยฺยสิกา จ.
วินโย สิยา สติวินโย, สิยา น สติวินโย. สติวินโย วินโย เจว สติวินโย จ.
วินโย สิยา อมูฬฺหวินโย, สิยา น อมูฬฺหวินโย. อมูฬฺหวินโย วินโย เจว อมูฬฺหวินโย จ ¶ .
วินโย สิยา ปฏิฺาตกรณํ, สิยา น ปฏิฺาตกรณํ. ปฏิฺาตกรณํ วินโย เจว ปฏิฺาตกรณฺจ.
วินโย ¶ สิยา ตสฺสปาปิยสิกา, สิยา น ตสฺสปาปิยสิกา. ตสฺสปาปิยสิกา วินโย เจว ตสฺสปาปิยสิกา จ.
วินโย สิยา ติณวตฺถารโก, สิยา น ติณวตฺถารโก. ติณวตฺถารโก วินโย เจว ติณวตฺถารโก จ.
วินยวาโร นิฏฺิโต ทฺวาทสโม.
๑๓. กุสลวาโร
๓๐๓. สมฺมุขาวินโย กุสโล อกุสโล อพฺยากโต? เยภุยฺยสิกา กุสลา อกุสลา อพฺยากตา? สติวินโย กุสโล อกุสโล อพฺยากโต? อมูฬฺหวินโย กุสโล อกุสโล ¶ อพฺยากโต? ปฏิฺาตกรณํ กุสลํ อกุสลํ อพฺยากตํ? ตสฺสปาปิยสิกา กุสลา อกุสลา อพฺยากตา? ติณวตฺถารโก กุสโล อกุสโล อพฺยากโต?
สมฺมุขาวินโย สิยา กุสโล, สิยา อพฺยากโต. นตฺถิ สมฺมุขาวินโย อกุสโล.
เยภุยฺยสิกา สิยา กุสลา, สิยา อกุสลา, สิยา อพฺยากตา.
สติวินโย สิยา กุสโล, สิยา อกุสโล, สิยา อพฺยากโต.
อมูฬฺหวินโย สิยา กุสโล, สิยา อกุสโล, สิยา อพฺยากโต.
ปฏิฺาตกรณํ สิยา กุสลํ, สิยา อกุสลํ, สิยา อพฺยากตํ.
ตสฺสปาปิยสิกา สิยา กุสลา, สิยา อกุสลา สิยา อพฺยากตา.
ติณวตฺถารโก สิยา กุสโล, สิยา อกุสโล, สิยา อพฺยากโต.
วิวาทาธิกรณํ กุสลํ อกุสลํ อพฺยากตํ. อนุวาทาธิกรณํ กุสลํ อกุสลํ ¶ อพฺยากตํ. อาปตฺตาธิกรณํ กุสลํ อกุสลํ อพฺยากตํ. กิจฺจาธิกรณํ ¶ กุสลํ อกุสลํ อพฺยากตํ.
วิวาทาธิกรณํ ¶ สิยา กุสลํ, สิยา อกุสลํ, สิยา อพฺยากตํ.
อนุวาทาธิกรณํ สิยา กุสลํ, สิยา อกุสลํ, สิยา อพฺยากตํ.
อาปตฺตาธิกรณํ สิยา อกุสลํ, สิยา อพฺยากตํ. นตฺถิ อาปตฺตาธิกรณํ กุสลํ.
กิจฺจาธิกรณํ สิยา กุสลํ, สิยา อกุสลํ, สิยา อพฺยากตํ.
กุสลวาโร นิฏฺิโต เตรสโม.
๑๔. ยตฺถวาโร, ปุจฺฉาวาโร
๓๐๔. ยตฺถ ¶ เยภุยฺยสิกา ลพฺภติ, ตตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ; ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ, ตตฺถ เยภุยฺยสิกา ลพฺภติ. น ตตฺถ สติวินโย ลพฺภติ, น ตตฺถ อมูฬฺหวินโย ลพฺภติ, น ตตฺถ ปฏิฺาตกรณํ ลพฺภติ, น ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา ลพฺภติ, น ตตฺถ ติณวตฺถารโก ลพฺภติ.
ยตฺถ สติวินโย ลพฺภติ, ตตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ; ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ, ตตฺถ สติวินโย ลพฺภติ. น ตตฺถ อมูฬฺหวินโย ลพฺภติ, น ตตฺถ ปฏิฺาตกรณํ ลพฺภติ, น ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา ลพฺภติ, น ตตฺถ ติณวตฺถารโก ลพฺภติ, น ตตฺถ เยภุยฺยสิกา ลพฺภติ.
ยตฺถ อมูฬฺหวินโย ลพฺภติ, ตตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ; ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ, ตตฺถ อมูฬฺหวินโย ลพฺภติ. น ตตฺถ ปฏิฺาตกรณํ ลพฺภติ, น ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา ลพฺภติ, น ตตฺถ ติณวตฺถารโก ลพฺภติ, น ตตฺถ เยภุยฺยสิกา ลพฺภติ, น ตตฺถ สติวินโย ลพฺภติ.
ยตฺถ ¶ ปฏิฺาตกรณํ ลพฺภติ, ตตฺถ สมฺมุขาวินโย ¶ ลพฺภติ; ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ, ตตฺถ ปฏิฺาตกรณํ ลพฺภติ. น ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา ลพฺภติ, น ตตฺถ ติณวตฺถารโก ลพฺภติ, น ตตฺถ เยภุยฺยสิกา ลพฺภติ, น ตตฺถ สติวินโย ลพฺภติ, น ตตฺถ อมูฬฺหวินโย ลพฺภติ.
ยตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา ลพฺภติ, ตตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ; ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ, ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา ลพฺภติ. น ตตฺถ ติณวตฺถารโก ลพฺภติ, น ตตฺถ เยภุยฺยสิกา ลพฺภติ, น ตตฺถ สติวินโย ลพฺภติ, น ตตฺถ อมูฬฺหวินโย ลพฺภติ, น ตตฺถ ปฏิฺาตกรณํ ลพฺภติ.
ยตฺถ ติณวตฺถารโก ลพฺภติ, ตตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ; ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ, ตตฺถ ติณวตฺถารโก ลพฺภติ. น ตตฺถ เยภุยฺยสิกา ลพฺภติ, น ตตฺถ สติวินโย ลพฺภติ, น ตตฺถ อมูฬฺหวินโย ¶ ลพฺภติ, น ตตฺถ ปฏิฺาตกรณํ ลพฺภติ, น ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา ลพฺภติ.
ยตฺถ เยภุยฺยสิกา ตตฺถ สมฺมุขาวินโย; ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ตตฺถ เยภุยฺยสิกา. น ตตฺถ สติวินโย, น ตตฺถ อมูฬฺหวินโย, น ตตฺถ ปฏิฺาตกรณํ, น ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา, น ตตฺถ ติณวตฺถารโก.
ยตฺถ สติวินโย ตตฺถ สมฺมุขาวินโย; ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ตตฺถ สติวินโย. น ตตฺถ อมูฬฺหวินโย, น ตตฺถ ปฏิฺาตกรณํ, น ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา, น ตตฺถ ติณวตฺถารโก, น ตตฺถ เยภุยฺยสิกา. สมฺมุขาวินยํ ¶ กาตุน มูลํ…เป….
ยตฺถ ติณวตฺถารโก ตตฺถ สมฺมุขาวินโย; ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ตตฺถ ติณวตฺถารโก. น ตตฺถ เยภุยฺยสิกา, น ตตฺถ สติวินโย, น ตตฺถ อมูฬฺหวินโย, น ตตฺถ ปฏิฺาตกรณํ, น ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา.
จกฺกเปยฺยาลํ.
ยตฺถวาโร นิฏฺิโต จุทฺทสโม.
๑๕. สมถวาโร, วิสฺสชฺชนาวาโร
๓๐๕. ยสฺมึ ¶ สมเย สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ อธิกรณํ วูปสมฺมติ, ยตฺถ เยภุยฺยสิกา ลพฺภติ ตตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ, ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ ตตฺถ เยภุยฺยสิกา ลพฺภติ. น ตตฺถ สติวินโย ลพฺภติ, น ตตฺถ อมูฬฺหวินโย ลพฺภติ, น ตตฺถ ปฏิฺาตกรณํ ลพฺภติ, น ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา ลพฺภติ, น ตตฺถ ติณวตฺถารโก ลพฺภติ.
ยสฺมึ ¶ สมเย สมฺมุขาวินเยน จ สติวินเยน จ อธิกรณํ วูปสมฺมติ, ยตฺถ สติวินโย ลพฺภติ ตตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ, ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ ตตฺถ สติวินโย ลพฺภติ. น ตตฺถ อมูฬฺหวินโย ลพฺภติ, น ตตฺถ ปฏิฺาตกรณํ ลพฺภติ, น ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา ¶ ลพฺภติ, น ตตฺถ ติณวตฺถารโก ลพฺภติ, น ตตฺถ เยภุยฺยสิกา ลพฺภติ.
ยสฺมึ สมเย สมฺมุขาวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ อธิกรณํ วูปสมฺมติ, ยตฺถ อมูฬฺหวินโย ลพฺภติ ตตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ, ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ ตตฺถ อมูฬฺหวินโย ลพฺภติ. น ตตฺถ ปฏิฺาตกรณํ ลพฺภติ, น ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา ลพฺภติ, น ตตฺถ ¶ ติณวตฺถารโก ลพฺภติ, น ตตฺถ เยภุยฺยสิกา ลพฺภติ, น ตตฺถ สติวินโย ลพฺภติ.
ยสฺมึ สมเย สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ อธิกรณํ วูปสมฺมติ, ยตฺถ ปฏิฺาตกรณํ ลพฺภติ ตตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ, ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ ตตฺถ ปฏิฺาตกรณํ ลพฺภติ. น ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา ลพฺภติ, น ตตฺถ ติณวตฺถารโก ลพฺภติ, น ตตฺถ เยภุยฺยสิกา ลพฺภติ, น ตตฺถ สติวินโย ลพฺภติ, น ตตฺถ อมูฬฺหวินโย ลพฺภติ.
ยสฺมึ สมเย สมฺมุขาวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ อธิกรณํ วูปสมฺมติ, ยตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา ลพฺภติ ตตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ, ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา ลพฺภติ. น ตตฺถ ติณวตฺถารโก ลพฺภติ, น ตตฺถ เยภุยฺยสิกา ลพฺภติ, น ¶ ตตฺถ สติวินโย ลพฺภติ, น ตตฺถ อมูฬฺหวินโย ลพฺภติ, น ตตฺถ ปฏิฺาตกรณํ ลพฺภติ.
ยสฺมึ สมเย สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ อธิกรณํ วูปสมฺมติ, ยตฺถ ติณวตฺถารโก ลพฺภติ ตตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ, ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ลพฺภติ ตตฺถ ติณวตฺถารโก ลพฺภติ. น ตตฺถ เยภุยฺยสิกา ลพฺภติ, น ตตฺถ สติวินโย ลพฺภติ, น ตตฺถ อมูฬฺหวินโย ลพฺภติ, น ตตฺถ ปฏิฺาตกรณํ ลพฺภติ, น ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา ลพฺภติ.
สมถวาโร นิฏฺิโต ปนฺนรสโม.
๑๖. สํสฏฺวาโร
๓๐๖. อธิกรณนฺติ ¶ ¶ วา สมถาติ วา อิเม ธมฺมา สํสฏฺา อุทาหุ วิสํสฏฺา? ลพฺภา จ ปนิเมสํ ธมฺมานํ วินิพฺภุชิตฺวา วินิพฺภุชิตฺวา [วินิพฺภุชฺชิตฺวา วินิพฺภุชฺชิตฺวา (ก.), ฏีกายํ เอกปทเมว ทิสฺสติ] นานากรณํ ปฺาเปตุนฺติ?
อธิกรณนฺติ วา สมถาติ วา อิเม ธมฺมา วิสํสฏฺา, โน สํสฏฺา. ลพฺภา จ ปนิเมสํ ธมฺมานํ วินิพฺภุชิตฺวา วินิพฺภุชิตฺวา นานากรณํ ปฺาเปตุนฺติ. โส – ‘‘มา เหว’’นฺติสฺส วจนีโย. อธิกรณนฺติ วา สมถาติ วา อิเม ธมฺมา สํสฏฺา, โน วิสํสฏฺา. โน จ ลพฺภา [น จ ลพฺภา (ก.)] อิเมสํ ธมฺมานํ วินิพฺภุชิตฺวา วินิพฺภุชิตฺวา นานากรณํ ปฺาเปตุํ. ตํ กิสฺส เหตุ? นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, อธิกรณานิ, สตฺต สมถา. อธิกรณา สมเถหิ สมฺมนฺติ, สมถา อธิกรเณหิ สมฺมนฺติ. เอวํ, อิเม ธมฺมา สํสฏฺา โน วิสํสฏฺา; โน จ ลพฺภา อิเมสํ ธมฺมานํ วินิพฺภุชิตฺวา วินิพฺภุชิตฺวา นานากรณํ ปฺาเปตุ’’นฺติ.
สํสฏฺวาโร นิฏฺิโต โสฬสโม.
๑๗. สมฺมติวาโร
๓๐๗. วิวาทาธิกรณํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ? อนุวาทาธิกรณํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ? อาปตฺตาธิกรณํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ? กิจฺจาธิกรณํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ?
[จูฬว. ๒๒๘, ๒๓๖ อาทโย] วิวาทาธิกรณํ ¶ ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ.
[จูฬว. ๒๒๘, ๒๓๖ อาทโย] อนุวาทาธิกรณํ จตูหิ สมเถหิ สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ.
[จูฬว. ๒๓๙, ๒๔๒ อาทโย] อาปตฺตาธิกรณํ ตีหิ สมเถหิ ¶ สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ติณวตฺถารเกน จ.
[จูฬว. ๒๓๙, ๒๔๒ อาทโย] กิจฺจาธิกรณํ เอเกน สมเถน สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน.
วิวาทาธิกรณฺจ ¶ อนุวาทาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? วิวาทาธิกรณฺจ อนุวาทาธิกรณฺจ ปฺจหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ.
วิวาทาธิกรณฺจ ¶ อาปตฺตาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? วิวาทาธิกรณฺจ อาปตฺตาธิกรณฺจ จตูหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ ปฏิฺาตกรเณน จ ติณวตฺถารเกน จ.
วิวาทาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? วิวาทาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ.
อนุวาทาธิกรณฺจ อาปตฺตาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? อนุวาทาธิกรณฺจ อาปตฺตาธิกรณฺจ ฉหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ ติณวตฺถารเกน จ.
อนุวาทาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? อนุวาทาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ จตูหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ.
อาปตฺตาธิกรณฺจ ¶ กิจฺจาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? อาปตฺตาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน ¶ จ ปฏิฺาตกรเณน จ ติณวตฺถารเกน จ.
วิวาทาธิกรณฺจ อนุวาทาธิกรณฺจ อาปตฺตาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? วิวาทาธิกรณฺจ อนุวาทาธิกรณฺจ อาปตฺตาธิกรณฺจ สตฺตหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ ติณวตฺถารเกน จ.
วิวาทาธิกรณฺจ อนุวาทาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? วิวาทาธิกรณฺจ อนุวาทาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ ปฺจหิ สมเถหิ ¶ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ.
อนุวาทาธิกรณฺจ อาปตฺตาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? อนุวาทาธิกรณฺจ อาปตฺตาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ ฉหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ ติณวตฺถารเกน จ.
วิวาทาธิกรณฺจ อนุวาทาธิกรณฺจ อาปตฺตาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? วิวาทาธิกรณฺจ อนุวาทาธิกรณฺจ อาปตฺตาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ สตฺตหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ ติณวตฺถารเกน จ.
สมฺมติวาโร นิฏฺิโต สตฺตรสโม.
๑๘. สมฺมนฺติ น สมฺมนฺติวาโร
๓๐๘. วิวาทาธิกรณํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ, กติหิ สมเถหิ น สมฺมติ? อนุวาทาธิกรณํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ, กติหิ สมเถหิ น สมฺมติ? อาปตฺตาธิกรณํ กติหิ ¶ สมเถหิ สมฺมติ, กติหิ สมเถหิ น สมฺมติ? กิจฺจาธิกรณํ กติหิ สมเถหิ สมฺมติ, กติหิ สมเถหิ น สมฺมติ?
วิวาทาธิกรณํ ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย ¶ จ. ปฺจหิ สมเถหิ น สมฺมติ – สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ ติณวตฺถารเกน จ.
อนุวาทาธิกรณํ จตูหิ สมเถหิ สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ. ตีหิ สมเถหิ น สมฺมติ – เยภุยฺยสิกาย จ ปฏิฺาตกรเณน จ ติณวตฺถารเกน จ.
[จูฬว. ๒๓๙] อาปตฺตาธิกรณํ ¶ ตีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ติณวตฺถารเกน จ. จตูหิ สมเถหิ น สมฺมติ – เยภุยฺยสิกาย จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ.
กิจฺจาธิกรณํ ¶ เอเกน สมเถน สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน. ฉหิ สมเถหิ น สมฺมติ – เยภุยฺยสิกาย จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ ติณวตฺถารเกน จ.
วิวาทาธิกรณฺจ อนุวาทาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? กติหิ สมเถหิ น สมฺมนฺติ? วิวาทาธิกรณฺจ อนุวาทาธิกรณฺจ ปฺจหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ. ทฺวีหิ สมเถหิ น สมฺมนฺติ – ปฏิฺาตกรเณน จ ติณวตฺถารเกน จ.
วิวาทาธิกรณฺจ อาปตฺตาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? กติหิ สมเถหิ น สมฺมนฺติ? วิวาทาธิกรณฺจ อาปตฺตาธิกรณฺจ จตูหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ ปฏิฺาตกรเณน จ ¶ ติณวตฺถารเกน จ. ตีหิ สมเถหิ น สมฺมนฺติ – สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ.
วิวาทาธิกรณฺจ ¶ กิจฺจาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? กติหิ สมเถหิ น สมฺมนฺติ? วิวาทาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ. ปฺจหิ สมเถหิ น สมฺมนฺติ – สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ ติณวตฺถารเกน จ.
อนุวาทาธิกรณฺจ อาปตฺตาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? กติหิ สมเถหิ น สมฺมนฺติ? อนุวาทาธิกรณฺจ อาปตฺตาธิกรณฺจ ฉหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ ติณวตฺถารเกน จ. เอเกน สมเถน น สมฺมนฺติ – เยภุยฺยสิกาย.
อนุวาทาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? กติหิ สมเถหิ น สมฺมนฺติ? อนุวาทาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ จตูหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกา ¶ จ. ตีหิ สมเถหิ น สมฺมนฺติ – เยภุยฺยสิกาย จ ปฏิฺาตกรเณน จ ติณวตฺถารเกน จ.
อาปตฺตาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? กติหิ สมเถหิ น สมฺมนฺติ? อาปตฺตาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ติณวตฺถารเกน จ ¶ . จตูหิ สมเถหิ น สมฺมนฺติ – เยภุยฺยสิกาย จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ.
วิวาทาธิกรณฺจ อนุวาทาธิกรณฺจ อาปตฺตาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? กติหิ สมเถหิ น สมฺมนฺติ? วิวาทาธิกรณฺจ อนุวาทาธิกรณฺจ อาปตฺตาธิกรณฺจ สตฺตหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ ติณวตฺถารเกน จ.
วิวาทาธิกรณฺจ อนุวาทาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? กติหิ สมเถหิ น สมฺมนฺติ? วิวาทาธิกรณฺจ อนุวาทาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ ปฺจหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ. ทฺวีหิ สมเถหิ น สมฺมนฺติ – ปฏิฺาตกรเณน จ ติณวตฺถารเกน จ.
อนุวาทาธิกรณฺจ ¶ อาปตฺตาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? กติหิ สมเถหิ น สมฺมนฺติ? อนุวาทาธิกรณฺจ อาปตฺตาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ ฉหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ ติณวตฺถารเกน จ. เอเกน สมเถน น สมฺมนฺติ – เยภุยฺยสิกาย.
วิวาทาธิกรณฺจ อนุวาทาธิกรณฺจ อาปตฺตาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ? กติหิ สมเถหิ น สมฺมนฺติ? วิวาทาธิกรณฺจ อนุวาทาธิกรณฺจ ¶ อาปตฺตาธิกรณฺจ กิจฺจาธิกรณฺจ สตฺตหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ ติณวตฺถารเกน จ.
สมฺมนฺติ น สมฺมนฺติวาโร นิฏฺิโต อฏฺารสโม.
๑๙. สมถาธิกรณวาโร
๓๐๙. สมถา ¶ สมเถหิ สมฺมนฺติ? สมถา อธิกรเณหิ สมฺมนฺติ? อธิกรณา สมเถหิ สมฺมนฺติ? อธิกรณา อธิกรเณหิ สมฺมนฺติ?
สิยา ¶ สมถา สมเถหิ สมฺมนฺติ, สิยา สมถา สมเถหิ น สมฺมนฺติ. สิยา สมถา อธิกรเณหิ สมฺมนฺติ, สิยา สมถา อธิกรเณหิ น สมฺมนฺติ. สิยา อธิกรณา สมเถหิ สมฺมนฺติ, สิยา อธิกรณา สมเถหิ น สมฺมนฺติ. สิยา อธิกรณา อธิกรเณหิ สมฺมนฺติ, สิยา อธิกรณา อธิกรเณหิ น สมฺมนฺติ.
๓๑๐. กถํ สิยา สมถา สมเถหิ สมฺมนฺติ, กถํ สิยา สมถา สมเถหิ น สมฺมนฺติ? เยภุยฺยสิกา สมฺมุขาวินเยน สมฺมติ; สติวินเยน น สมฺมติ, อมูฬฺหวินเยน น สมฺมติ, ปฏิฺาตกรเณน น สมฺมติ, ตสฺสปาปิยสิกาย น สมฺมติ, ติณวตฺถารเกน น สมฺมติ.
สติวินโย สมฺมุขาวินเยน สมฺมติ; อมูฬฺหวินเยน น สมฺมติ, ปฏิฺาตกรเณน น ¶ สมฺมาติ, ตสฺสปาปิยสิกาย น สมฺมติ, ติณวตฺถารเกน น สมฺมติ, เยภุยฺยสิกาย น สมฺมติ.
อมูฬฺหวินโย สมฺมุขาวินเยน สมฺมติ; ปฏิฺาตกรเณน น สมฺมติ, ตสฺสปาปิยสิกาย ¶ น สมฺมติ, ติณวตฺถารเกน น สมฺมติ, เยภุยฺยสิกาย น สมฺมติ, สติวินเยน น สมฺมติ.
ปฏิฺาตกรณํ สมฺมุขาวินเยน สมฺมติ; ตสฺสปาปิยสิกาย น สมฺมติ, ติณวตฺถารเกน น สมฺมติ, เยภุยฺยสิกาย น สมฺมติ, สติวินเยน น สมฺมติ, อมูฬฺหวินเยน น สมฺมติ.
ตสฺสปาปิยสิกา สมฺมุขาวินเยน สมฺมติ; ติณวตฺถารเกน น สมฺมติ, เยภุยฺยสิกาย น สมฺมติ, สติวินเยน น สมฺมติ, อมูฬฺหวินเยน น สมฺมติ, ปฏิฺาตกรเณน น สมฺมติ.
ติณวตฺถารโก สมฺมุขาวินเยน สมฺมติ; เยภุยฺยสิกาย น สมฺมติ, สติวินเยน น สมฺมติ, อมูฬฺหวินเยน น สมฺมติ, ปฏิฺาตกรเณน น สมฺมติ, ตสฺสปาปิยสิกาย น สมฺมติ. เอวํ สิยา สมถา สมเถหิ สมฺมนฺติ. เอวํ สิยา สมถา สมเถหิ น สมฺมนฺติ.
๓๑๑. กถํ ¶ สิยา สมถา อธิกรเณหิ สมฺมนฺติ, กถํ สิยา สมถา อธิกรเณหิ น สมฺมนฺติ? สมฺมุขาวินโย วิวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อนุวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อาปตฺตาธิกรเณน น สมฺมติ; กิจฺจาธิกรเณน สมฺมติ.
เยภุยฺยสิกา วิวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อนุวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อาปตฺตาธิกรเณน น สมฺมติ; กิจฺจาธิกรเณน สมฺมติ.
สติวินโย วิวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อนุวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อาปตฺตาธิกรเณน น สมฺมติ; กิจฺจาธิกรเณน สมฺมติ.
อมูฬฺหวินโย ¶ ¶ วิวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อนุวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อาปตฺตาธิกรเณน น สมฺมติ; กิจฺจาธิกรเณน สมฺมติ.
ปฏิฺาตกรณํ วิวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อนุวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อาปตฺตาธิกรเณน น สมฺมติ; กิจฺจาธิกรเณน สมฺมติ.
ตสฺสปาปิยสิกา วิวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อนุวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อาปตฺตาธิกรเณน น สมฺมติ; กิจฺจาธิกรเณน สมฺมติ.
ติณวตฺถารโก วิวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อนุวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อาปตฺตาธิกรเณน น สมฺมติ; กิจฺจาธิกรเณน สมฺมติ. เอวํ สิยา สมถา อธิกรเณหิ สมฺมนฺติ. เอวํ สิยา สมถา อธิกรเณหิ น สมฺมนฺติ.
๓๑๒. กถํ สิยา อธิกรณา สมเถหิ สมฺมนฺติ, กถํ สิยา อธิกรณา สมเถหิ น สมฺมนฺติ? วิวาทาธิกรณํ สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ สมฺมติ; สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ ติณวตฺถารเกน จ น สมฺมติ.
อนุวาทาธิกรณํ สมฺมุขาวินเยน จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ สมฺมติ; เยภุยฺยสิกาย จ ปฏิฺาตกรเณน จ ติณวตฺถารเกน จ น สมฺมติ.
อาปตฺตาธิกรณํ สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ติณวตฺถารเกน จ สมฺมติ; เยภุยฺยสิกาย จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ น สมฺมติ.
กิจฺจาธิกรณํ ¶ สมฺมุขาวินเยน สมฺมติ ¶ ; เยภุยฺยสิกาย จ สติวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ตสฺสปาปิยสิกาย ¶ ติณวตฺถารเกน จ น สมฺมติ. เอวํ สิยา อธิกรณา สมเถหิ สมฺมนฺติ. เอวํ สิยา อธิกรณา สมเถหิ น สมฺมนฺติ.
๓๑๓. กถํ ¶ สิยา อธิกรณา อธิกรเณหิ สมฺมนฺติ? กถํ สิยา อธิกรณา อธิกรเณหิ น สมฺมนฺติ? วิวาทาธิกรณํ วิวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อนุวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อาปตฺตาธิกรเณน น สมฺมติ; กิจฺจาธิกรเณน สมฺมติ.
อนุวาทาธิกรณํ วิวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อนุวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อาปตฺตาธิกรเณน น สมฺมติ; กิจฺจาธิกรเณน สมฺมติ.
อาปตฺตาธิกรณํ วิวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อนุวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อาปตฺตาธิกรเณน น สมฺมติ; กิจฺจาธิกรเณน สมฺมติ.
กิจฺจาธิกรณํ วิวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อนุวาทาธิกรเณน น สมฺมติ, อาปตฺตาธิกรเณน น สมฺมติ; กิจฺจาธิกรเณน สมฺมติ. เอวํ สิยา อธิกรณา อธิกรเณหิ สมฺมนฺติ. เอวํ สิยา อธิกรณา อธิกรเณหิ น สมฺมนฺติ.
ฉาปิ สมถา จตฺตาโรปิ อธิกรณา สมฺมุขาวินเยน สมฺมนฺติ; สมฺมุขาวินโย น เกนจิ สมฺมติ.
สมถาธิกรณวาโร นิฏฺิโต เอกูนวีสติโม.
๒๐. สมุฏฺาปนวาโร
๓๑๔. วิวาทาธิกรณํ ¶ จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ สมุฏฺาเปติ? วิวาทาธิกรณํ จตุนฺนํ อธิกรณานํ น กตมํ อธิกรณํ สมุฏฺาเปติ; อปิจ, วิวาทาธิกรณปจฺจยา จตฺตาโร อธิกรณา ชายนฺติ. ยถา กถํ วิย? [จูฬว. ๒๑๕; ปริ. ๓๔๘ อาทโย] อิธ ภิกฺขู วิวทนฺติ – ‘‘ธมฺโมติ วา, อธมฺโมติ วา, วินโยติ วา, อวินโยติ วา, อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตนาติ วา, ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตนาติ วา, อนาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ วา, อาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ¶ วา, อปฺตฺตํ ตถาคเตนาติ วา, ปฺตฺตํ ตถาคเตนาติ วา, อาปตฺตีติ วา, อนาปตฺตีติ วา, ลหุกา อาปตฺตีติ วา, ครุกา อาปตฺตีติ วา, สาวเสสา อาปตฺตีติ วา, อนวเสสา อาปตฺตีติ วา, ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ วา อทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ วา’’. ยํ ตตฺถ ภณฺฑนํ กลโห วิคฺคโห วิวาโท นานาวาโท อฺถาวาโท วิปจฺจตาย โวหาโร เมธกํ [เมธคํ (ก.)], อิทํ วุจฺจติ วิวาทาธิกรณํ. วิวาทาธิกรเณ สงฺโฆ วิวทติ. วิวาทาธิกรณํ ¶ วิวทมาโน อนุวทติ. อนุวาทาธิกรณํ อนุวทมาโน อาปตฺตึ อาปชฺชติ อาปตฺตาธิกรณํ. ตาย อาปตฺติยา สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ กิจฺจาธิกรณํ. เอวํ วิวาทาธิกรณปจฺจยา จตฺตาโร อธิกรณา ชายนฺติ.
๓๑๕. อนุวาทาธิกรณํ จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ สมุฏฺาเปติ? อนุวาทาธิกรณํ จตุนฺนํ อธิกรณานํ น กตมํ อธิกรณํ สมุฏฺาเปติ; อปิจ, อนุวาทาธิกรณปจฺจยา จตฺตาโร อธิกรณา ¶ ชายนฺติ. ยถา กถํ วิย? [จูฬว. ๒๑๕; ปริ. ๓๔๘ อาทโย] อิธ ภิกฺขู ภิกฺขุํ อนุวทนฺติ สีลวิปตฺติยา วา อาจารวิปตฺติยา วา ทิฏฺิวิปตฺติยา วา อาชีววิปตฺติยา วา. โย ตตฺถ อนุวาโท อนุวทนา อนุลฺลปนา อนุภณนา อนุสมฺปวงฺกตา อพฺภุสฺสหนตา อนุพลปฺปทานํ, อิทํ วุจฺจติ อนุวาทาธิกรณํ. อนุวาทาธิกรเณ สงฺโฆ วิวทติ. วิวาทาธิกรณํ วิวทมาโน อนุวทติ. อนุวาทาธิกรณํ อนุวทมาโน อาปตฺตึ อาปชฺชติ อาปตฺตาธิกรณํ. ตาย อาปตฺติยา สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ กิจฺจาธิกรณํ. เอวํ อนุวาทาธิกรณปจฺจยา จตฺตาโร อธิกรณา ชายนฺติ.
๓๑๖. อาปตฺตาธิกรณํ จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ สมุฏฺาเปติ? อาปตฺตาธิกรณํ จตุนฺนํ อธิกรณานํ น กตมํ อธิกรณํ สมุฏฺาเปติ; อปิจ, อาปตฺตาธิกรณปจฺจยา จตฺตาโร อธิกรณา ชายนฺติ. ยถา กถํ วิย? ปฺจปิ อาปตฺติกฺขนฺธา อาปตฺตาธิกรณํ, สตฺตปิ อาปตฺติกฺขนฺธา อาปตฺตาธิกรณํ, อิทํ วุจฺจติ อาปตฺตาธิกรณํ. อาปตฺตาธิกรเณ สงฺโฆ วิวทติ. วิวาทาธิกรณํ วิวทมาโน ¶ อนุวทติ. อนุวาทาธิกรณํ อนุวทมาโน อาปตฺตึ อาปชฺชติ อาปตฺตาธิกรณํ. ตาย ¶ อาปตฺติยา สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ กิจฺจาธิกรณํ. เอวํ อาปตฺตาธิกรณปจฺจยา จตฺตาโร อธิกรณา ชายนฺติ.
๓๑๗. กิจฺจาธิกรณํ จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ สมุฏฺาเปติ ¶ ? กิจฺจาธิกรณํ จตุนฺนํ อธิกรณานํ น กตมํ อธิกรณํ สมุฏฺาเปติ, อปิจ กิจฺจาธิกรณปจฺจยา จตฺตาโร อธิกรณา ชายนฺติ. ยถา กถํ วิย? ยา สงฺฆสฺส กิจฺจยตา กรณียตา อปโลกนกมฺมํ ตฺติกมฺมํ ตฺติทุติยกมฺมํ ตฺติจตุตฺถกมฺมํ, อิทํ วุจฺจติ กิจฺจาธิกรณํ. กิจฺจาธิกรเณ สงฺโฆ วิวทติ. วิวาทาธิกรณํ วิวทมาโน อนุวทติ. อนุวาทาธิกรณํ อนุวทมาโน อาปตฺตึ อาปชฺชติ อาปตฺตาธิกรณํ. ตาย อาปตฺติยา ¶ สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ กิจฺจาธิกรณํ. เอวํ กิจฺจาธิกรณปจฺจยา จตฺตาโร อธิกรณา ชายนฺติ.
สมุฏฺาปนวาโร นิฏฺิโต วีสติโม.
๒๑. ภชติวาโร
๓๑๘. วิวาทาธิกรณํ จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ ภชติ? กตมํ อธิกรณํ อุปนิสฺสิตํ? กตมํ อธิกรณํ ปริยาปนฺนํ? กตเมน อธิกรเณน สงฺคหิตํ?
อนุวาทาธิกรณํ จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ ภชติ? กตมํ อธิกรณํ อุปนิสฺสิตํ? กตมํ อธิกรณํ ปริยาปนฺนํ? กตเมน อธิกรเณน สงฺคหิตํ?
อาปตฺตาธิกรณํ จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ ภชติ? กตมํ อธิกรณํ อุปนิสฺสิตํ? กตมํ อธิกรณํ ปริยาปนฺนํ? กตเมน อธิกรเณน สงฺคหิตํ?
กิจฺจาธิกรณํ จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ ภชติ? กตมํ อธิกรณํ อุปนิสฺสิตํ? กตมํ อธิกรณํ ปริยาปนฺนํ? กตเมน อธิกรเณน ¶ สงฺคหิตํ?
วิวาทาธิกรณํ จตุนฺนํ อธิกรณานํ วิวาทาธิกรณํ ภชติ, วิวาทาธิกรณํ อุปนิสฺสิตํ, วิวาทาธิกรณํ ปริยาปนฺนํ, วิวาทาธิกรเณน สงฺคหิตํ.
อนุวาทาธิกรณํ ¶ จตุนฺนํ อธิกรณานํ อนุวาทาธิกรณํ ภชติ, อนุวาทาธิกรณํ อุปนิสฺสิตํ, อนุวาทาธิกรณํ ปริยาปนฺนํ, อนุวาทาธิกรเณน สงฺคหิตํ.
อาปตฺตาธิกรณํ จตุนฺนํ อธิกรณานํ อาปตฺตาธิกรณํ ภชติ, อาปตฺตาธิกรณํ อุปนิสฺสิตํ, อาปตฺตาธิกรณํ ปริยาปนฺนํ, อาปตฺตาธิกรเณน สงฺคหิตํ.
กิจฺจาธิกรณํ จตุนฺนํ อธิกรณานํ กิจฺจาธิกรณํ ภชติ, กิจฺจาธิกรณํ อุปนิสฺสิตํ, กิจฺจาธิกรณํ ปริยาปนฺนํ, กิจฺจาธิกรเณน สงฺคหิตํ.
๓๑๙. วิวาทาธิกรณํ ¶ สตฺตนฺนํ สมถานํ กติ สมเถ ภชติ, กติ สมเถ อุปนิสฺสิตํ, กติ สมเถ ปริยาปนฺนํ, กติหิ สมเถหิ สงฺคหิตํ, กติหิ สมเถหิ สมฺมติ?
อนุวาทาธิกรณํ สตฺตนฺนํ สมถานํ กติ สมเถ ภชติ, กติ สมเถ อุปนิสฺสิตํ, กติ สมเถ ปริยาปนฺนํ, กติหิ สมเถหิ สงฺคหิตํ, กติหิ สมเถหิ สมฺมติ?
อาปตฺตาธิกรณํ สตฺตนฺนํ สมถานํ กติ สมเถ ภชติ, กติ สมเถ อุปนิสฺสิตํ, กติ สมเถ ปริยาปนฺนํ, กติหิ สมเถหิ สงฺคหิตํ, กติหิ สมเถหิ สมฺมติ?
กิจฺจาธิกรณํ สตฺตนฺนํ สมถานํ กติ สมเถ ภชติ, กติ สมเถ อุปนิสฺสิตํ, กติ สมเถ ปริยาปนฺนํ, กติหิ สมเถหิ สงฺคหิตํ, กติหิ สมเถหิ สมฺมติ?
วิวาทาธิกรณํ สตฺตนฺนํ สมถานํ ทฺเว สมเถ ภชติ, ทฺเว สมเถ อุปนิสฺสิตํ, ทฺเว สมเถ ปริยาปนฺนํ, ทฺวีหิ สมเถหิ สงฺคหิตํ, ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ.
อนุวาทาธิกรณํ สตฺตนฺนํ สมถานํ จตฺตาโร สมเถ ภชติ, จตฺตาโร สมเถ อุปนิสฺสิตํ, จตฺตาโร สมเถ ปริยาปนฺนํ, จตูหิ สมเถหิ สงฺคหิตํ, จตูหิ สมเถหิ สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน จ สติวินเยน ¶ จ อมูฬฺหวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ.
อาปตฺตาธิกรณํ ¶ สตฺตนฺนํ สมถานํ ตโย สมเถ ภชติ, ตโย สมเถ อุปนิสฺสิตํ, ตโย สมเถ ปริยาปนฺนํ, ตีหิ สมเถหิ สงฺคหิตํ ตีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน ¶ ติณวตฺถารเกน จ.
กิจฺจาธิกรณํ สตฺตนฺนํ สมถานํ เอกํ สมถํ ภชติ, เอกํ สมถํ อุปนิสฺสิตํ, เอกํ สมถํ ปริยาปนฺนํ, เอเกน สมเถน สงฺคหิตํ, เอเกน สมเถน สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยนาติ.
ภชติวาโร นิฏฺิโต เอกวีสติโม.
สมถเภโท นิฏฺิโต.
ตสฺสุทฺทานํ –
อธิกรณํ ¶ ปริยายํ, สาธารณา จ ภาคิยา;
สมถา สาธารณิกา, สมถสฺส ตพฺภาคิยา.
สมถา สมฺมุขา เจว, วินเยน กุสเลน จ;
ยตฺถ สมถสํสฏฺา, สมฺมนฺติ น สมฺมนฺติ จ.
สมถาธิกรณฺเจว, สมุฏฺานํ ภชนฺติ จาติ.
ขนฺธกปุจฺฉาวาโร
อุปสมฺปทํ ¶ ¶ ¶ ¶ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
อุปสมฺปทํ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ ทฺเว อาปตฺติโย.
อุโปสถํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
อุโปสถํ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ ติสฺโส อาปตฺติโย.
วสฺสูปนายิกํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
วสฺสูปนายิกํ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ เอกา อาปตฺติ.
ปวารณํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
ปวารณํ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ ติสฺโส อาปตฺติโย.
จมฺมสฺุตฺตํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
จมฺมสฺุตฺตํ ¶ ¶ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ ติสฺโส อาปตฺติโย.
เภสชฺชํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
เภสชฺชํ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ ติสฺโส อาปตฺติโย.
กถินกํ ¶ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
กถินกํ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ นตฺถิ ตตฺถ อาปตฺติ [น กตมา อาปตฺติโย (ก.)].
จีวรสฺุตฺตํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
จีวรสฺุตฺตํ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ ติสฺโส อาปตฺติโย.
จมฺเปยฺยกํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
จมฺเปยฺยกํ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ เอกา อาปตฺติ.
โกสมฺพกํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
โกสมฺพกํ ¶ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ เอกา อาปตฺติ.
กมฺมกฺขนฺธกํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
กมฺมกฺขนฺธกํ ¶ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ เอกา อาปตฺติ.
ปาริวาสิกํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
ปาริวาสิกํ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ เอกา อาปตฺติ.
สมุจฺจยํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
สมุจฺจยํ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ เอกา อาปตฺติ.
สมถํ ¶ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
สมถํ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ ทฺเว อาปตฺติโย.
ขุทฺทกวตฺถุกํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
ขุทฺทกวตฺถุกํ ¶ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ ติสฺโส อาปตฺติโย.
เสนาสนํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
เสนาสนํ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ ติสฺโส อาปตฺติโย.
สงฺฆเภทํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
สงฺฆเภทํ ¶ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ ทฺเว อาปตฺติโย.
สมาจารํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
สมาจารํ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ เอกา อาปตฺติ.
ปนํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
ปนํ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ เอกา อาปตฺติ.
ภิกฺขุนิกฺขนฺธกํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
ภิกฺขุนิกฺขนฺธกํ ¶ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ ทฺเว อาปตฺติโย.
ปฺจสติกํ ¶ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
ปฺจสติกํ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ นตฺถิ ตตฺถ อาปตฺติ.
สตฺตสติกํ ปุจฺฉิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ กติ อาปตฺติโย;
สตฺตสติกํ วิสฺสชฺชิสฺสํ สนิทานํ สนิทฺเทสํ;
สมุกฺกฏฺปทานํ นตฺถิ ตตฺถ อาปตฺตีติ.
ขนฺธกปุจฺฉาวาโร นิฏฺิโต ปโม.
ตสฺสุทฺทานํ –
อุปสมฺปทูโปสโถ ¶ , วสฺสูปนายิกปวารณา;
จมฺมเภสชฺชกถินา, จีวรํ จมฺเปยฺยเกน จ.
โกสมฺพกฺขนฺธกํ กมฺมํ, ปาริวาสิสมุจฺจยา;
สมถขุทฺทกา เสนา, สงฺฆเภทํ สมาจาโร;
ปนํ ภิกฺขุนิกฺขนฺธํ, ปฺจสตฺตสเตน จาติ.
เอกุตฺตริกนโย
๑. เอกกวาโร
๓๒๑. อาปตฺติกรา ¶ ¶ ¶ ¶ ธมฺมา ชานิตพฺพา. อนาปตฺติกรา ธมฺมา ชานิตพฺพา. อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อนาปตฺติ ชานิตพฺพา. ลหุกา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. ครุกา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. สาวเสสา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อนวเสสา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. ทุฏฺุลฺลา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อทุฏฺุลฺลา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. สปฺปฏิกมฺมา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อปฺปฏิกมฺมา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. เทสนาคามินี อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อเทสนาคามินี อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อนฺตรายิกา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อนนฺตรายิกา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. สาวชฺชปฺตฺติ อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อนวชฺชปฺตฺติ อาปตฺติ ชานิตพฺพา. กิริยโต สมุฏฺิตา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อกิริยโต สมุฏฺิตา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. กิริยากิริยโต สมุฏฺิตา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. ปุพฺพาปตฺติ ชานิตพฺพา. อปราปตฺติ ชานิตพฺพา. ปุพฺพาปตฺตีนํ อนฺตราปตฺติ ชานิตพฺพา. อปราปตฺตีนํ อนฺตราปตฺติ ชานิตพฺพา. เทสิตา คณนูปคา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. เทสิตา น คณนูปคา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. ปฺตฺติ ชานิตพฺพา. อนุปฺตฺติ ชานิตพฺพา. อนุปฺปนฺนปฺตฺติ ชานิตพฺพา. สพฺพตฺถปฺตฺติ ชานิตพฺพา. ปเทสปฺตฺติ ชานิตพฺพา. สาธารณปฺตฺติ ชานิตพฺพา ¶ . อสาธารณปฺตฺติ ชานิตพฺพา. เอกโตปฺตฺติ ชานิตพฺพา. อุภโตปฺตฺติ ชานิตพฺพา. ถุลฺลวชฺชา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อถุลฺลวชฺชา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. คิหิปฏิสํยุตฺตา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. น คิหิปฏิสํยุตฺตา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. นิยตา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อนิยตา อาปตฺติ ชานิตพฺพา. อาทิกโร ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อนาทิกโร ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อธิจฺจาปตฺติโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อภิณฺหาปตฺติโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. โจทโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. จุทิตโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อธมฺมโจทโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อธมฺมจุทิตโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. ธมฺมโจทโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. ธมฺมจุทิตโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ ¶ . นิยโต ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อนิยโต ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อภพฺพาปตฺติโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. ภพฺพาปตฺติโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อุกฺขิตฺตโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อนุกฺขิตฺตโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. นาสิตโก ปุคฺคโล ¶ ชานิตพฺโพ. อนาสิตโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. สมานสํวาสโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. อสมานสํวาสโก ปุคฺคโล ชานิตพฺโพ. ปนํ ชานิตพฺพนฺติ.
เอกกํ นิฏฺิตํ.
ตสฺสุทฺทานํ –
กรา อาปตฺติ ลหุกา, สาวเสสา จ ทุฏฺุลฺลา;
ปฏิกมฺมเทสนา ¶ จ, อนฺตรา วชฺชกิริยํ.
กิริยากิริยํ ปุพฺพา, อนฺตรา คณนูปคา;
ปฺตฺติ อนานุปฺปนฺน, สพฺพสาธารณา จ เอกโต [ปฺตฺตานุปฺปนฺนา สพฺพา, สาธารณา จ เอกโต (สฺยา.)].
ถุลฺลคิหินิยตา ¶ จ, อาทิ อธิจฺจโจทโก;
อธมฺมธมฺมนิยโต, อภพฺโพกฺขิตฺตนาสิตา;
สมานํ ปนฺเจว, อุทฺทานํ เอกเก อิทนฺติ.
๒. ทุกวาโร
๓๒๒. อตฺถาปตฺติ สฺา วิโมกฺขา, อตฺถาปตฺติ โน สฺาวิโมกฺขา. อตฺถาปตฺติ ลทฺธสมาปตฺติกสฺส, อตฺถาปตฺติ น ลทฺธสมาปตฺติกสฺส. อตฺถาปตฺติ สทฺธมฺมปฏิสฺุตฺตา, อตฺถาปตฺติ อสทฺธมฺมปฏิสฺุตฺตา. อตฺถาปตฺติ สปริกฺขารปฏิสฺุตฺตา, อตฺถาปตฺติ ปรปริกฺขารปฏิสฺุตฺตา. อตฺถาปตฺติ สปุคฺคลปฏิสฺุตฺตา, อตฺถาปตฺติ ปรปุคฺคลปฏิสฺุตฺตา. อตฺถิ สจฺจํ ภณนฺโต ครุกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, มุสา ภณนฺโต ลหุกํ. อตฺถิ มุสา ภณนฺโต ครุกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, สจฺจํ ภณนฺโต ลหุกํ. อตฺถาปตฺติ ภูมิคโต อาปชฺชติ, โน เวหาสคโต. อตฺถาปตฺติ เวหาสคโต อาปชฺชติ, โน ภูมิคโต. อตฺถาปตฺติ นิกฺขมนฺโต อาปชฺชติ, โน ปวิสนฺโต. อตฺถาปตฺติ ปวิสนฺโต อาปชฺชติ, โน นิกฺขมนฺโต. อตฺถาปตฺติ อาทิยนฺโต อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ อนาทิยนฺโต ¶ อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ ¶ สมาทิยนฺโต อาปชฺชติ ¶ , อตฺถาปตฺติ น สมาทิยนฺโต อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ กโรนฺโต อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น กโรนฺโต อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ เทนฺโต อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น เทนฺโต อาปชฺชติ. (อตฺถาปตฺติ เทเสนฺโต อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น เทเสนฺโต อาปชฺชติ.) [( ) (นตฺถิ กตฺถจิ)] อตฺถาปตฺติ ปฏิคฺคณฺหนฺโต อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น ปฏิคฺคณฺหนฺโต อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ ปริโภเคน อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น ปริโภเคน อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ รตฺตึ อาปชฺชติ, โน ทิวา. อตฺถาปตฺติ ทิวา อาปชฺชติ, โน รตฺตึ. อตฺถาปตฺติ อรุณุคฺเค อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น อรุณุคฺเค อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ ฉินฺทนฺโต อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น ฉินฺทนฺโต อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ ฉาเทนฺโต อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น ฉาเทนฺโต อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ ธาเรนฺโต อาปชฺชติ, อตฺถาปตฺติ น ธาเรนฺโต อาปชฺชติ.
ทฺเว อุโปสถา – จาตุทฺทสิโก จ ปนฺนรสิโก จ. ทฺเว ปวารณา – จาตุทฺทสิกา จ ปนฺนรสิกา จ. ทฺเว กมฺมานิ – อปโลกนกมฺมํ, ตฺติกมฺมํ. อปรานิปิ ทฺเว กมฺมานิ – ตฺติทุติยกมฺมํ, ตฺติจตุตฺถกมฺมํ. ทฺเว กมฺมวตฺถูนิ – อปโลกนกมฺมสฺส วตฺถุ, ตฺติกมฺมสฺส วตฺถุ. อปรานิปิ ทฺเว กมฺมวตฺถูนิ – ตฺติทุติยกมฺมสฺส วตฺถุ, ตฺติจตุตฺถกมฺมสฺส วตฺถุ. ทฺเว กมฺมโทสา – อปโลกนกมฺมสฺส โทโส, ตฺติกมฺมสฺส โทโส. อปเรปิ ¶ ทฺเว กมฺมโทสา – ตฺติทุติยกมฺมสฺส โทโส, ตฺติจตุตฺถกมฺมสฺส โทโส. ทฺเว กมฺมสมฺปตฺติโย – อปโลกนกมฺมสฺส สมฺปตฺติ, ตฺติกมฺมสฺส สมฺปตฺติ. อปราปิ ทฺเว กมฺมสมฺปตฺติโย – ตฺติทุติยกมฺมสฺส สมฺปตฺติ, ตฺติจตุตฺถกมฺมสฺส สมฺปตฺติ. ทฺเว นานาสํวาสกภูมิโย – อตฺตนา วา อตฺตานํ นานาสํวาสกํ กโรติ, สมคฺโค วา นํ สงฺโฆ อุกฺขิปติ อทสฺสเน วา อปฺปฏิกมฺเม วา อปฺปฏินิสฺสคฺเค วา. ทฺเว สมานสํวาสกภูมิโย – อตฺตนา วา อตฺตานํ ¶ สมานสํวาสกํ กโรติ, สมคฺโค วา นํ สงฺโฆ อุกฺขิตฺตํ โอสาเรติ ทสฺสเน วา ปฏิกมฺเม วา ปฏินิสฺสคฺเค วา. ทฺเว ปาราชิกา – ภิกฺขูนฺจ ภิกฺขุนีนฺจ. ทฺเว สงฺฆาทิเสสา, ทฺเว ถุลฺลจฺจยา, ทฺเว ปาจิตฺติยา, ทฺเว ปาฏิเทสนียา, ทฺเว ทุกฺกฏา, ทฺเว ทุพฺภาสิตา – ภิกฺขูนฺจ ภิกฺขุนีนฺจ. สตฺต อาปตฺติโย, สตฺต อาปตฺติกฺขนฺธา. ทฺวีหากาเรหิ สงฺโฆ ภิชฺชติ – กมฺเมน วา สลากคฺคาเหน วา.
ทฺเว ¶ ปุคฺคลา น อุปสมฺปาเทตพฺพา – อทฺธานหีโน, องฺคหีโน. อปเรปิ ทฺเว ปุคฺคลา น อุปสมฺปาเทตพฺพา – วตฺถุวิปนฺโน, กรณทุกฺกฏโก. อปเรปิ ทฺเว ปุคฺคลา น อุปสมฺปาเทตพฺพา – อปริปูโร ปริปูโร โน จ ยาจติ. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ นิสฺสาย น วตฺถพฺพํ – อลชฺชิสฺส จ พาลสฺส จ. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ นิสฺสโย ¶ น ทาตพฺโพ – อลชฺชิสฺส จ ลชฺชิโน จ น ยาจติ. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ – พาลสฺส จ ลชฺชิสฺส จ ยาจติ. ทฺเว ปุคฺคลา อภพฺพา อาปตฺตึ อาปชฺชิตุํ – พุทฺธา จ ปจฺเจกพุทฺธา จ. ทฺเว ปุคฺคลา ภพฺพา, อาปตฺตึ ¶ อาปชฺชิตุํ – ภิกฺขู จ ภิกฺขุนิโย จ. ทฺเว ปุคฺคลา อภพฺพา สฺจิจฺจ อาปตฺตึ อาปชฺชิตุํ – ภิกฺขู จ ภิกฺขุนิโย จ อริยปุคฺคลา. ทฺเว ปุคฺคลา ภพฺพา สฺจิจฺจ อาปตฺตึ อาปชฺชิตุํ – ภิกฺขู จ ภิกฺขุนิโย จ ปุถุชฺชนา. ทฺเว ปุคฺคลา อภพฺพา สฺจิจฺจ สาติสารํ วตฺถุํ อชฺฌาจริตุํ – ภิกฺขู จ ภิกฺขุนิโย จ อริยปุคฺคลา. ทฺเว ปุคฺคลา ภพฺพา สฺจิจฺจ สาติสารํ วตฺถุํ อชฺฌาจริตุํ – ภิกฺขู จ ภิกฺขุนิโย จ ปุถุชฺชนา.
ทฺเว ปฏิกฺโกสา – กาเยน วา ปฏิกฺโกสติ วาจาย วา ปฏิกฺโกสติ. ทฺเว นิสฺสารณา – อตฺถิ ปุคฺคโล อปฺปตฺโต นิสฺสารณํ ตํ เจ สงฺโฆ นิสฺสาเรติ เอกจฺโจ สุนิสฺสาริโต, เอกจฺโจ ทุนฺนิสฺสาริโต. ทฺเว โอสารณา – อตฺถิ ปุคฺคโล อปฺปตฺโต โอสารณํ ตํ เจ สงฺโฆ โอสาเรติ เอกจฺโจ โสสาริโต, เอกจฺโจ โทสาริโต. ทฺเว ปฏิฺา – กาเยน วา ปฏิชานาติ วาจาย วา ปฏิชานาติ. ทฺเว ปฏิคฺคหา – กาเยน วา ปฏิคฺคณฺหาติ กายปฏิพทฺเธน วา ปฏิคฺคณฺหาติ. ทฺเว ปฏิกฺเขปา – กาเยน วา ปฏิกฺขิปติ วาจาย วา ปฏิกฺขิปติ. ทฺเว ¶ อุปฆาติกา – สิกฺขูปฆาติกา จ โภคูปฆาติกา จ. ทฺเว โจทนา – กาเยน วา โจเทติ วาจาย วา โจเทติ. ทฺเว กถินสฺส ปลิโพธา – อาวาสปลิโพโธ จ จีวรปลิโพโธ จ. ทฺเว กถินสฺส อปลิโพธา – อาวาสอปลิโพโธ จ จีวรอปลิโพโธ จ. ทฺเว จีวรานิ – คหปติกฺจ ปํสุกูลฺจ. ทฺเว ปตฺตา – อโยปตฺโต มตฺติกาปตฺโต. ทฺเว มณฺฑลานิ – ติปุมยํ, สีสมยํ. ทฺเว ปตฺตสฺส อธิฏฺานา – กาเยน วา อธิฏฺเติ วาจาย วา อธิฏฺเติ. ทฺเว จีวรสฺส ¶ อธิฏฺานา – กาเยน วา อธิฏฺเติ วาจาย วา อธิฏฺเติ. ทฺเว วิกปฺปนา – สมฺมุขาวิกปฺปนา จ ปรมฺมุขาวิกปฺปนา จ. ทฺเว วินยา – ภิกฺขูนฺจ ภิกฺขุนีนฺจ. ทฺเว ¶ เวนยิกา – ปฺตฺตฺจ ปฺตฺตานุโลมฺจ. ทฺเว วินยสฺส สลฺเลขา – อกปฺปิเย เสตุฆาโต, กปฺปิเย มตฺตการิตา. ทฺวีหากาเรหิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ – กาเยน วา อาปชฺชติ วาจาย วา อาปชฺชติ. ทฺวีหากาเรหิ อาปตฺติยา วุฏฺาติ – กาเยน วา วุฏฺาติ วาจาย วา วุฏฺาติ. ทฺเว ปริวาสา – ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส, อปฺปฏิจฺฉนฺนปริวาโส. อปเรปิ ทฺเว ปริวาสา – สุทฺธนฺตปริวาโส สโมธานปริวาโส. ทฺเว มานตฺตา – ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ, อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ. อปเรปิ ทฺเว มานตฺตา – ปกฺขมานตฺตํ, สโมธานมานตฺตํ. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ รตฺติจฺเฉโท ¶ – ปาริวาสิกสฺส จ มานตฺตจาริกสฺส จ. ทฺเว อนาทริยานิ – ปุคฺคลานาทริยฺจ ธมฺมานาทริยฺจ. ทฺเว โลณานิ – ชาติมฺจ การิมฺจ [ชาติมยฺจ ขาริมยฺจ (สฺยา.)]. อปรานิปิ ทฺเว โลณานิ – สามุทฺทํ กาฬโลณํ. อปรานิปิ ทฺเว โลณานิ – สินฺธวํ, อุพฺภิทํ [อุพฺภิรํ (อิติปิ)]. อปรานิปิ ทฺเว โลณานิ – โรมกํ, ปกฺกาลกํ. ทฺเว ปริโภคา – อพฺภนฺตรปริโภโค จ พาหิรปริโภโค จ. ทฺเว อกฺโกสา – หีโน จ อกฺโกโส อุกฺกฏฺโ จ อกฺโกโส. ทฺวีหากาเรหิ เปสฺุํ โหติ – ปิยกมฺยสฺส วา เภทาธิปฺปายสฺส ¶ วา. ทฺวีหากาเรหิ คณโภชนํ ปสวติ – นิมนฺตนโต วา วิฺตฺติโต วา. ทฺเว วสฺสูปนายิกา – ปุริมิกา, ปจฺฉิมิกา. ทฺเว อธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานิ. ทฺเว ธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานิ.
[อ. นิ. ๒.๙๙ อาทโย] ทฺเว ปุคฺคลา พาลา – โย จ อนาคตํ ภารํ วหติ, โย จ อาคตํ ภารํ น วหติ. ทฺเว ปุคฺคลา ปณฺฑิตา – โย จ อนาคตํ ภารํ น วหติ, โย จ อาคตํ ภารํ วหติ. อปเรปิ ทฺเว ปุคฺคลา พาลา – โย จ อกปฺปิเย กปฺปิยสฺี, โย จ กปฺปิเย อกปฺปิยสฺี. ทฺเว ปุคฺคลา ปณฺฑิตา – โย จ อกปฺปิเย อกปฺปิยสฺี, โย จ กปฺปิเย กปฺปิยสฺี. อปเรปิ ทฺเว ปุคฺคลา พาลา – โย จ อนาปตฺติยา อาปตฺติสฺี, โย จ อาปตฺติยา อนาปตฺติสฺี. ทฺเว ปุคฺคลา ปณฺฑิตา – โย ¶ จ อาปตฺติยา อาปตฺติสฺี, โย จ อนาปตฺติยา อนาปตฺติสฺี. อปเรปิ ทฺเว ปุคฺคลา พาลา – โย จ อธมฺเม ธมฺมสฺี, โย จ ธมฺเม อธมฺมสฺี. ทฺเว ปุคฺคลา ปณฺฑิตา – โย จ อธมฺเม อธมฺมสฺี, โย จ ธมฺเม ธมฺมสฺี. อปเรปิ ทฺเว ปุคฺคลา พาลา – โย จ อวินเย วินยสฺี, โย ¶ จ วินเย อวินยสฺี. ทฺเว ปุคฺคลา ปณฺฑิตา – โย จ อวินเย อวินยสฺี, โย จ วินเย วินยสฺี.
[อ. นิ. ๒.๑๐๙] ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา วฑฺฒนฺติ – โย จ น กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ กุกฺกุจฺจายติ, โย จ กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ ¶ กุกฺกุจฺจายติ. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา น วฑฺฒนฺติ – โย จ กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ น กุกฺกุจฺจายติ, โย จ กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ กุกฺกุจฺจายติ. อปเรสมฺปิ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา วฑฺฒนฺติ – โย จ อกปฺปิเย กปฺปิยสฺี, โย จ กปฺปิเย อกปฺปิยสฺี. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา น วฑฺฒนฺติ – โย จ อกปฺปิเย อกปฺปิยสฺี, โย จ กปฺปิเย กปฺปิยสฺี. อปเรสมฺปิ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา วฑฺฒนฺติ – โย จ อนาปตฺติยา อาปตฺติสฺี, โย จ อาปตฺติยา อนาปตฺติสฺี. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา น วฑฺฒนฺติ – โย จ อนาปตฺติยา อนาปตฺติสฺี, โย จ อาปตฺติยา อาปตฺติสฺี. อปเรสมฺปิ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา วฑฺฒนฺติ – โย จ อธมฺเม ธมฺมสฺี, โย จ ธมฺเม อธมฺมสฺี. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา น วฑฺฒนฺติ ¶ – โย จ อธมฺเม อธมฺมสฺี, โย จ ธมฺเม ธมฺมสฺี. อปเรสมฺปิ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา วฑฺฒนฺติ – โย จ อวินเย วินยสฺี, โย จ วินเย อวินยสฺี. ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา น วฑฺฒนฺติ – โย จ อวินเย อวินยสฺี, โย จ วินเย วินยสฺี.
ทุกา นิฏฺิตา.
ตสฺสุทฺทานํ –
สฺา ¶ ลทฺธา จ สทฺธมฺมา, ปริกฺขารา จ ปุคฺคลา;
สจฺจํ ภูมิ นิกฺขมนฺโต, อาทิยนฺโต สมาทิยํ.
กโรนฺโต เทนฺโต คณฺหนฺโต, ปริโภเคน รตฺติ จ;
อรุณาฉินฺทํ ฉาเทนฺโต, ธาเรนฺโต จ อุโปสถา.
ปวารณา กมฺมาปรา, วตฺถุ อปรา โทสา จ;
อปรา ทฺเว จ สมฺปตฺติ, นานา สมานเมว จ.
ปาราชิสงฺฆถุลฺลจฺจย, ปาจิตฺติ ปาฏิเทสนา;
ทุกฺกฏา ทุพฺภาสิตา เจว, สตฺต อาปตฺติกฺขนฺธา จ.
ภิชฺชติ ¶ อุปสมฺปทา, ตเถว อปเร ทุเว;
น วตฺถพฺพํ น ทาตพฺพํ, อภพฺพาภพฺพเมว จ.
สฺจิจฺจ สาติสารา จ, ปฏิกฺโกสา นิสฺสารณา;
โอสารณา ¶ ปฏิฺา จ, ปฏิคฺคหา ปฏิกฺขิปา.
อุปฆาติ โจทนา จ, กถินา จ ทุเว ตถา;
จีวรา ปตฺตมณฺฑลา, อธิฏฺานา ตเถว ทฺเว.
วิกปฺปนา จ วินยา, เวนยิกา จ สลฺเลขา;
อาปชฺชติ จ วุฏฺาติ, ปริวาสาปเร ทุเว.
ทฺเว มานตฺตา อปเร จ, รตฺติจฺเฉโท อนาทริ;
ทฺเว โลณา ตโย อปเร, ปริโภคกฺโกเสน จ.
เปสฺุโ จ คณาวสฺส, ปนา ภารกปฺปิยํ;
อนาปตฺติ อธมฺมธมฺมา, วินเย อาสเว ตถาติ.
๓. ติกวาโร
๓๒๓. อตฺถาปตฺติ ¶ ติฏฺนฺเต ภควติ อาปชฺชติ, โน ปรินิพฺพุเต; อตฺถาปตฺติ ปรินิพฺพุเต ภควติ อาปชฺชติ, โน ติฏฺนฺเต; อตฺถาปตฺติ ¶ ติฏฺนฺเตปิ ภควติ อาปชฺชติ ปรินิพฺพุเตปิ. อตฺถาปตฺติ กาเล อาปชฺชติ, โน วิกาเล; อตฺถาปตฺติ วิกาเล อาปชฺชติ, โน กาเล; อตฺถาปตฺติ กาเล เจว อาปชฺชติ วิกาเล จ. อตฺถาปตฺติ รตฺตึ อาปชฺชติ, โน ทิวา; อตฺถาปตฺติ ทิวา อาปชฺชติ, โน รตฺตึ; อตฺถาปตฺติ รตฺติฺเจว อาปชฺชติ ทิวา จ. อตฺถาปตฺติ ทสวสฺโส อาปชฺชติ, โน อูนทสวสฺโส; อตฺถาปตฺติ อูนทสวสฺโส อาปชฺชติ, โน ¶ ทสวสฺโส; อตฺถาปตฺติ ทสวสฺโส เจว อาปชฺชติ อูนทสวสฺโส จ. อตฺถาปตฺติ ปฺจวสฺโส อาปชฺชติ, โน อูนปฺจวสฺโส; อตฺถาปตฺติ อูนปฺจวสฺโส อาปชฺชติ, โน ปฺจวสฺโส; อตฺถาปตฺติ ปฺจวสฺโส เจว อาปชฺชติ อูนปฺจวสฺโส จ. อตฺถาปตฺติ กุสลจิตฺโต อาปชฺชติ; อตฺถาปตฺติ อกุสลจิตฺโต อาปชฺชติ; อตฺถาปตฺติ อพฺยากตจิตฺโต อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ สุขเวทนาสมงฺคี อาปชฺชติ; อตฺถาปตฺติ ทุกฺขเวทนาสมงฺคี อาปชฺชติ; อตฺถาปตฺติ อทุกฺขมสุขเวทนาสมงฺคี อาปชฺชติ. ตีณิ โจทนาวตฺถูนิ ¶ – ทิฏฺเน, สุเตน, ปริสงฺกาย. ตโย สลากคฺคาหา – คุฬฺหโก, วิวฏโก [วิวฏฺฏโก (ก.)], สกณฺณชปฺปโก. ตโย ปฏิกฺเขปา – มหิจฺฉตา, อสนฺตุฏฺิตา [อสนฺตุฏฺตา (สฺยา.)], อสลฺเลขตา. ตโย อนฺุาตา – อปฺปิจฺฉตา, สนฺตุฏฺิตา, สลฺเลขตา. อปเรปิ ตโย ปฏิกฺเขปา – มหิจฺฉตา, อสนฺตุฏฺิตา, อมตฺตฺุตา. ตโย อนฺุาตา – อปฺปิจฺฉตา, สนฺตุฏฺิตา, มตฺตฺุตา. ติสฺโส ปฺตฺติโย – ปฺตฺติ, อนุปฺตฺติ, อนุปฺปนฺนปฺตฺติ. อปราปิ ติสฺโส ปฺตฺติโย – สพฺพตฺถปฺตฺติ, ปเทสปฺตฺติ, สาธารณปฺตฺติ. อปราปิ ติสฺโส ปฺตฺติโย – อสาธารณปฺตฺติ, เอกโตปฺตฺติ, อุภโตปฺตฺติ.
อตฺถาปตฺติ พาโล อาปชฺชติ, โน ปณฺฑิโต; อตฺถาปตฺติ ปณฺฑิโต อาปชฺชติ, โน พาโล; อตฺถาปตฺติ พาโล เจว อาปชฺชติ ปณฺฑิโต ¶ จ. อตฺถาปตฺติ กาเฬ อาปชฺชติ, โน ชุณฺเห; อตฺถาปตฺติ ชุณฺเห อาปชฺชติ, โน กาเฬ; อตฺถาปตฺติ กาเฬ เจว อาปชฺชติ ชุณฺเห จ. อตฺถิ กาเฬ กปฺปติ, โน ชุณฺเห; อตฺถิ ชุณฺเห กปฺปติ, โน กาเฬ; อตฺถิ กาเฬ เจว กปฺปติ ชุณฺเห จ. อตฺถาปตฺติ เหมนฺเต อาปชฺชติ, โน คิมฺเห โน วสฺเส; อตฺถาปตฺติ คิมฺเห อาปชฺชติ, โน เหมนฺเต โน วสฺเส; อตฺถาปตฺติ วสฺเส อาปชฺชติ, โน เหมนฺเต โน คิมฺเห. อตฺถาปตฺติ สงฺโฆ อาปชฺชติ, น คโณ น ปุคฺคโล; อตฺถาปตฺติ คโณ อาปชฺชติ, น สงฺโฆ น ปุคฺคโล; อตฺถาปตฺติ ปุคฺคโล อาปชฺชติ, น สงฺโฆ น คโณ. อตฺถิ สงฺฆสฺส กปฺปติ, น คณสฺส ¶ น ปุคฺคลสฺส; อตฺถิ คณสฺส กปฺปติ, น สงฺฆสฺส น ปุคฺคลสฺส; อตฺถิ ปุคฺคลสฺส กปฺปติ, น สงฺฆสฺส น คณสฺส. ติสฺโส ฉาทนา วตฺถุํ ฉาเทติ, โน อาปตฺตึ; อาปตฺตึ ฉาเทติ, โน วตฺถุํ; วตฺถฺุเจว ฉาเทติ อาปตฺติฺจ. ติสฺโส ปฏิจฺฉาทิโย – ชนฺตาฆรปฏิจฺฉาทิ, อุทกปฏิจฺฉาทิ, วตฺถปฏิจฺฉาทิ. [อ. นิ. ๓.๑๓๒] ตีณิ ปฏิจฺฉนฺนานิ วหนฺติ, โน วิวฏานิ – มาตุคาโม ปฏิจฺฉนฺโน วหติ, โน วิวโฏ; พฺราหฺมณานํ มนฺตา ปฏิจฺฉนฺนา วหนฺติ, โน วิวฏา; มิจฺฉาทิฏฺิ ปฏิจฺฉนฺนา ¶ วหติ, โน วิวฏา. ตีณิ วิวฏานิ วิโรจนฺติ, โน ปฏิจฺฉนฺนานิ – จนฺทมณฺฑลํ วิวฏํ วิโรจติ, โน ปฏิจฺฉนฺนํ; สูริยมณฺฑลํ วิวฏํ วิโรจติ, โน ปฏิจฺฉนฺนํ; ตถาคตปฺปเวทิโต ¶ ธมฺมวินโย วิวโฏ วิโรจติ, โน ปฏิจฺฉนฺโน. ตโย เสนาสนคฺคาหา – ปุริมโก ¶ , ปจฺฉิมโก, อนฺตรามุตฺตโก. อตฺถาปตฺติ คิลาโน อาปชฺชติ, โน อคิลาโน; อตฺถาปตฺติ อคิลาโน อาปชฺชติ, โน คิลาโน; อตฺถาปตฺติ คิลาโน เจว อาปชฺชติ อคิลาโน จ.
ตีณิ อธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานิ. ตีณิ ธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานิ. ตโย ปริวาสา – ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส, อปฺปฏิจฺฉนฺนปริวาโส, สุทฺธนฺตปริวาโส. ตโย มานตฺตา – ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ, อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ, ปกฺขมานตฺตํ. ตโย ปาริวาสิกสฺส ภิกฺขุโน รตฺติจฺเฉทา – สหวาโส, วิปฺปวาโส, อนาโรจนา. อตฺถาปตฺติ อนฺโต อาปชฺชติ, โน พหิ; อตฺถาปตฺติ พหิ อาปชฺชติ, โน อนฺโต; อตฺถาปตฺติ อนฺโต เจว อาปชฺชติ พหิ จ. อตฺถาปตฺติ อนฺโตสีมาย อาปชฺชติ, โน พหิสีมาย; อตฺถาปตฺติ พหิสีมาย อาปชฺชติ, โน อนฺโตสีมาย; อตฺถาปตฺติ อนฺโตสีมาย เจว อาปชฺชติ พหิสีมาย จ. ตีหากาเรหิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ – กาเยน อาปชฺชติ, วาจาย อาปชฺชติ, กาเยน วาจาย อาปชฺชติ. อปเรหิปิ ตีหากาเรหิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ – สงฺฆมชฺเฌ, คณมชฺเฌ, ปุคฺคลสฺส สนฺติเก. ตีหากาเรหิ อาปตฺติยา วุฏฺาติ – กาเยน วุฏฺาติ, วาจาย วุฏฺาติ, กาเยน วาจาย วุฏฺาติ. อปเรหิปิ ตีหากาเรหิ ¶ อาปตฺติยา วุฏฺาติ – สงฺฆมชฺเฌ, คณมชฺเฌ, ปุคฺคลสฺส สนฺติเก. ตีณิ อธมฺมิกานิ อมูฬฺหวินยสฺส ทานานิ. ตีณิ ธมฺมิกานิ อมูฬฺหวินยสฺส ทานานิ.
[จูฬว. ๖] ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อากงฺขมาโน สงฺโฆ ตชฺชนียกมฺมํ กเรยฺย – ภณฺฑนการโก โหติ กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สงฺเฆ อธิกรณการโก, พาโล โหติ อพฺยตฺโต, อาปตฺติพหุโล อนปทาโน คิหิสํสฏฺโ วิหรติ อนนุโลมิเกหิ คิหิสํสคฺเคหิ. [จูฬว. ๑๕] ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อากงฺขมาโน สงฺโฆ นิยสฺสกมฺมํ กเรยฺย – ภณฺฑนการโก ¶ โหติ…เป… สงฺเฆ อธิกรณการโก, พาโล โหติ อพฺยตฺโต, อาปตฺติพหุโล อนปทาโน คิหิสํสฏฺโ วิหรติ อนนุโลมิเกหิ คิหิสํสคฺเคหิ. [จูฬว. ๒๗] ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อากงฺขมาโน สงฺโฆ ปพฺพาชนียกมฺมํ กเรยฺย – ภณฺฑนการโก โหติ…เป… สงฺเฆ อธิกรณการโก, พาโล โหติ อพฺยตฺโต, อาปตฺติพหุโล อนปทาโน กุลทูกโก โหติ ปาปสมาจาโร ปาปสมาจารา ทิสฺสนฺติ ¶ เจว สุยฺยนฺติ จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อากงฺขมาโน สงฺโฆ ปฏิสารณียกมฺมํ กเรยฺย – ภณฺฑนการโก โหติ…เป… สงฺเฆ อธิกรณการโก, พาโล โหติ อพฺยตฺโต, อาปตฺติ พหุโล อนปทาโน คิหี อกฺโกสติ ปริภาสติ. [จูฬว. ๕๐] ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อากงฺขมาโน สงฺโฆ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺเขปนียกมฺมํ กเรยฺย ¶ – ภณฺฑนการโก โหติ…เป… สงฺเฆ อธิกรณการโก, พาโล โหติ อพฺยตฺโต, อาปตฺติพหุโล อนปทาโน อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา น อิจฺฉติ อาปตฺตึ ปสฺสิตุํ. [จูฬว. ๕๙] ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ¶ อากงฺขมาโน สงฺโฆ อาปตฺติยา อปฺปฏิกมฺเม อุกฺเขปนียกมฺมํ กเรยฺย – ภณฺฑนการโก โหติ…เป… สงฺเฆ อธิกรณการโก, พาโล โหติ อพฺยตฺโต, อาปตฺติพหุโล อนปทาโน อาปตฺตึ อาปชฺชิตฺวา น อิจฺฉติ อาปตฺตึ ปฏิกาตุํ. [จูฬว. ๖๙] ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อากงฺขมาโน สงฺโฆ ปาปิกาย ทิฏฺิยา อปฺปฏินิสฺสคฺเค อุกฺเขปนียกมฺมํ กเรยฺย – ภณฺฑนการโก โหติ…เป… สงฺเฆ อธิกรณการโก, พาโล โหติ อพฺยตฺโต, อาปตฺติพหุโล อนปทาโน น อิจฺฉติ ปาปิกํ ทิฏฺึ ปฏินิสฺสชฺชิตุํ.
ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อากงฺขมาโน สงฺโฆ อาคาฬฺหาย เจเตยฺย – ภณฺฑนการโก โหติ กลหการโก วิวาทการโก ภสฺสการโก สงฺเฆ อธิกรณการโก, พาโล โหติ อพฺยตฺโต อาปตฺติพหุโล อนปทาโน, คิหิสํสฏฺโ วิหรติ อนนุโลมิเกหิ คิหิสํสคฺเคหิ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. อปเรหิปิ ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ – อธิสีเล สีลวิปนฺโน โหติ, อชฺฌาจาเร อาจารวิปนฺโน โหติ, อติทิฏฺิยา ทิฏฺิวิปนฺโน ¶ โหติ. อปเรหิปิ ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ – กายิเกน ทเวน สมนฺนาคโต โหติ, วาจสิเกน ทเวน สมนฺนาคโต โหติ, กายิกวาจสิเกน ทเวน สมนฺนาคโต โหติ. อปเรหิปิ ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ¶ กมฺมํ กาตพฺพํ – กายิเกน อนาจาเรน สมนฺนาคโต โหติ, วาจสิเกน อนาจาเรน สมนฺนาคโต โหติ, กายิกวาจสิเกน อนาจาเรน สมนฺนาคโต โหติ. อปเรหิปิ ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ¶ กมฺมํ กาตพฺพํ – กายิเกน อุปฆาติเกน สมนฺนาคโต โหติ, วาจสิเกน อุปฆาติเกน สมนฺนาคโต โหติ, กายิกวาจสิเกน อุปฆาติเกน สมนฺนาคโต โหติ. อปเรหิปิ ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ – กายิเกน มิจฺฉาชีเวน สมนฺนาคโต โหติ, วาจสิเกน มิจฺฉาชีเวน สมนฺนาคโต โหติ, กายิกวาจสิเกน มิจฺฉาชีเวน สมนฺนาคโต โหติ. อปเรหิปิ ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ – อาปตฺตึ อาปนฺโน กมฺมกโต อุปสมฺปาเทติ, นิสฺสยํ เทติ, สามเณรํ อุปฏฺาเปติ. อปเรหิปิ ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ – ยาย อาปตฺติยา สงฺเฆน กมฺมํ กตํ โหติ ตํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, อฺํ วา ตาทิสิกํ, ตโต วา ปาปิฏฺตรํ. อปเรหิปิ ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ – พุทฺธสฺส อวณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส อวณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส อวณฺณํ ภาสติ.
ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ¶ สงฺฆมชฺเฌ อุโปสถํ เปนฺตสฺส – ‘‘อลํ, ภิกฺขุ, มา ภณฺฑนํ มา กลหํ มา วิคฺคหํ มา วิวาท’’นฺติ โอมทฺทิตฺวา สงฺเฆน อุโปสโถ กาตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน สงฺฆมชฺเฌ ปวารณํ เปนฺตสฺส – ‘‘อลํ, ภิกฺขุ, มา ภณฺฑนํ มา กลหํ มา วิคฺคหํ มา วิวาท’’นฺติ โอมทฺทิตฺวา สงฺเฆน ปวาเรตพฺพํ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน น กาจิ สงฺฆสมฺมุติ ทาตพฺพา – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ [สํโฆ น โวหริตพฺโพ (สฺยา.)] – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ น กิสฺมึ จิ ปจฺเจกฏฺาเน เปตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ¶ นิสฺสาย น วตฺถพฺพํ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน นิสฺสโย น ทาตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน โอกาสกมฺมํ การาเปนฺตสฺส นาลํ โอกาสกมฺมํ กาตุํ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน สวจนียํ นาทาตพฺพํ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล ¶ จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน วินโย ¶ น ปุจฺฉิตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา วินโย น ปุจฺฉิตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน วินโย น วิสฺสชฺเชตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา วินโย น วิสฺสชฺเชตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต ¶ จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อนุโยโค น ทาตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ วินโย น สากจฺฉิตพฺโพ [สากจฺฉาตพฺโพ (ก.)] – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ. ตีหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ น นิสฺสโย ทาตพฺโพ น สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ – อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ.
ตโย อุโปสถา – จาตุทฺทสิโก, ปนฺนรสิโก, สามคฺคิอุโปสโถ. อปเรปิ ตโย อุโปสถา – สงฺเฆอุโปสโถ, คเณอุโปสโถ, ปุคฺคเลอุโปสโถ. อปเรปิ ตโย อุโปสถา – สุตฺตุทฺเทโสอุโปสโถ, ปาริสุทฺธิอุโปสโถ, อธิฏฺานุโปสโถ. ติสฺโส ปวารณา – จาตุทฺทสิกา, ปนฺนรสิกา, สามคฺคิปวารณา. อปราปิ ติสฺโส ปวารณา – สงฺเฆปวารณา, คเณปวารณา, ปุคฺคเลปวารณา. อปราปิ ติสฺโส ปวารณา – เตวาจิกาปวารณา ¶ , ทฺเววาจิกาปวารณา, สมานวสฺสิกาปวารณา.
ตโย อาปายิกา เนรยิกา – อิทมปฺปหาย, โย จ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิฺโ, โย จ สุทฺธํ พฺรหฺมจารึ ปริสุทฺธพฺรหฺมจริยํ จรนฺตํ อมูลเกน อพฺรหฺมจริเยน อนุทฺธํเสติ, โย จายํ เอวํวาที เอวํทิฏฺิ [เอวํทิฏฺี (สี.)] – ‘‘นตฺถิ กาเมสุ โทโส’’ติ โส กาเมสุ ปาตพฺยตํ อาปชฺชติ. [อ. นิ. ๓.๗๐] ตีณิ อกุสลมูลานิ – โลโภ อกุสลมูลํ, โทโส อกุสลมูลํ, โมโห อกุสลมูลํ. [อ. นิ. ๓.๗๐] ตีณิ กุสลมูลานิ – อโลโภ กุสลมูลํ, อโทโส กุสลมูลํ, อโมโห กุสลมูลํ. ตีณิ ทุจฺจริตานิ – กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ. ตีณิ สุจริตานิ – กายสุจริตํ, วจีสุจริตํ, มโนสุจริตํ. ตโย อตฺถวเส ปฏิจฺจ ภควตา กุเลสุ ติกโภชนํ ปฺตฺตํ – ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย, เปสลานํ ภิกฺขูนํ ¶ ผาสุวิหาราย, ‘‘มา ปาปิจฺฉา ปกฺขํ นิสฺสาย สงฺฆํ ภินฺเทยฺยุ’’นฺติ ¶ กุลานุทฺทยตาย จ. [จูฬว. ๓๕๐] ตีหิ อสทฺธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต เทวทตฺโต อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ ปาปิจฺฉตา ปาปมิตฺตตา โอรมตฺตเกน วิเสสาธิคเมน อนฺตรา โวสานํ อาปาทิ. ติสฺโส สมฺมุติโย – ทณฺฑสมฺมุติ, สิกฺกาสมฺมุติ, ทณฺฑสิกฺกาสมฺมุติ. ติสฺโส ปาทุกา ธุวฏฺานิกา อสงฺกมนียา – วจฺจปาทุกา, ปสฺสาวปาทุกา, อาจมนปาทุกา. ติสฺโส ปาทฆํสนิโย – สกฺขรํ, กถลา, สมุทฺทเผณโกติ.
ติกํ นิฏฺิตํ.
ตสฺสุทฺทานํ –
ติฏฺนฺเต ¶ กาเล รตฺติฺจ, ทส ปฺจ กุสเลน;
เวทนา โจทนา วตฺถุ, สลากา ทฺเว ปฏิกฺขิปา.
ปฺตฺติ ¶ อปเร ทฺเว จ, พาโล กาเฬ จ กปฺปติ;
เหมนฺเต สงฺโฆ สงฺฆสฺส, ฉาทนา จ ปฏิจฺฉาทิ.
ปฏิจฺฉนฺนา วิวฏา จ, เสนาสนคิลายนา;
ปาติโมกฺขํ ปริวาสํ, มานตฺตา ปาริวาสิกา.
อนฺโต อนฺโต จ สีมาย, อาปชฺชติ ปุนาปเร;
วุฏฺาติ อปเร เจว, อมูฬฺหวินยา ทุเว.
ตชฺชนียา นิยสฺสา จ, ปพฺพาชปฏิสารณี;
อทสฺสนา ปฏิกมฺเม, อนิสฺสคฺเค จ ทิฏฺิยา.
อาคาฬฺหกมฺมาธิสีเล, ทวานาจาร ฆาติกา;
อาชีวาปนฺนา ตาทิสิกา, อวณฺณุโปสเถน จ.
ปวารณา สมฺมุติ จ, โวหารปจฺเจเกน จ;
น วตฺถพฺพํ น ทาตพฺพํ, โอกาสํ น กเร ตถา.
น กเร สวจนียํ, น ปุจฺฉิตพฺพกา ทุเว;
น วิสฺสชฺเช ทุเว เจว, อนุโยคมฺปิ โน ทเท.
สากจฺฉา ¶ ¶ อุปสมฺปทา, นิสฺสยสามเณรา จ;
อุโปสถติกา ตีณิ, ปวารณติกา ตโย.
อาปายิกา อกุสลา, กุสลา จริตา ทุเว;
ติกโภชนสทฺธมฺเม, สมฺมุติ ปาทุเกน จ;
ปาทฆํสนิกา เจว, อุทฺทานํ ติกเก อิทนฺติ.
๔. จตุกฺกวาโร
๓๒๔. อตฺถาปตฺติ ¶ สกวาจาย อาปชฺชติ, ปรวาจาย วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ ปรวาจาย อาปชฺชติ, สกวาจาย วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ สกวาจาย อาปชฺชติ, สกวาจาย วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ ปรวาจาย อาปชฺชติ, ปรวาจาย วุฏฺาติ. อตฺถาปตฺติ กาเยน อาปชฺชติ, วาจาย วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ วาจาย อาปชฺชติ, กาเยน วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ กาเยน อาปชฺชติ, กาเยน วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ วาจาย อาปชฺชติ, วาจาย วุฏฺาติ. อตฺถาปตฺติ ปสุตฺโต อาปชฺชติ, ปฏิพุทฺโธ วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ ปฏิพุทฺโธ ¶ อาปชฺชติ, ปสุตฺโต วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ ปสุตฺโต อาปชฺชติ, ปสุตฺโต วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ ปฏิพุทฺโธ อาปชฺชติ, ปฏิพุทฺโธ วุฏฺาติ. อตฺถาปตฺติ อจิตฺตโก อาปชฺชติ, สจิตฺตโก วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ สจิตฺตโก อาปชฺชติ, อจิตฺตโก วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ อจิตฺตโก อาปชฺชติ, อจิตฺตโก วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ สจิตฺตโก อาปชฺชติ, สจิตฺตโก วุฏฺาติ. อตฺถาปตฺติ อาปชฺชนฺโต เทเสติ; เทเสนฺโต อาปชฺชติ; อตฺถาปตฺติ ¶ อาปชฺชนฺโต วุฏฺาติ; วุฏฺหนฺโต อาปชฺชติ. อตฺถาปตฺติ กมฺเมน อาปชฺชติ, อกมฺเมน วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ อกมฺเมน อาปชฺชติ, กมฺเมน วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ กมฺเมน อาปชฺชติ, กมฺเมน วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ อกมฺเมน อาปชฺชติ, อกมฺเมน วุฏฺาติ.
[อ. นิ. ๔.๒๕๐; ที. นิ. ๓.๓๑๓; วิภ. ๙๓๙] จตฺตาโร อนริยโวหารา – อทิฏฺเ ทิฏฺวาทิตา, อสฺสุเต สุตวาทิตา, อมุเต มุตวาทิตา, อวิฺาเต วิฺาตวาทิตา. จตฺตาโร อริยโวหารา – อทิฏฺเ อทิฏฺวาทิตา, อสฺสุเต อสฺสุตวาทิตา, อมุเต อมุตวาทิตา, อวิฺาเต อวิฺาตวาทิตา. อปเรปิ จตฺตาโร อนริยโวหารา – ทิฏฺเ อทิฏฺวาทิตา, สุเต อสฺสุตวาทิตา, มุเต อมุตวาทิตา, วิฺาเต อวิฺาตวาทิตา. จตฺตาโร ¶ อริยโวหารา – ทิฏฺเ ทิฏฺวาทิตา, สุเต สุตวาทิตา, มุเต มุตวาทิตา, วิฺาเต วิฺาตวาทิตา.
จตฺตาโร ปาราชิกา ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีหิ สาธารณา; จตฺตาโร ปาราชิกา ภิกฺขุนีนํ ภิกฺขูหิ อสาธารณา. จตฺตาโร ปริกฺขารา – อตฺถิ ปริกฺขาโร รกฺขิตพฺโพ โคเปตพฺโพ มมายิตพฺโพ ปริภฺุชิตพฺโพ; อตฺถิ ปริกฺขาโร รกฺขิตพฺโพ โคเปตพฺโพ มมายิตพฺโพ, น ปริภฺุชิตพฺโพ; อตฺถิ ปริกฺขาโร รกฺขิตพฺโพ โคเปตพฺโพ, น มมายิตพฺโพ น ปริภฺุชิตพฺโพ; อตฺถิ ปริกฺขาโร น รกฺขิตพฺโพ น โคเปตพฺโพ, น มมายิตพฺโพ น ปริภฺุชิตพฺโพ. อตฺถาปตฺติ ¶ สมฺมุขา อาปชฺชติ, ปรมฺมุขา วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ ปรมฺมุขา อาปชฺชติ ¶ , สมฺมุขา วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ สมฺมุขา อาปชฺชติ, สมฺมุขา วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ ปรมฺมุขา อาปชฺชติ, ปรมฺมุขา วุฏฺาติ. อตฺถาปตฺติ อชานนฺโต อาปชฺชติ, ชานนฺโต วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ ชานนฺโต อาปชฺชติ, อชานนฺโต วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ อชานนฺโต อาปชฺชติ, อชานนฺโต วุฏฺาติ; อตฺถาปตฺติ ชานนฺโต อาปชฺชติ, ชานนฺโต วุฏฺาติ.
จตูหากาเรหิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ – กาเยน อาปชฺชติ, วาจาย อาปชฺชติ, กาเยน วาจาย อาปชฺชติ, กมฺมวาจาย อาปชฺชติ. อปเรหิปิ จตูหากาเรหิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ – สงฺฆมชฺเฌ, คณมชฺเฌ, ปุคฺคลสฺส สนฺติเก, ลิงฺคปาตุภาเวน. จตูหากาเรหิ อาปตฺติยา วุฏฺาติ – กาเยน วุฏฺาติ, วาจาย วุฏฺาติ, กาเยน วาจาย วุฏฺาติ, กมฺมวาจาย วุฏฺาติ. อปเรหิปิ จตูหากาเรหิ อาปตฺติยา วุฏฺาติ – สงฺฆมชฺเฌ, คณมชฺเฌ, ปุคฺคลสฺส สนฺติเก, ลิงฺคปาตุภาเวน. สห ปฏิลาเภน ปุริมํ ชหติ, ปจฺฉิเม ปติฏฺาติ, วิฺตฺติโย ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, ปณฺณตฺติโย นิรุชฺฌนฺติ. สห ปฏิลาเภน ปจฺฉิมํ ชหติ, ปุริเม ปติฏฺาติ, วิฺตฺติโย ปฏิปฺปสฺสมฺภนฺติ, ปณฺณตฺติโย นิรุชฺฌนฺติ. จตสฺโส โจทนา – สีลวิปตฺติยา โจเทติ ¶ , อาจารวิปตฺติยา โจเทติ, ทิฏฺิวิปตฺติยา โจเทติ, อาชีววิปตฺติยา โจเทติ. จตฺตาโร ปริวาสา – ปฏิจฺฉนฺนปริวาโส ¶ , อปฺปฏิจฺฉนฺนปริวาโส, สุทฺธนฺตปริวาโส, สโมธานปริวาโส. จตฺตาโร มานตฺตา – ปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ, อปฺปฏิจฺฉนฺนมานตฺตํ, ปกฺขมานตฺตํ, สโมธานมานตฺตํ. จตฺตาโร มานตฺตจาริกสฺส ภิกฺขุโน รตฺติจฺเฉทา – สหวาโส, วิปฺปวาโส, อนาโรจนา, อูเน คเณ จรติ. จตฺตาโร สามุกฺกํสา ¶ . จตฺตาโร ปฏิคฺคหิตปริโภคา – ยาวกาลิกํ, ยามกาลิกํ, สตฺตาหกาลิกํ, ยาวชีวิกํ. จตฺตาริ มหาวิกฏานิ – คูโถ, มุตฺตํ, ฉาริกา, มตฺติกา. จตฺตาริ กมฺมานิ – อปโลกนกมฺมํ, ตฺติกมฺมํ, ตฺติทุติยกมฺมํ, ตฺติจตุตฺถกมฺมํ. อปรานิปิ จตฺตาริ กมฺมานิ – อธมฺเมน วคฺคกมฺมํ, อธมฺเมน สมคฺคกมฺมํ, ธมฺเมน วคฺคกมฺมํ, ธมฺเมน สมคฺคกมฺมํ. จตสฺโส วิปตฺติโย – สีลวิปตฺติ, อาจารวิปตฺติ, ทิฏฺิวิปตฺติ, อาชีววิปตฺติ. จตฺตาริ อธิกรณานิ – วิวาทาธิกรณํ, อนุวาทาธิกรณํ, อาปตฺตาธิกรณํ, กิจฺจาธิกรณํ. [อ. นิ. ๔.๒๑๑] จตฺตาโร ปริสทูสนา – ภิกฺขุ ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม ปริสทูสโน, ภิกฺขุนี ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา ปริสทูสนา, อุปาสโก ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม ปริสทูสโน, อุปาสิกา ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา ปริสทูสนา. จตฺตาโร ปริสโสภนา [ปริสโสภณา (สฺยา. ก.)] – ภิกฺขุ สีลวา กลฺยาณธมฺโม ปริสโสภโน, ภิกฺขุนี สีลวตี กลฺยาณธมฺมา ปริสโสภนา, อุปาสโก สีลวา กลฺยาณธมฺโม ปริสโสภโน, อุปาสิกา สีลวตี กลฺยาณธมฺมา ปริสโสภนา.
อตฺถาปตฺติ ¶ อาคนฺตุโก อาปชฺชติ, โน อาวาสิโก; อตฺถาปตฺติ ¶ อาวาสิโก อาปชฺชติ, โน อาคนฺตุโก; อตฺถาปตฺติ อาคนฺตุโก เจว อาปชฺชติ อาวาสิโก จ อตฺถาปตฺติ เนว อาคนฺตุโก อาปชฺชติ, โน อาวาสิโก. อตฺถาปตฺติ คมิโก อาปชฺชติ, โน อาวาสิโก; อตฺถาปตฺติ อาวาสิโก อาปชฺชติ, โน คมิโก; อตฺถาปตฺติ คมิโก เจว อาปชฺชติ อาวาสิโก จ; อตฺถาปตฺติ เนว คมิโก อาปชฺชติ โน อาวาสิโก. อตฺถิ วตฺถุนานตฺตตา โน อาปตฺตินานตฺตตา, อตฺถิ อาปตฺตินานตฺตตา โน วตฺถุนานตฺตตา, อตฺถิ วตฺถุนานตฺตตา เจว อาปตฺตินานตฺตตา จ, อตฺถิ เนว วตฺถุนานตฺตตา โน อาปตฺตินานตฺตตา. อตฺถิ วตฺถุสภาคตา โน อาปตฺติสภาคตา, อตฺถิ อาปตฺติสภาคตา โน วตฺถุสภาคตา, อตฺถิ วตฺถุสภาคตา เจว อาปตฺติสภาคตา จ อตฺถิ เนว วตฺถุสภาคตา โน อาปตฺติสภาคตา. อตฺถาปตฺติ อุปชฺฌาโย อาปชฺชติ โน สทฺธิวิหาริโก, อตฺถาปตฺติ สทฺธิวิหาริโก อาปชฺชติ โน อุปชฺฌาโย, อตฺถาปตฺติ อุปชฺฌาโย เจว อาปชฺชติ สทฺธิวิหาริโก จ, อตฺถาปตฺติ เนว อุปชฺฌาโย อาปชฺชติ โน สทฺธิวิหาริโก. อตฺถาปตฺติ อาจริโย อาปชฺชติ ¶ โน อนฺเตวาสิโก, อตฺถาปตฺติ อนฺเตวาสิโก อาปชฺชติ โน อาจริโย, อตฺถาปตฺติ อาจริโย เจว อาปชฺชติ อนฺเตวาสิโก จ, อตฺถาปตฺติ เนว อาจริโย อาปชฺชติ โน อนฺเตวาสิโก. จตฺตาโร ปจฺจยา อนาปตฺติ วสฺสจฺเฉทสฺส – สงฺโฆ วา ภินฺโน ¶ โหติ, สงฺฆํ วา ภินฺทิตุกามา โหนฺติ, ชีวิตนฺตราโย วา โหติ, พฺรหฺมจริยนฺตราโย วา โหติ. จตฺตาริ วจีทุจฺจริตานิ – มุสาวาโท, ปิสุณา วาจา, ผรุสา วาจา, สมฺผปฺปลาโป. จตฺตาริ วจีสุจริตานิ – สจฺจวาจา, อปิสุณา วาจา, สณฺหา วาจา, มนฺตา ภาสา. อตฺถิ ¶ อาทิยนฺโต ครุกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, ปโยเชนฺโต ลหุกํ; อตฺถิ อาทิยนฺโต ลหุกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, ปโยเชนฺโต ครุกํ, อตฺถิ อาทิยนฺโตปิ ปโยเชนฺโตปิ ครุกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ; อตฺถิ อาทิยนฺโตปิ ปโยเชนฺโตปิ ลหุกํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ.
อตฺถิ ปุคฺคโล อภิวาทนารโห, โน ปจฺจุฏฺานารโห; อตฺถิ ปุคฺคโล ปจฺจุฏฺานารโห, โน อภิวาทนารโห; อตฺถิ ปุคฺคโล อภิวาทนารโห เจว ปจฺจุฏฺานารโห จ; อตฺถิ ปุคฺคโล เนว อภิวาทนารโห โน ปจฺจุฏฺานารโห. อตฺถิ ปุคฺคโล อาสนารโห, โน อภิวาทนารโห; อตฺถิ ปุคฺคโล อภิวาทนารโห, โน อาสนารโห; อตฺถิ ปุคฺคโล อาสนารโห เจว อภิวาทนารโห จ; อตฺถิ ปุคฺคโล เนว อาสนารโห โน อภิวาทนารโห. อตฺถาปตฺติ กาเล อาปชฺชติ, โน วิกาเล; อตฺถาปตฺติ วิกาเล อาปชฺชติ, โน กาเล; อตฺถาปตฺติ กาเล เจว อาปชฺชติ วิกาเล จ; อตฺถาปตฺติ เนว กาเล อาปชฺชติ โน วิกาเล. อตฺถิ ปฏิคฺคหิตํ กาเล กปฺปติ, โน วิกาเล; อตฺถิ ปฏิคฺคหิตํ วิกาเล กปฺปติ, โน กาเล; อตฺถิ ปฏิคฺคหิตํ กาเล ¶ เจว กปฺปติ ¶ วิกาเล จ; อตฺถิ ปฏิคฺคหิตํ เนว กาเล กปฺปติ โน วิกาเล. อตฺถาปตฺติ ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ อาปชฺชติ, โน มชฺฌิเมสุ; อตฺถาปตฺติ มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ อาปชฺชติ, โน ปจฺจนฺติเมสุ; อตฺถาปตฺติ ปจฺจนฺติเมสุ เจว ชนปเทสุ อาปชฺชติ มชฺฌิเมสุ จ; อตฺถาปตฺติ เนว ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ อาปชฺชติ โน มชฺฌิเมสุ. อตฺถิ ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ กปฺปติ, โน มชฺฌิเมสุ; อตฺถิ มชฺฌิเมสุ ชนปเทสุ กปฺปติ, โน ปจฺจนฺติเมสุ; อตฺถิ ปจฺจนฺติเมสุ เจว ชนปเทสุ กปฺปติ มชฺฌิเมสุ จ; อตฺถิ เนว ปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ กปฺปติ โน ¶ มชฺฌิเมสุ. อตฺถาปตฺติ อนฺโต อาปชฺชติ, โน พหิ; อตฺถาปตฺติ พหิ อาปชฺชติ, โน อนฺโต; อตฺถาปตฺติ อนฺโต เจว อาปชฺชติ พหิ จ; อตฺถาปตฺติ เนว อนฺโต อาปชฺชติ โน พหิ. อตฺถาปตฺติ อนฺโตสีมาย อาปชฺชติ, โน พหิสีมาย; อตฺถาปตฺติ พหิสีมาย อาปชฺชติ, โน อนฺโตสีมาย; อตฺถาปตฺติ อนฺโตสีมาย เจว อาปชฺชติ พหิสีมาย จ; อตฺถาปตฺติ เนว อนฺโตสีมาย อาปชฺชติ โน พหิสีมาย. อตฺถาปตฺติ คาเม อาปชฺชติ, โน อรฺเ; อตฺถาปตฺติ อรฺเ อาปชฺชติ, โน คาเม; อตฺถาปตฺติ คาเม เจว อาปชฺชติ อรฺเ จ; อตฺถาปตฺติ เนว คาเม อาปชฺชติ โน อรฺเ.
จตสฺโส โจทนา – วตฺถุสนฺทสฺสนา, อาปตฺติสนฺทสฺสนา, สํวาสปฏิกฺเขโป ¶ , สามีจิปฏิกฺเขโป. จตฺตาโร ปุพฺพกิจฺจา. จตฺตาโร ปตฺตกลฺลา. จตฺตาริ อนฺปาจิตฺติยานิ. จตสฺโส ภิกฺขุสมฺมุติโย. [อ. นิ. ๔.๑๗; วิภ. ๙๓๙; ที. นิ. ๓.๓๑๑] จตฺตาริ อคติคมนานิ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. จตฺตาริ นาคติคมนานิ – น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ. จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคโต อลชฺชี ภิกฺขุ สงฺฆํ ภินฺทติ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโต, โทสาคตึ คจฺฉนฺโต, โมหาคตึ คจฺฉนฺโต, ภยาคตึ คจฺฉนฺโต. จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคโต เปสโล ภิกฺขุ ภินฺนํ สงฺฆํ สมคฺคํ กโรติ – น ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโต, น โทสาคตึ คจฺฉนฺโต, น โมหาคตึ คจฺฉนฺโต, น ภยาคตึ คจฺฉนฺโต. จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน วินโย น ปุจฺฉิตพฺโพ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ ¶ , ภยาคตึ คจฺฉติ. จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา วินโย น ปุจฺฉิตพฺโพ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน วินโย น วิสฺสชฺเชตพฺโพ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา วินโย น วิสฺสชฺเชตพฺโพ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อนุโยโค น ทาตพฺโพ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ ¶ , โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. จตูหงฺเคหิ ¶ สมนฺนาคเต ¶ ภิกฺขุนา สทฺธึ วินโย น สากจฺฉิตพฺโพ – ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ. อตฺถาปตฺติ คิลาโน อาปชฺชติ, โน อคิลาโน; อตฺถาปตฺติ อคิลาโน อาปชฺชติ, โน คิลาโน; อตฺถาปตฺติ คิลาโน เจว อาปชฺชติ อคิลาโน จ; อตฺถาปตฺติ เนว คิลาโน อาปชฺชติ โน อคิลาโน. จตฺตาริ อธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานิ. จตฺตาริ ธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานิ.
จตุกฺกํ นิฏฺิตํ.
ตสฺสุทฺทานํ –
สกวาจาย กาเยน, ปสุตฺโต จ อจิตฺตโก;
อาปชฺชนฺโต จ กมฺเมน, โวหารา จตุโร ตถา.
ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนฺจ, ปริกฺขาโร จ สมฺมุขา;
อชานกาเย มชฺเฌ จ, วุฏฺาติ ทุวิธา ตถา.
ปฏิลาเภน โจทนา, ปริวาสา จ วุจฺจติ;
มานตฺตจาริกา จาปิ, สามุกฺกํสา ปฏิคฺคหิ.
มหาวิกฏกมฺมานิ, ปุน กมฺเม วิปตฺติโย;
อธิกรณา ¶ ทุสฺสีลา จ, โสภนาคนฺตุเกน จ.
คมิโก วตฺถุนานตฺตา, สภาคุปชฺฌาเยน จ;
อาจริโย ปจฺจยา วา, ทุจฺจริตํ สุจริตํ.
อาทิยนฺโต ปุคฺคโล จ, อรโห อาสเนน จ;
กาเล จ กปฺปติ เจว, ปจฺจนฺติเมสุ กปฺปติ.
อนฺโต อนฺโต จ สีมาย, คาเม จ โจทนาย จ;
ปุพฺพกิจฺจํ ปตฺตกลฺลํ, อนฺา สมฺมุติโย จ.
อคติ ¶ นาคติ เจว, อลชฺชี เปสเลน จ;
ปุจฺฉิตพฺพา ทุเว เจว, วิสฺสชฺเชยฺยา ตถา ทุเว;
อนุโยโค จ สากจฺฉา, คิลาโน ปเนน จาติ.
๕. ปฺจกวาโร
๓๒๕. ปฺจ ¶ อาปตฺติโย. ปฺจ อาปตฺติกฺขนฺธา. ปฺจ วินีตวตฺถูนิ. ปฺจ กมฺมานิ อานนฺตริกานิ. ปฺจ ปุคฺคลา นิยตา. ปฺจ เฉทนกา อาปตฺติโย. ปฺจหากาเรหิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ปฺจ อาปตฺติโย. มุสาวาทปจฺจยา ปฺจหากาเรหิ กมฺมํ น อุเปติ – สยํ วา กมฺมํ น กโรติ, ปรํ วา น อชฺเฌสติ, ฉนฺทํ วา ปาริสุทฺธึ วา น เทติ, กยิรมาเน กมฺเม ปฏิกฺโกสติ, กเต วา ปน กมฺเม อธมฺมทิฏฺิ โหติ. ปฺจหากาเรหิ กมฺมํ อุเปติ ¶ – สยํ วา กมฺมํ กโรติ, ปรํ วา อชฺเฌสติ, ฉนฺทํ วา ปาริสุทฺธึ วา เทติ, กยิรมาเน กมฺเม นปฺปฏิกฺโกสติ, กเต วา ปน กมฺเม ธมฺมทิฏฺิ โหติ. ปฺจ ปิณฺฑปาติกสฺส ภิกฺขุโน กปฺปนฺติ – อนามนฺตจาโร, คณโภชนํ, ปรมฺปรโภชนํ, อนธิฏฺานํ, อวิกปฺปนา. [อ. นิ. ๕.๑๐๒] ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุสฺสงฺกิตปริสงฺกิโต ¶ โหติ – ปาปภิกฺขุปิ อกุปฺปธมฺโมปิ เวสิยาโคจโร วา โหติ, วิธวาโคจโร วา โหติ, ถุลฺลกุมาริโคจโร วา โหติ, ปณฺฑกโคจโร วา โหติ, ภิกฺขุนิโคจโร วา โหติ. ปฺจ เตลานิ – ติลเตลํ, สาสปเตลํ, มธุกเตลํ, เอรณฺฑกเตลํ, วสาเตลํ. ปฺจ วสานิ – อจฺฉวสํ, มจฺฉวสํ, สุสุกาวสํ, สูกรวสํ, คทฺรภวสํ. [อ. นิ. ๕.๑๓๐; ที. นิ. ๓.๓๑๖] ปฺจ พฺยสนานิ – าติพฺยสนํ, โภคพฺยสนํ, โรคพฺยสนํ, สีลพฺยสนํ, ทิฏฺิพฺยสนํ. [อ. นิ. ๕.๑๓๐; ที. นิ. ๓.๓๑๖] ปฺจ สมฺปทา – าติสมฺปทา, โภคสมฺปทา, อโรคสมฺปทา, สีลสมฺปทา, ทิฏฺิสมฺปทา. ปฺจ นิสฺสยปฏิปฺปสฺสทฺธิโย อุปชฺฌายมฺหา – อุปชฺฌาโย ปกฺกนฺโต วา โหติ, วิพฺภนฺโต วา, กาลงฺกโต วา, ปกฺขสงฺกนฺโต วา, อาณตฺติเยว ปฺจมี. ปฺจ ปุคฺคลา น อุปสมฺปาเทตพฺพา – อทฺธานหีโน, องฺคหีโน, วตฺถุวิปนฺโน, กรณทุกฺกฏโก, อปริปูโร. ปฺจ ปํสุกูลานิ – โสสานิกํ, ปาปณิกํ, อุนฺทูรกฺขายิกํ, อุปจิกกฺขายิกํ, อคฺคิทฑฺฒํ. อปรานิปิ ปฺจ ปํสุกูลานิ – โคขายิกํ, อชกฺขายิกํ, ถูปจีวรํ, อาภิเสกิกํ, คตปฏิยาคตํ [ภตปฏิยาภตํ (ก.)]. ปฺจ อวหารา – เถยฺยาวหาโร, ปสยฺหาวหาโร, ปริกปฺปาวหาโร ¶ , ปฏิจฺฉนฺนาวหาโร, กุสาวหาโร. ปฺจ มหาโจรา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. ปฺจ อวิสฺสชฺชนิยานิ. ปฺจ อเวภงฺคิยานิ. ปฺจาปตฺติโย กายโต สมุฏฺนฺติ, น วาจโต น จิตฺตโต. ปฺจาปตฺติโย กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺนฺติ, ¶ จิตฺตโต. ปฺจาปตฺติโย เทสนาคามินิโย. ปฺจ สงฺฆา ¶ . ปฺจ ปาติโมกฺขุทฺเทสา. สพฺพปจฺจนฺติเมสุ ชนปเทสุ วินยธรปฺจเมน คเณน อุปสมฺปาเทตพฺพํ. ปฺจานิสํสา กถินตฺถาเร. ปฺจ กมฺมานิ. ยาวตติยเก ปฺจ อาปตฺติโย. ปฺจหากาเรหิ อทินฺนํ อาทิยนฺตสฺส อาปตฺติ ปาราชิกสฺส. ปฺจหากาเรหิ อทินฺนํ อาทิยนฺตสฺส อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส. ปฺจหากาเรหิ อทินฺนํ อาทิยนฺตสฺส อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส. ปฺจ อกปฺปิยานิ น ปริภฺุชิตพฺพานิ – อทินฺนฺจ โหติ, อวิทิตฺจ โหติ, อกปฺปิยฺจ โหติ, อปฺปฏิคฺคหิตฺจ โหติ, อกตาติริตฺตฺจ โหติ. ปฺจ กปฺปิยานิ ปริภฺุชิตพฺพานิ – ทินฺนฺจ โหติ, วิทิตฺจ โหติ, กปฺปิยฺจ โหติ, ปฏิคฺคหิตฺจ โหติ, กตาติริตฺตฺจ โหติ. ปฺจ ทานานิ อปฺุานิ ปฺุสมฺมตานิ โลกสฺมึ [โลกสฺส (สฺยา.)] – มชฺชทานํ, สมชฺชทานํ, อิตฺถิทานํ, อุสภทานํ, จิตฺตกมฺมทานํ. ปฺจ อุปฺปนฺนา ทุปฺปฏิวิโนทยา [วิโนทิยา (สฺยา.)] – อุปฺปนฺโน ราโค ทุปฺปฏิวิโนทโย, อุปฺปนฺโน โทโส ทุปฺปฏิวิโนทโย, อุปฺปนฺโน โมโห ทุปฺปฏิวิโนทโย, อุปฺปนฺนํ ปฏิภานํ ทุปฺปฏิวิโนทยํ, อุปฺปนฺนํ คมิยจิตฺตํ ทุปฺปฏิวิโนทยํ ¶ . ปฺจานิสํสา สมฺมชฺชนิยา – สกจิตฺตํ ปสีทติ, ปรจิตฺตํ ปสีทติ, เทวตา อตฺตมนา โหนฺติ, ปาสาทิกสํวตฺตนิกกมฺมํ ¶ อุปจินติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อปเรปิ ปฺจานิสํสา สมฺมชฺชนิยา – สกจิตฺตํ ปสีทติ, ปรจิตฺตํ ปสีทติ, เทวตา อตฺตมนา โหนฺติ, สตฺถุสาสนํ กตํ โหติ, ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺานุคตึ อาปชฺชติ.
ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ‘‘พาโล’’ ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – อตฺตโน ภาสปริยนฺตํ น อุคฺคณฺหาติ, ปรสฺส ภาสปริยนฺตํ น อุคฺคณฺหาติ, อตฺตโน ภาสปริยนฺตํ น อุคฺคเหตฺวา ปรสฺส ภาสปริยนฺตํ น อุคฺคเหตฺวา อธมฺเมน กาเรติ อปฺปฏิฺาย. ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ‘‘ปณฺฑิโต’’ ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – อตฺตโน ภาสปริยนฺตํ อุคฺคณฺหาติ, ปรสฺส ภาสปริยนฺตํ อุคฺคณฺหาติ, อตฺตโน ภาสปริยนฺตํ อุคฺคเหตฺวา ปรสฺส ภาสปริยนฺตํ อุคฺคเหตฺวา ธมฺเมน กาเรติ ปฏิฺาย. อปเรหิปิ ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร พาโล ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – อาปตฺตึ น ชานาติ, อาปตฺติยา มูลํ น ชานาติ, อาปตฺติสมุทยํ ¶ น ชานาติ, อาปตฺตินิโรธํ น ชานาติ, อาปตฺตินิโรธคามินึ ปฏิปทํ น ชานาติ. ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโต ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – อาปตฺตึ ชานาติ, อาปตฺติยา มูลํ ชานาติ, อาปตฺติสมุทยํ ชานาติ, อาปตฺตินิโรธํ ชานาติ ¶ , อาปตฺตินิโรธคามินึ ปฏิปทํ ชานาติ. อปเรหิปิ ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร พาโล ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – อธิกรณํ น ชานาติ, อธิกรณสฺส มูลํ น ชานาติ, อธิกรณสมุทยํ น ชานาติ, อธิกรณนิโรธํ น ชานาติ, อธิกรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ น ชานาติ. ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโต ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – อธิกรณํ ชานาติ ¶ , อธิกรณสฺส มูลํ ชานาติ, อธิกรณสมุทยํ ชานาติ, อธิกรณนิโรธํ ชานาติ, อธิกรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ชานาติ. อปเรหิปิ ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร พาโล ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – วตฺถุํ น ชานาติ, นิทานํ น ชานาติ, ปฺตฺตึ น ชานาติ, อนุปฺตฺตึ น ชานาติ, อนุสนฺธิวจนปถํ น ชานาติ. ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโต ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – วตฺถุํ ชานาติ, นิทานํ ชานาติ, ปฺตฺตึ ชานาติ, อนุปฺตฺตึ ชานาติ, อนุสนฺธิวจนปถํ ชานาติ. อปเรหิปิ ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร พาโล ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – ตฺตึ น ชานาติ, ตฺติยา กรณํ น ชานาติ, น ปุพฺพกุสโล โหติ, น อปรกุสโล โหติ, อกาลฺู จ โหติ. ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโต ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – ตฺตึ ชานาติ, ตฺติยา กรณํ ชานาติ, ปุพฺพกุสโล โหติ, อปรกุสโล โหติ, กาลฺู จ โหติ. อปเรหิปิ ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร พาโล ตฺเวว สงฺขํ ¶ คจฺฉติ – อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ น ชานาติ, อาจริยปรมฺปรา โข ปนสฺส น สุคฺคหิตา โหติ น สุมนสิกตา น สูปธาริตา. ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – อาปตฺตานาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ ชานติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ชานาติ, อาจริยปรมฺปรา โข ปนสฺส สุคฺคหิตา โหติ สุมนสิกตา สูปธาริตา. อปเรหิปิ ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร พาโล ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ ¶ อาปตฺตึ น ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ¶ ชานาติ, อุภยานิ โข ปนสฺส ปาติโมกฺขานิ น วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ โหนฺติ น สุวิภตฺตานิ น สุปฺปวตฺตีนิ น สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยฺชนโส. ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโต ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – อาปตฺตานาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ชานาติ, อุภยานิ โข ปนสฺส ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ โหนฺติ สุวิภตฺตานิ สุปฺปวตฺตีนิ สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยฺชนโส. อปเรหิปิ ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร พาโล ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ ¶ น ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ น ชานาติ, อธิกรเณ จ น วินิจฺฉยกุสโล โหติ. ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโต ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – อาปตฺตานาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ชานาติ, อธิกรเณ จ วินิจฺฉยกุสโล โหติ.
[อ. นิ. ๕.๑๘๑; ปริ. ๔๔๓] ปฺจ ¶ อารฺิกา – มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา อารฺิโก โหติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อารฺิโก โหติ, อุมฺมาทา จิตฺตกฺเขปา อารฺิโก โหติ, วณฺณิตํ พุทฺเธหิ พุทฺธสาวเกหีติ อารฺิโก โหติ, อปิ จ อปฺปิจฺฉฺเว นิสฺสาย สนฺตุฏฺิฺเว นิสฺสาย สลฺเลขฺเว นิสฺสาย ปวิเวกฺเว นิสฺสาย อิทมตฺถิตฺเว [อิทมฏฺิตฺเว (สี. สฺยา.)] นิสฺสาย อารฺิโก โหติ. ปฺจ ปิณฺฑปาติกา…เป… ปฺจ ปํสุกูลิกา…เป… ปฺจ รุกฺขมูลิกา…เป… ปฺจ โสสานิกา…เป… ปฺจ อพฺโภกาสิกา…เป… ปฺจ เตจีวริกา…เป… ปฺจ สปทานจาริกา…เป… ปฺจ เนสชฺชิกา…เป… ปฺจ ยถาสนฺถติกา…เป… ปฺจ เอกาสนิกา…เป… ปฺจ ขลุปจฺฉาภตฺติกา…เป… ปฺจ ปตฺตปิณฺฑิกา – มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อุมฺมาทา จิตฺตกฺเขปา ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, วณฺณิตํ พุทฺเธหิ พุทฺธสาวเกหีติ ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อปิ จ อปฺปิจฺฉฺเว ¶ นิสฺสาย สนฺตุฏฺิฺเว นิสฺสาย สลฺเลขฺเว นิสฺสาย ปวิเวกฺเว นิสฺสาย อิทมตฺถิตฺเว นิสฺสาย ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ.
[ปริ. ๔๑๗] ปฺจหงฺเคหิ ¶ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นานิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ – อุโปสถํ น ชานาติ, อุโปสถกมฺมํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาติ, อูนปฺจวสฺโส โหติ. ปฺจหงฺเคหิ ¶ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ – อุโปสถํ ชานาติ, อุโปสถกมฺมํ ชานาติ, ปาติโมกฺขํ ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ ชานาติ, ปฺจวสฺโส วา โหติ อติเรกปฺจวสฺโส วา. อปเรหิปิ ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นานิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ – ปวารณํ น ชานาติ, ปวารณากมฺมํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาติ, อูนปฺจวสฺโส โหติ. ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ – ปวารณํ ชานาติ, ปวารณากมฺมํ ชานาติ, ปาติโมกฺขํ ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ ชานาติ, ปฺจวสฺโส วา โหติ อติเรกปฺจวสฺโส วา. อปเรหิปิ ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นานิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ – อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ น ชานาติ, อูนปฺจวสฺโส โหติ. ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ – อาปตฺตานาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ ¶ ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ชานาติ, ปฺจวสฺโส วา โหติ อติเรกปฺจวสฺโส วา. ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา นานิสฺสิตาย วตฺถพฺพํ – อุโปสถํ น ชานาติ, อุโปสถกมฺมํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาติ, อูนปฺจวสฺสา โหติ. ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา อนิสฺสิตาย วตฺถพฺพํ ¶ – อุโปสถํ ชานาติ, อุโปสถกมฺมํ ชานาติ, ปาติโมกฺขํ ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ ชานาติ, ปฺจวสฺสา วา โหติ อติเรกปฺจวสฺสา วา. อปเรหิปิ ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา นานิสฺสิตาย วตฺถพฺพํ – ปวารณํ น ชานาติ, ปวารณากมฺมํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาติ, อูนปฺจวสฺสา โหติ. ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา อนิสฺสิตาย วตฺถพฺพํ – ปวารณํ ชานาติ, ปวารณากมฺมํ ชานาติ, ปาติโมกฺขํ ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ ชานาติ, ปฺจวสฺสา วา โหติ อติเรกปฺจวสฺสา วา. อปเรหิปิ ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา นานิสฺสิตาย วตฺถพฺพํ ¶ – อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ น ชานาติ, อูนปฺจวสฺสา โหติ. ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา อนิสฺสิตาย วตฺถพฺพํ – อาปตฺตานาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ¶ ชานาติ, ปฺจวสฺสา วา โหติ อติเรกปฺจวสฺสา วา.
ปฺจ อาทีนวา อปาสาทิเก – อตฺตาปิ อตฺตานํ อุปวทติ, อนุวิจฺจปิ วิฺู ครหนฺติ, ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, สมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. ปฺจานิสํสา ปาสาทิเก – อตฺตาปิ อตฺตานํ น อุปวทติ, อนุวิจฺจปิ วิฺู ปสํสนฺติ, กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ, อสมฺมูฬฺโห กาลํ กโรติ, กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. อปเรปิ ปฺจ อาทีนวา อปาสาทิเก – อปฺปสนฺนา น ปสีทนฺติ, ปสนฺนานํ เอกจฺจานํ อฺถตฺตํ โหติ, สตฺถุสาสนํ อกตํ โหติ, ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺานุคตึ นาปชฺชติ, จิตฺตมสฺส น ปสีทติ. ปฺจานิสํสา ปาสาทิเก – อปฺปสนฺนา ปสีทนฺติ, ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย โหติ, สตฺถุสาสนํ กตํ โหติ, ปจฺฉิมา ชนตา ทิฏฺานุคตึ อาปชฺชติ, จิตฺตมสฺส ปสีทติ. ปฺจ อาทีนวา กุลูปเก – อนามนฺตจาเร อาปชฺชติ, รโห นิสชฺชาย อาปชฺชติ, ปฏิจฺฉนฺเน อาสเน อาปชฺชติ, มาตุคามสฺส อุตฺตริฉปฺปฺจวาจาหิ ธมฺมํ เทเสนฺโต อาปชฺชติ, กามสงฺกปฺปพหุโล จ วิหรติ. ปฺจ อาทีนวา กุลูปกสฺส ภิกฺขุโน – อติเวลํ กุเลสุ สํสฏฺสฺส วิหรโต มาตุคามสฺส อภิณฺหทสฺสนํ, ทสฺสเน สติ สํสคฺโค, สํสคฺเค สติ วิสฺสาโส, วิสฺสาเส สติ โอตาโร, โอติณฺณจิตฺตสฺเสตํ ¶ ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ อนภิรโต วา พฺรหฺมจริยํ จริสฺสติ อฺตรํ วา สํกิลิฏฺํ อาปตฺตึ อาปชฺชิสฺสติ สิกฺขํ วา ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสติ.
[ปาจิ. ๙๒] ปฺจ ¶ พีชชาตานิ – มูลพีชํ, ขนฺธพีชํ, ผฬุพีชํ, อคฺคพีชํ, พีชพีชฺเว [พีชพีชเมว (ก.)] ปฺจมํ. ปฺจหิ สมณกปฺเปหิ ผลํ ปริภฺุชิตพฺพํ – อคฺคิปริชิตํ, สตฺถปริชิตํ, นขปริชิตํ, อพีชํ, นิพฺพตฺตพีชฺเว [นิพฺพฏฺฏพีชฺเว (สี.), นิพฺพฏพีชฺเว (สฺยา.), นิปฺปฏฺฏพีชฺเว (ก.)] ปฺจมํ. ปฺจ วิสุทฺธิโย – นิทานํ อุทฺทิสิตฺวา อวเสสํ ¶ สุเตน สาเวตพฺพํ, อยํ ปมา วิสุทฺธิ; นิทานํ อุทฺทิสิตฺวา จตฺตาริ ปาราชิกานิ อุทฺทิสิตฺวา อวเสสํ สุเตน สาเวตพฺพํ, อยํ ทุติยา วิสุทฺธิ; นิทานํ อุทฺทิสิตฺวา จตฺตาริ ปาราชิกานิ อุทฺทิสิตฺวา เตรส สงฺฆาทิเสเส อุทฺทิสิตฺวา อวเสสํ สุเตน สาเวตพฺพํ, อยํ ตติยา วิสุทฺธิ; นิทานํ อุทฺทิสิตฺวา จตฺตาริ ปาราชิกานิ อุทฺทิสิตฺวา เตรส สงฺฆาทิเสเส อุทฺทิสิตฺวา ทฺเว อนิยเต ¶ อุทฺทิสิตฺวา อวเสสํ สุเตน สาเวตพฺพํ, อยํ จตุตฺถา วิสุทฺธิ; วิตฺถาเรเนว ปฺจมี. อปราปิ ปฺจ วิสุทฺธิโย – สุตฺตุทฺเทโส, ปาริสุทฺธิอุโปสโถ, อธิฏฺานุโปสโถ, ปวารณา, สามคฺคีอุโปสโถเยว ปฺจโม. ปฺจานิสํสา วินยธเร – อตฺตโน สีลกฺขนฺโธ สุคุตฺโต โหติ สุรกฺขิโต, กุกฺกุจฺจปกตานํ ปฏิสรณํ โหติ, วิสารโท สงฺฆมชฺเฌ โวหรติ, ปจฺจตฺถิเก สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคณฺหาติ, สทฺธมฺมฏฺิติยา ปฏิปนฺโน โหติ. ปฺจ อธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานิ ¶ . ปฺจ ธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานีติ.
ปฺจกํ นิฏฺิตํ.
ตสฺสุทฺทานํ –
อาปตฺติ อาปตฺติกฺขนฺธา, วินีตานนฺตเรน จ;
ปุคฺคลา เฉทนา เจว, อาปชฺชติ จ ปจฺจยา.
น อุเปติ อุเปติ จ, กปฺปนฺตุสงฺกิเตลฺจ;
วสํ พฺยสนา สมฺปทา, ปสฺสทฺธิ ปุคฺคเลน จ.
โสสานิกํ ขายิตฺจ, เถยฺยํ โจโร จ วุจฺจติ;
อวิสฺสชฺชิ อเวภงฺคิ, กายโต กายวาจโต.
เทสนา ¶ สงฺฆํ อุทฺเทสํ, ปจฺจนฺติกถิเนน จ;
กมฺมานิ ยาวตติยํ, ปาราชิถุลฺลทุกฺกฏํ.
อกปฺปิยํ กปฺปิยฺจ, อปฺุทุวิโนทยา;
สมฺมชฺชนี อปเร จ, ภาสํ อาปตฺติเมว จ.
อธิกรณํ วตฺถุ ตฺติ, อาปตฺตา อุภยานิ จ;
ลหุกฏฺมกา เอเต, กณฺหสุกฺกา วิชานถ.
อรฺํ ปิณฺฑปาตฺจ, ปํสุรุกฺขสุสานิกา;
อพฺโภกาโส จีวรฺจ, สปทาโน นิสชฺชิโก.
สนฺถติ ¶ ขลุ ปจฺฉาปิ, ปตฺตปิณฺฑิกเมว จ;
อุโปสถํ ¶ ปวารณํ, อาปตฺตานาปตฺติปิ จ.
กณฺหสุกฺกปทา เอเต, ภิกฺขุนีนมฺปิ เต ตถา;
อปาสาทิกปาสาทิ, ตเถว อปเร ทุเว.
กุลูปเก อติเวลํ, พีชํ สมณกปฺปิ จ;
วิสุทฺธิ อปเร เจว, วินยาธมฺมิเกน จ;
ธมฺมิกา จ ตถา วุตฺตา, นิฏฺิตา สุทฺธิปฺจกาติ.
๖. ฉกฺกวาโร
๓๒๖. [ที. นิ. ๓.๓๒๔] ฉ อคารวา. ฉ คารวา. ฉ วินีตวตฺถูนิ. ฉ สามีจิโย. ฉ อาปตฺติสมุฏฺานา. ฉจฺเฉทนกา อาปตฺติโย. ฉหากาเรหิ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. ฉานิสํสา วินยธเร. ฉ ปรมานิ. ฉารตฺตํ ติจีวเรน วิปฺปวสิตพฺพํ. ฉ จีวรานิ ¶ . ฉ รชนานิ. ฉ อาปตฺติโย กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ น วาจโต. ฉ อาปตฺติโย วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ น กายโต. ฉ อาปตฺติโย กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ. ฉ กมฺมานิ. ฉ วิวาทมูลานิ. ฉ อนุวาทมูลานิ. ฉ สารณียา ธมฺมา ทีฆโส. ฉ วิทตฺถิโย, สุคตวิทตฺถิยา, ติริยํ ฉ วิทตฺถิโย. ฉ นิสฺสยปฏิปฺปสฺสทฺธิโย อาจริยมฺหา. ฉ นหาเน อนุปฺตฺติโย – วิปฺปกตจีวรํ ¶ อาทาย ปกฺกมติ, วิปฺปกตจีวรํ สมาทาย ปกฺกมติ.
[มหาว. ๘๕ อาทโย] ฉหงฺเคหิ ¶ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ – อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน ปฺกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน วิมุตฺติาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, ทสวสฺโส วา โหติ อติเรกทสวสฺโส วา.
อปเรหิปิ ฉหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ – อตฺตนา อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธ ¶ สมนฺนาคโต โหติ, ปรํ อเสกฺเข สีลกฺขนฺเธ สมาทเปตา; อตฺตนา อเสกฺเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, ปรํ อเสกฺเข สมาธิกฺขนฺเธ สมาทเปตา; อตฺตนา อเสกฺเขน ปฺกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, ปรํ อเสกฺเข ปฺกฺขนฺเธ สมาทเปตา; อตฺตนา อเสกฺเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, ปรํ อเสกฺเข วิมุตฺติกฺขนฺเธ สมาทเปตา; อตฺตนา อเสกฺเขน วิมุตฺติาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, ปรํ อเสกฺเข วิมุตฺติาณทสฺสนกฺขนฺเธ สมาทเปตา; ทสวสฺโส วา โหติ อติเรกทสวสฺโส วา.
อปเรหิปิ ฉหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ – สทฺโธ โหติ, หิริมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ ¶ , อุปฏฺิตสฺสติ โหติ, ทสวสฺโส วา โหติ อติเรกทสวสฺโส วา.
อปเรหิปิ ฉหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ – น อธิสีเล สีลวิปนฺโน โหติ, น อชฺฌาจาเร อาจารวิปนฺโน โหติ, น อติทิฏฺิยา ทิฏฺิวิปนฺโน โหติ, พหุสฺสุโต โหติ, ปฺวา โหติ, ทสวสฺโส วา โหติ อติเรกทสวสฺโส วา.
อปเรหิปิ ฉหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ – ปฏิพโล โหติ อนฺเตวาสึ วา สทฺธิวิหารึ วา คิลานํ อุปฏฺาตุํ วา อุปฏฺาเปตุํ วา, อนภิรตํ วูปกาเสตุํ วา วูปกาสาเปตุํ วา [อนภิรตึ (ก.)], อุปฺปนฺนํ กุกฺกุจฺจํ ธมฺมโต วิโนเทตุํ [วิโนเทตุํ วา วิโนทาเปตุํ วา (สฺยา.) มหาว. ๘๕], อาปตฺตึ ชานาติ, อาปตฺติวุฏฺานํ ชานาติ, ทสวสฺโส วา โหติ อติเรกทสวสฺโส วา.
อปเรหิปิ ¶ ฉหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ – ปฏิพโล โหติ อนฺเตวาสึ วา สทฺธิวิหารึ วา อาภิสมาจาริกาย สิกฺขาย สิกฺขาเปตุํ, อาทิพฺรหฺมจาริยกาย สิกฺขาย วิเนตุํ, อภิธมฺเม วิเนตุํ, อภิวินเย วิเนตุํ, อุปฺปนฺนํ ทิฏฺิคตํ ธมฺมโต วิเวเจตุํ, ทสวสฺโส วา โหติ อติเรกทสวสฺโส วา.
อปเรหิปิ ¶ ฉหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ – อาปตฺตึ ชานาติ, อนาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกํ ¶ อาปตฺตึ ชานาติ, ครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, อุภยานิ โข ปนสฺส ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ โหนฺติ สุวิภตฺตานิ สุปฺปวตฺตีนิ สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยฺชนโส, ทสวสฺโส วา โหติ อติเรกทสวสฺโส วา.
ฉ อธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานิ, ฉ ธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานีติ.
ฉกฺกํ นิฏฺิตํ.
ตสฺสุทฺทานํ –
อคารวา คารวา จ, วินีตา สามีจิปิ จ;
สมุฏฺานา เฉทนา เจว, อาการานิสํเสน จ.
ปรมานิ จ ฉารตฺตํ, จีวรํ รชนานิ จ;
กายโต จิตฺตโต จาปิ, วาจโต จิตฺตโตปิ จ.
กายวาจาจิตฺตโต จ, กมฺมวิวาทเมว จ;
อนุวาทา ทีฆโส จ, ติริยํ นิสฺสเยน จ.
อนุปฺตฺติ อาทาย, สมาทาย ตเถว จ;
อเสกฺเข สมาทเปตา, สทฺโธ อธิสีเลน จ;
คิลานาภิสมาจารี, อาปตฺตาธมฺมธมฺมิกาติ.
๗. สตฺตกวาโร
๓๒๗. สตฺตาปตฺติโย ¶ . สตฺตาปตฺติกฺขนฺธา. สตฺต วินีตวตฺถูนิ. สตฺต สามีจิโย. สตฺต อธมฺมิกา ปฏิฺาตกรณา. สตฺต ธมฺมิกา ปฏิฺาตกรณา. สตฺตนฺนํ อนาปตฺติ สตฺตาหกรณีเยน ¶ คนฺตุํ. สตฺตานิสํสา วินยธเร. สตฺต ปรมานิ ¶ . สตฺตเม อรุณุคฺคมเน นิสฺสคฺคิยํ โหติ. สตฺต สมถา. สตฺต กมฺมานิ. สตฺต อามกธฺานิ. ติริยํ สตฺตนฺตรา. คณโภชเน ¶ สตฺต อนุปฺตฺติโย. เภสชฺชานิ ปฏิคฺคเหตฺวา สตฺตาหปรมํ สนฺนิธิการกํ ปริภฺุชิตพฺพานิ. กตจีวรํ อาทาย ปกฺกมติ. กตจีวรํ สมาทาย ปกฺกมติ. ภิกฺขุสฺส น โหติ อาปตฺติ ทฏฺพฺพา. ภิกฺขุสฺส โหติ อาปตฺติ ทฏฺพฺพา. ภิกฺขุสฺส โหติ อาปตฺติ ทฏฺพฺพา [ปฏิกาตพฺพา (สพฺพตฺถ) อฏฺกถา จ จมฺเปยฺยกฺขนฺธเก อธมฺมกมฺมาทิกถา จ โอโลเกตพฺพา]. สตฺต อธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานิ. สตฺต ธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานิ.
[อ. นิ. ๗.๗๕] สตฺตหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ วินยธโร โหติ – อาปตฺตึ ชานาติ, อนาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, ครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปฺาวิมุตฺตึ ทิฏฺเว ธมฺเม สยํ อภิฺา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ.
อปเรหิปิ สตฺตหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ วินยธโร โหติ – อาปตฺตึ ชานาติ, อนาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, ครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา ¶ มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ ตถารูปสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา [ธตา (สี. สฺยา.)] วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺิยา สุปฺปฏิวิทฺธา, จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปฺาวิมุตฺตึ ทิฏฺเว ธมฺเม สยํ อภิฺา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ.
อปเรหิปิ สตฺตหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ วินยธโร โหติ – อาปตฺตึ ชานาติ, อนาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, ครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, อุภยานิ โข ปนสฺส ¶ ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ โหนฺติ สุวิภตฺตานิ สุปฺปวตฺตีนิ สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยฺชนโส, จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานฺจ ¶ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปฺาวิมุตฺตึ ทิฏฺเว ธมฺเม สยํ อภิฺา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ.
อปเรหิปิ สตฺตหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ วินยธโร โหติ – อาปตฺตึ ชานาติ; อนาปตฺตึ ชานาติ; ลหุกํ อาปตฺตึ ชานาติ; ครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ; อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปฺาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ¶ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฺปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’’ติ อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ; ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน [อติกฺกนฺตมานุสฺสเกน (ก.)] สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺิกา มิจฺฉาทิฏฺิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา, อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺิกา สมฺมาทิฏฺิกมฺมสมาทานา, เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’’ติ อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ; อาสวานฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปฺาวิมุตฺตึ ทิฏฺเว ธมฺเม สยํ อภิฺา ¶ สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ.
สตฺตหงฺเคหิ ¶ สมนฺนาคโต วินยธโร โสภติ – อาปตฺตึ ชานาติ, อนาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, ครุกํ ¶ อาปตฺตึ ชานาติ, สีลวา โหติ…เป… สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ, จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ ¶ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปฺาวิมุตฺตึ ทิฏฺเว ธมฺเม สยํ อภิฺา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ.
อปเรหิปิ สตฺตหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร. โสภติ – อาปตฺตึ ชานาติ, อนาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, ครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, พหุสฺสุโต โหติ…เป… ทิฏฺิยา สุปฺปฏิวิทฺโธ จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปฺาวิมุตฺตึ ทิฏฺเว ธมฺเม สยํ อภิฺา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ.
อปเรหิปิ สตฺตหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร โสภติ – อาปตฺตึ ชานาติ, อนาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, ครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, อุภยานิ โข ปนสฺส ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ โหนฺติ สุวิภตฺตานิ สุปฺปวตฺตีนิ สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยฺชนโส, จตุนฺนํ ฌานานํ อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี, อาสวานฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปฺาวิมุตฺตึ ทิฏฺเว ธมฺเม สยํ ¶ อภิฺา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ.
อปเรหิปิ สตฺตหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร โสภติ – อาปตฺตึ ชานาติ; อนาปตฺตึ ชานาติ; ลหุกํ อาปตฺตึ ชานาติ; ครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ; อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย…เป… อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ…เป… อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค ¶ สตฺเต ปชานาติ; อาสวานฺจ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปฺาวิมุตฺตึ ทิฏฺเว ธมฺเม สยํ อภิฺา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ.
[ที. นิ. ๓.๓๓๐] สตฺต อสทฺธมฺมา – อสฺสทฺโธ โหติ, อหิริโก โหติ, อโนตฺตปฺปี โหติ, อปฺปสฺสุโต โหติ, กุสีโต โหติ, มุฏฺสฺสติ โหติ, ทุปฺปฺโ โหติ.
[ที. นิ. ๓.๓๓๐] สตฺต ¶ สทฺธมฺมา – สทฺโธ โหติ, หิริมา โหติ, โอตฺตปฺปี โหติ, พหุสฺสุโต โหติ, อารทฺธวีริโย โหติ, อุปฏฺิตสฺสติ โหติ, ปฺวา โหตีติ.
สตฺตกํ นิฏฺิตํ.
ตสฺสุทฺทานํ –
อาปตฺติ อาปตฺติกฺขนฺธา, วินีตา สามีจิปิ จ;
อธมฺมิกา ธมฺมิกา จ, อนาปตฺติ จ สตฺตาหํ.
อานิสํสา ปรมานิ, อรุณสมเถน จ;
กมฺมา อามกธฺา จ, ติริยํ คณโภชเน.
สตฺตาหปรมํ ¶ อาทาย, สมาทาย ตเถว จ;
น โหติ โหติ โหติ จ, อธมฺมา ธมฺมิกานิ จ.
จตุโร วินยธรา, จตุภิกฺขู จ โสภเน;
สตฺต เจว อสทฺธมฺมา, สตฺต สทฺธมฺมา เทสิตาติ.
๘. อฏฺกวาโร
๓๒๘. อฏฺานิสํเส สมฺปสฺสมาเนน น โส ภิกฺขุ อาปตฺติยา อทสฺสเน อุกฺขิปิตพฺโพ. อฏฺานิสํเส สมฺปสฺสมาเนน ปเรสมฺปิ สทฺธาย สา อาปตฺติ เทเสตพฺพา. อฏฺ ยาวตติยกา. อฏฺหากาเรหิ กุลานิ ทูเสติ. อฏฺ มาติกา จีวรสฺส อุปฺปาทาย. อฏฺ มาติกา กถินสฺส อุพฺภาราย. อฏฺ ปานานิ. [จูฬว. ๓๔๘; อ. นิ. ๘.๗] อฏฺหิ อสทฺธมฺเมหิ อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต เทวทตฺโต อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ ¶ . อฏฺ โลกธมฺมา. อฏฺ ครุธมฺมา. อฏฺ ปาฏิเทสนียา. อฏฺงฺคิโก มุสาวาโท ¶ . อฏฺ อุโปสถงฺคานิ. อฏฺ ทูเตยฺยงฺคานิ. อฏฺ ติตฺถิยวตฺตานิ. อฏฺ อจฺฉริยา อพฺภุตธมฺมา มหาสมุทฺเท. อฏฺ อจฺฉริยา อพฺภุตธมฺมา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย. อฏฺ อนติริตฺตา. อฏฺ อติริตฺตา. อฏฺเม อรุณุคฺคมเน นิสฺสคฺคิยํ โหติ. อฏฺ ปาราชิกา. อฏฺมํ วตฺถุํ ปริปูเรนฺตี นาเสตพฺพา. อฏฺมํ วตฺถุํ ปริปูเรนฺติยา เทสิตาปิ อเทสิตา โหติ. อฏฺวาจิกา ¶ อุปสมฺปทา. อฏฺนฺนํ ปจฺจุฏฺาตพฺพํ. อฏฺนฺนํ ¶ อาสนํ ทาตพฺพํ. อุปาสิกา อฏฺ วรานิ ยาจติ. อฏฺหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ภิกฺขุโนวาทโก สมฺมนฺนิตพฺโพ [สมฺมนิตพฺโพ (ก.)]. อฏฺานิสํสา วินยธเร. อฏฺ ปรมานิ. ตสฺสปาปิยสิกกมฺมกเตน ภิกฺขุนา อฏฺสุ ธมฺเมสุ สมฺมา วตฺติตพฺพํ. อฏฺ อธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานิ อฏฺ ธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานีติ.
อฏฺกํ นิฏฺิตํ.
ตสฺสุทฺทานํ –
น โส ภิกฺขุ ปเรสมฺปิ, ยาวตติยทูสนา;
มาติกา กถินุพฺภารา, ปานา อภิภูเตน จ.
โลกธมฺมา ครุธมฺมา, ปาฏิเทสนียา มุสา;
อุโปสถา จ ทูตงฺคา, ติตฺถิยา สมุทฺเทปิ จ.
อพฺภุตา อนติริตฺตํ, อติริตฺตํ นิสฺสคฺคิยํ;
ปาราชิกฏฺมํ วตฺถุ, อเทสิตูปสมฺปทา.
ปจฺจุฏฺานาสนฺเจว, วรํ โอวาทเกน จ;
อานิสํสา ปรมานิ, อฏฺธมฺเมสุ วตฺตนา;
อธมฺมิกา ธมฺมิกา จ, อฏฺกา สุปฺปกาสิตาติ.
๙. นวกวาโร
๓๒๙. นว อาฆาตวตฺถูนิ. นว อาฆาตปฏิวินยา. นว วินีตวตฺถูนิ. นว ปมาปตฺติกา. นวหิ สงฺโฆ ภิชฺชติ. นว ปณีตโภชนานิ ¶ . นวมํเสหิ ¶ ทุกฺกฏํ. นว ปาติโมกฺขุทฺเทสา. นว ปรมานิ. นว ตณฺหามูลกา ธมฺมา. นว วิธมานา. นว จีวรานิ อธิฏฺาตพฺพานิ. นว จีวรานิ น วิกปฺเปตพฺพานิ. ทีฆโส นว วิทตฺถิโย สุคตวิทตฺถิยา. นว อธมฺมิกานิ ทานานิ. นว อธมฺมิกา ปฏิคฺคหา. นว อธมฺมิกา ปริโภคา – ตีณิ ธมฺมิกานิ ทานานิ, ตโย ธมฺมิกา ปฏิคฺคหา, ตโย ธมฺมิกา ปริโภคา. นว อธมฺมิกา สฺตฺติโย ¶ [ปฺตฺติโย (สพฺพตฺถ) อฏฺกถา จ สมถกฺขนฺธเก กณฺหปกฺขนวกฺจ โอโลเกตพฺพํ]. นว ธมฺมิกา สฺตฺติโย. อธมฺมกมฺเม ทฺเว นวกานิ. ธมฺมกมฺเม ทฺเว ¶ นวกานิ. นว อธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานิ. นว ธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานีติ.
นวกํ นิฏฺิตํ.
ตสฺสุทฺทานํ –
อาฆาตวตฺถุวินยา, วินีตา ปเมน จ;
ภิชฺชติ จ ปณีตฺจ, มํสุทฺเทสปรมานิ จ.
ตณฺหา มานา อธิฏฺานา, วิกปฺเป จ วิทตฺถิโย;
ทานา ปฏิคฺคหา โภคา, ติวิธา ปุน ธมฺมิกา.
อธมฺมธมฺมสฺตฺติ, ทุเว ทฺเว นวกานิ จ;
ปาติโมกฺขฏฺปนานิ, อธมฺมธมฺมิกานิ จาติ.
๑๐. ทสกวาโร
๓๓๐. ทส อาฆาตวตฺถูนิ. ทส อาฆาตปฏิวินยา. ทส วินีตวตฺถูนิ. ทสวตฺถุกา มิจฺฉาทิฏฺิ. ทสวตฺถุกา สมฺมาทิฏฺิ. ทส อนฺตคฺคาหิกา ทิฏฺิ. ทส มิจฺฉตฺตา. ทส สมฺมตฺตา. ทส ¶ อกุสลกมฺมปถา. ทส กุสลกมฺมปถา. ทส อธมฺมิกา สลากคฺคาหา. ทส ธมฺมิกา สลากคฺคาหา. สามเณรานํ ทส สิกฺขาปทานิ. ทสหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สามเณโร นาเสตพฺโพ.
ทสหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร พาโล ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – อตฺตโน ภาสปริยนฺตํ น อุคฺคณฺหาติ, ปรสฺส ภาสปริยนฺตํ น อุคฺคณฺหาติ ¶ , อตฺตโน ภาสปริยนฺตํ อนุคฺคเหตฺวา ปรสฺส ภาสปริยนฺตํ อนุคฺคเหตฺวา อธมฺเมน กาเรติ, อปฺปฏิฺาย อาปตฺตึ น ชานาติ, อาปตฺติยา มูลํ น ชานาติ, อาปตฺติสมุทยํ น ชานาติ, อาปตฺตินิโรธํ น ชานาติ, อาปตฺตินิโรธคามินึ ปฏิปทํ น ชานาติ.
ทสหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโต ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – อตฺตโน ภาสปริยนฺตํ อุคฺคณฺหาติ, ปรสฺส ภาสปริยนฺตํ อุคฺคณฺหาติ, อตฺตโน ภาสปริยนฺตํ อุคฺคเหตฺวา ปรสฺส ภาสปริยนฺตํ ¶ อุคฺคเหตฺวา ธมฺเมน กาเรติ, ปฏิฺาย อาปตฺตึ ชานาติ, อาปตฺติยา มูลํ ชานาติ, อาปตฺติสมุทยํ ชานาติ, อาปตฺตินิโรธํ ชานาติ, อาปตฺตินิโรธคามินึ ปฏิปทํ ชานาติ.
อปเรหิปิ ทสหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร พาโล ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – อธิกรณํ น ชานาติ, อธิกรณสฺส มูลํ น ชานาติ, อธิกรณสมุทยํ น ชานาติ, อธิกรณนิโรธํ น ชานาติ, อธิกรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ น ชานาติ, วตฺถุํ น ชานาติ, นิทานํ [อุทฺทานํ (ก.)] น ชานาติ, ปฺตฺตึ น ชานาติ, อนุปฺตฺตึ น ชานาติ ¶ , อนุสนฺธิวจนปถํ น ชานาติ.
ทสหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโต ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – อธิกรณํ ชานาติ, อธิกรณสฺส มูลํ ชานาติ, อธิกรณสมุทยํ ชานาติ, อธิกรณนิโรธํ ชานาติ, อธิกรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ชานาติ, วตฺถุํ ชานาติ, นิทานํ ชานาติ, ปฺตฺตึ ชานาติ, อนุปฺตฺตึ ชานาติ, อนุสนฺธิวจนปถํ ชานาติ.
อปเรหิปิ ทสหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ¶ วินยธโร พาโล ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – ตฺตึ น ชานาติ, ตฺติยา กรณํ น ชานาติ, น ปุพฺพกุสโล โหติ, น อปรกุสโล โหติ, อกาลฺู จ โหติ, อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ น ชานาติ, อาจริยปรมฺปรา โข ปนสฺส น สุคฺคหิตา โหติ น สุมนสิกตา น สูปธาริตา.
ทสหงฺเคหิ ¶ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโต ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – ตฺตึ ชานาติ, ตฺติยา กรณํ ชานาติ, ปุพฺพกุสโล โหติ, อปรกุสโล โหติ, กาลฺู จ โหติ, อาปตฺตานาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ชานาติ, อาจริยปรมฺปรา โข ปนสฺส สุคฺคหิตา โหติ สุมนสิกตา สูปธาริตา.
อปเรหิปิ ทสหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร พาโล ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ น ¶ ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ น ชานาติ, อุภยานิ โข ปนสฺส ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน น สฺวาคตานิ โหนฺติ น สุวิภตฺตานิ น สุปฺปวตฺตีนิ น สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยฺชนโส ¶ , อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ น ชานาติ, อธิกรเณ จ น วินิจฺฉยกุสโล โหติ.
ทสหงฺเคหิ สมนฺนาคโต วินยธโร ปณฺฑิโต ตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ – อาปตฺตานาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ชานาติ, อุภยานิ โข ปนสฺส ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ โหนฺติ สุวิภตฺตานิ สุปฺปวตฺตีนิ สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยฺชนโส, อาปตฺตานาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ชานาติ, อธิกรเณ จ วินิจฺฉยกุสโล โหติ.
[อ. นิ. ๑๐.๓๓] ทสหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพ. ทส อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. ทส อาทีนวา ราชนฺเตปุรปฺปเวสเน. ทส ทานวตฺถูนิ. ทส รตนานิ. ทสวคฺโค ภิกฺขุสงฺโฆ. ทสวคฺเคน คเณน อุปสมฺปาเทตพฺพํ. ทส ปํสุกูลานิ. ทส จีวรธารณา [จีวรธารณานิ (สฺยา.)]. ทสาหปรมํ อติเรกจีวรํ ธาเรตพฺพํ ¶ . ทส สุกฺกานิ. ทส อิตฺถิโย. ทส ¶ ภริยาโย. เวสาลิยา ทส วตฺถูนิ ทีเปนฺติ. ทส ปุคฺคลา อวนฺทิยา. ทส อกฺโกสวตฺถูนิ. ทสหากาเรหิ เปสฺุํ อุปสํหรติ. ทส เสนาสนานิ. ทส วรานิ ยาจึสุ. ทส อธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานิ. ทส ธมฺมิกานิ ปาติโมกฺขฏฺปนานิ. ทสานิสํสา ยาคุยา. ทส มํสา อกปฺปิยา. ทส ปรมานิ. ทสวสฺเสน ภิกฺขุนา พฺยตฺเตน ปฏิพเลน ปพฺพาเชตพฺพํ อุปสมฺปาเทตพฺพํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ. ทสวสฺสาย ภิกฺขุนิยา พฺยตฺตาย ปฏิพลาย ปพฺพาเชตพฺพํ อุปสมฺปาเทตพฺพํ นิสฺสโย ทาตพฺโพ สามเณรี อุปฏฺาเปตพฺพา. ทสวสฺสาย ภิกฺขุนิยา พฺยตฺตาย ปฏิพลาย วุฏฺาปนสมฺมุติ สาทิตพฺพา. ทสวสฺสาย คิหิคตาย สิกฺขา ทาตพฺพาติ.
ทสกํ นิฏฺิตํ.
ตสฺสุทฺทานํ –
อาฆาตํ ¶ วินยํ วตฺถุ, มิจฺฉา สมฺมา จ อนฺตคา;
มิจฺฉตฺตา เจว สมฺมตฺตา, อกุสลา กุสลาปิ จ.
สลากา ¶ อธมฺมา ธมฺมา, สามเณรา จ นาสนา;
ภาสาธิกรณฺเจว, ตฺติลหุกเมว จ.
ลหุกา ครุกา เอเต, กณฺหสุกฺกา วิชานถ;
อุพฺพาหิกา จ สิกฺขา จ, อนฺเตปุเร จ วตฺถูนิ.
รตนํ ¶ ทสวคฺโค จ, ตเถว อุปสมฺปทา;
ปํสุกูลธารณา จ, ทสาหสุกฺกอิตฺถิโย.
ภริยา ทส วตฺถูนิ, อวนฺทิยกฺโกเสน จ;
เปสฺฺุเจว เสนานิ, วรานิ จ อธมฺมิกา.
ธมฺมิกา ยาคุมํสา จ, ปรมา ภิกฺขุ ภิกฺขุนี;
วุฏฺาปนา คิหิคตา, ทสกา สุปฺปกาสิตาติ.
๑๑. เอกาทสกวาโร
๓๓๑. เอกาท ¶ ปุคฺคลา อนุปสมฺปนฺนา น อุปสมฺปาเทตพฺพา, อุปสมฺปนฺนา นาเสตพฺพา. เอกาทส ปาทุกา อกปฺปิยา. เอกาทส ปตฺตา อกปฺปิยา. เอกาทส จีวรานิ อกปฺปิยานิ. เอกาทส ยาวตติยกา. ภิกฺขุนีนํ เอกาทส อนฺตรายิกา ธมฺมา ปุจฺฉิตพฺพา. เอกาทส จีวรานิ อธิฏฺาตพฺพานิ. เอกาทส จีวรานิ น วิกปฺเปตพฺพานิ. เอกาทเส อรุณุคฺคมเน นิสฺสคฺคิยํ โหติ. เอกาทส คณฺิกา กปฺปิยา. เอกาทส วิธา [วีถา (สฺยา.)] กปฺปิยา. เอกาทส ปถวี อกปฺปิยา. เอกาทส ปถวี กปฺปิยา. เอกาทส นิสฺสยปฏิปฺปสฺสทฺธิโย. เอกาทส ปุคฺคลา อวนฺทิยา. เอกาทส ปรมานิ. เอกาทส วรานิ ยาจึสุ. เอกาทส สีมาโทสา. อกฺโกสกปริภาสเก ปุคฺคเล เอกาทสาทีนวา ปาฏิกงฺขา. [อ. นิ. ๑๑.๑๕; มิ. ป. ๔.๔.๖] เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา อาเสวิตาย ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย เอกาทสานิสํสา ปาฏิกงฺขา ¶ . สุขํ สุปติ, สุขํ ปฏิพุชฺฌติ, น ปาปกํ สุปินํ ปสฺสติ, มนุสฺสานํ ปิโย โหติ, อมนุสฺสานํ ปิโย โหติ, เทวตา รกฺขนฺติ, นาสฺส อคฺคิ วา วิสํ วา สตฺถํ วา กมติ, ตุวฏฺฏํ จิตฺตํ สมาธิยติ, มุขวณฺโณ วิปฺปสีทติ, อสมฺมูฬฺโห กาลงฺกโรติ, อุตฺตริ อปฺปฏิวิชฺฌนฺโต พฺรหฺมโลกูปโค โหติ – เมตฺตาย เจโตวิมุตฺติยา ¶ อาเสวิตาย ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย อิเม เอกาทสานิสํสา ปาฏิกงฺขาติ.
เอกาทสกํ นิฏฺิตํ.
ตสฺสุทฺทานํ –
นาเสตพฺพา ปาทุกา จ, ปตฺตา จ จีวรานิ จ;
ตติยา ปุจฺฉิตพฺพา จ, อธิฏฺานวิกปฺปนา.
อรุณา ¶ คณฺิกา วิธา, อกปฺปิยา จ กปฺปิยํ;
นิสฺสยาวนฺทิยา เจว, ปรมานิ วรานิ จ;
สีมาโทสา จ อกฺโกสา, เมตฺตาเยกาทสา กตาติ.
เอกุตฺตริกนโย.
ตสฺสุทฺทานํ –
เอกกา ¶ จ ทุกา เจว, ติกา จ จตุปฺจกา;
ฉสตฺตฏฺนวกา จ, ทส เอกาทสานิ จ.
หิตาย สพฺพสตฺตานํ, าตธมฺเมน ตาทินา;
เอกุตฺตริกา วิมลา, มหาวีเรน เทสิตาติ.
เอกุตฺตริกนโย นิฏฺิโต.
อุโปสถาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชนา
อาทิมชฺฌนฺตปุจฺฉนํ
๓๓๒. อุโปสถกมฺมสฺส ¶ ¶ ¶ ¶ โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? ปวารณากมฺมสฺส โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? ตชฺชนียกมฺมสฺส โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? นิยสฺสกมฺมสฺส…เป… ปพฺพาชนียกมฺมสฺส…เป… ปฏิสารณียกมฺมสฺส…เป… อุกฺเขปนียกมฺมสฺส…เป… ปริวาสทานสฺส…เป… มูลายปฏิกสฺสนาย…เป… มานตฺตทานสฺส…เป… อพฺภานสฺส…เป… อุปสมฺปทากมฺมสฺส โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? ตชฺชนียกมฺมสฺส ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? นิยสฺสกมฺมสฺส ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? ปพฺพาชนียกมฺมสฺส ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? ปฏิสารณียกมฺมสฺส ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? อุกฺเขปนียกมฺมสฺส ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? สติวินยสฺส โก อาทิ, กึ มชฺเช, กึ ปริโยสานํ? อมูฬฺหวินยสฺส โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? ตสฺสปาปิยสิกาย โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? ติณวตฺถารกสฺส โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? ภิกฺขุโนวาทกสมฺมุติยา โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? ติจีวเรน อวิปฺปวาสสมฺมุติยา โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? สนฺถตสมฺมุติยา โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? รูปิยฉฑฺฑกสมฺมุติยา โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? สาฏิยคฺคาหาปกสมฺมุติโย โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? ปตฺตคฺคาหาปกสมฺมุติยา โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? ทณฺฑสมฺมุติยา โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? สิกฺกาสมฺมุติยา โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? ทณฺฑสิกฺกาสมฺมุติยา โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ?
อาทิมชฺฌนฺตวิสฺสชฺชนา
๓๓๓. อุโปสถกมฺมสฺส ¶ ¶ โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานนฺติ? อุโปสถกมฺมสฺส สามคฺคี อาทิ, กิริยา มชฺเฌ, นิฏฺานํ ปริโยสานํ.
ปวารณากมฺมสฺส ¶ โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานนฺติ? ปวารณากมฺมสฺส สามคฺคี อาทิ, กิริยา มชฺเฌ, นิฏฺานํ ปริโยสานํ.
ตชฺชนียกมฺมสฺส โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานนฺติ? ตชฺชนียกมฺมสฺส วตฺถุ จ ปุคฺคโล จ อาทิ, ตฺติ มชฺเฌ, กมฺมวาจา ปริโยสานํ.
นิยสฺสกมฺมสฺส…เป… ปพฺพาชนียกมฺมสฺส…เป… ปฏิสารณียกมฺมสฺส…เป… อุกฺเขปนียกมฺมสฺส…เป… ปริวาสทานสฺส…เป… มูลายปฏิกสฺสนาย…เป… มานตฺตทานสฺส…เป… อพฺภานสฺส โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานนฺติ? อพฺภานสฺส วตฺถุ จ ปุคฺคโล จ อาทิ, ตฺติ มชฺเฌ, กมฺมวาจา ปริโยสานํ.
อุปสมฺปทากมฺมสฺส โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานนฺติ? อุปสมฺปทากมฺมสฺส ปุคฺคโล อาทิ, ตฺติ มชฺเฌ, กมฺมวาจา ปริโยสานํ.
ตชฺชนียกมฺมสฺส ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานนฺติ? ตชฺชนียกมฺมสฺส ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา สมฺมาวตฺตนา อาทิ, ตฺติ มชฺเฌ, กมฺมวาจา ปริโยสานํ.
นิยสฺสกมฺมสฺส…เป… ปพฺพาชนียกมฺมสฺส…เป… ปฏิสารณียกมฺมสฺส…เป… อุกฺเขปนียกมฺมสฺส ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานนฺติ? อุกฺเขปนียกมฺมสฺส ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา สมฺมาวตฺตนา อาทิ, ตฺติ มชฺเฌ, กมฺมวาจา ปริโยสานํ.
สติวินยสฺส โก อาทิ ¶ , กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานนฺติ? สติวินยสฺส วตฺถุ ¶ จ ปุคฺคโล จ อาทิ, ตฺติ มชฺเฌ, กมฺมวาจา ปริโยสานํ.
อมูฬฺหวินยสฺส ¶ …เป… ตสฺสปาปิยสิกาย…เป… ติณวตฺถารกสฺส…เป… ภิกฺขุโนวาทกสมฺมุติยา…เป… ติจีวเรน อวิปฺปวาสสมฺมุติยา…เป… สนฺถตสมฺมุติยา…เป… รูปิยฉฑฺฑกสมฺมุติยา…เป… สาฏิยคฺคาหาปกสมฺมุติยา…เป… ปตฺตคฺคาหาปกสมฺมุติยา…เป… ทณฺฑสมฺมุติยา…เป… สิกฺกาสมฺมุติยา…เป… ทณฺฑสิกฺกาสมฺมุติยา โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานนฺติ? ทณฺฑสิกฺกาสมฺมุติยา วตฺถุ จ ปุคฺคโล จ อาทิ, ตฺติ มชฺเฌ, กมฺมวาจา ปริโยสานํ.
อุโปสถาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชนา นิฏฺิตา.
อตฺถวสปกรณํ
๓๓๔. [อ. นิ. ๑๐.๓๓๔; ปริ. ๒๒] ทส ¶ ¶ อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ – สงฺฆสุฏฺุตาย, สงฺฆผาสุตาย, ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย, เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย, ทิฏฺธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตาย, อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย, ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย, สทฺธมฺมฏฺิติยา วินยานุคฺคหาย.
ยํ สงฺฆสุฏฺุ ตํ สงฺฆผาสุ. ยํ สงฺฆผาสุ ตํ ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย. ยํ ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย ตํ เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย. ยํ เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย ตํ ทิฏฺธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย. ยํ ทิฏฺธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย ตํ สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตาย. ยํ สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตาย ตํ อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย. ยํ อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย ตํ ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย. ยํ ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย ตํ สทฺธมฺมฏฺิติยา. ยํ สทฺธมฺมฏฺิติยา ตํ วินยานุคฺคหาย.
ยํ สงฺฆสุฏฺุ ตํ สงฺฆผาสุ. ยํ สงฺฆสุฏฺุ ตํ ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย. ยํ สงฺฆสุฏฺุ ตํ เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย. ยํ สงฺฆสุฏฺุ ตํ ทิฏฺธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย. ยํ สงฺฆสุฏฺุ ตํ สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตาย. ยํ สงฺฆสุฏฺุ ตํ ¶ อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย. ยํ สงฺฆสุฏฺุ ตํ ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย. ยํ สงฺฆสุฏฺุ ตํ สทฺธมฺมฏฺิติยา. ยํ สงฺฆสุฏฺุ ตํ วินยานุคฺคหาย.
ยํ สงฺฆผาสุ ตํ ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย. ยํ สงฺฆผาสุ ตํ เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย ¶ . ยํ สงฺฆผาสุ ตํ ทิฏฺธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย. ยํ สงฺฆผาสุ ตํ สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตาย. ยํ สงฺฆผาสุ ตํ อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย. ยํ สงฺฆผาสุ ตํ ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย. ยํ สงฺฆผาสุ ตํ สทฺธมฺมฏฺิติยา. ยํ สงฺฆผาสุ ตํ วินยานุคฺคหาย. ยํ สงฺฆผาสุ ตํ สงฺฆสุฏฺุ.
ยํ ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย…เป… ยํ เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย… ยํ ทิฏฺธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย… ยํ สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ¶ ปฏิฆาตาย… ยํ อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย… ยํ ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย… ยํ สทฺธมฺมฏฺิติยา… ยํ วินยานุคฺคหาย ตํ สงฺฆสุฏฺุ. ยํ วินยานุคฺคหาย ตํ สงฺฆผาสุ. ยํ วินยานุคฺคหาย ตํ ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย. ยํ วินยานุคฺคหาย ตํ เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย. ยํ วินยานุคฺคหาย ตํ ทิฏฺธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย. ยํ วินยานุคฺคหาย ตํ สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตาย. ยํ วินยานุคฺคหาย ตํ อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย. ยํ วินยานุคฺคหาย ตํ ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย. ยํ วินยานุคฺคหาย ตํ ¶ สทฺธมฺมฏฺิติยาติ.
อตฺถสตํ ธมฺมสตํ, ทฺเว จ นิรุตฺติสตานิ;
จตฺตาริ าณสตานิ, อตฺถวเส ปกรเณติ.
อตฺถวสปกรณํ นิฏฺิตํ.
มหาวคฺโค นิฏฺิโต.
ตสฺสุทฺทานํ –
ปมํ อฏฺปุจฺฉายํ, ปจฺจเยสุ ปุนฏฺ จ;
ภิกฺขูนํ โสฬส เอเต, ภิกฺขุนีนฺจ โสฬส.
เปยฺยาลอนฺตรา เภทา, เอกุตฺตริกเมว จ;
ปวารณตฺถวสิกา, มหาวคฺคสฺส สงฺคโหติ.
อตฺถวสปกรณํ นิฏฺิตํ.
คาถาสงฺคณิกํ
๑. สตฺตนคเรสุ ปฺตฺตสิกฺขาปทํ
เอกํสํ ¶ ¶ ¶ ¶ จีวรํ กตฺวา, ปคฺคณฺหิตฺวาน อฺชลึ;
อาสีสมานรูโปว [อาสึสมานรูโปว (สี. สฺยา.)], กิสฺส ตฺวํ อิธ มาคโต.
ทฺวีสุ วินเยสุ เย ปฺตฺตา;
อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ อุโปสเถสุ;
กติ เต สิกฺขาปทา โหนฺติ;
กติสุ นคเรสุ ปฺตฺตา.
ภทฺทโก เต อุมฺมงฺโค, โยนิโส ปริปุจฺฉสิ;
ตคฺฆ เต อหมกฺขิสฺสํ, ยถาสิ กุสโล ตถา.
ทฺวีสุ วินเยสุ เย ปฺตฺตา;
อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ อุโปสเถสุ;
อฑฺฒุฑฺฒสตานิ เต โหนฺติ;
สตฺตสุ นคเรสุ ปฺตฺตา.
กตเมสุ สตฺตสุ นคเรสุ ปฺตฺตา;
อิงฺฆ เม ตฺวํ พฺยากร นํ [อิงฺฆ เม ตํ พฺยากร (ก.)];
ตํ วจนปถํ [ตว วจนปถํ (สฺยา.)] นิสามยิตฺวา;
ปฏิปชฺเชม หิตาย โน สิยา.
เวสาลิยํ ¶ ราชคเห, สาวตฺถิยฺจ อาฬวิยํ;
โกสมฺพิยฺจ สกฺเกสุ, ภคฺเคสุ เจว ปฺตฺตา.
กติ ¶ เวสาลิยํ ปฺตฺตา, กติ ราชคเห กตา;
สาวตฺถิยํ กติ โหนฺติ, กติ อาฬวิยํ กตา.
กติ โกสมฺพิยํ ปฺตฺตา, กติ สกฺเกสุ วุจฺจนฺติ;
กติ ภคฺเคสุ ปฺตฺตา, ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.
ทส ¶ เวสาลิยํ ปฺตฺตา, เอกวีส ราชคเห กตา;
ฉอูน ตีณิสตานิ, สพฺเพ สาวตฺถิยํ กตา.
ฉ อาฬวิยํ ปฺตฺตา, อฏฺ โกสมฺพิยํ กตา;
อฏฺ สกฺเกสุ วุจฺจนฺติ, ตโย ภคฺเคสุ ปฺตฺตา.
เย เวสาลิยํ ปฺตฺตา, เต สุโณหิ ยถาตถํ [ยถากถํ (สี. สฺยา. เอวมุปริปิ)];
เมถุนวิคฺคหุตฺตริ, อติเรกฺจ กาฬกํ.
ภูตํ ปรมฺปรภตฺตํ, ทนฺตโปเนน [ทนฺตโปเณน (ก.)] อเจลโก;
ภิกฺขุนีสุ จ อกฺโกโส, ทเสเต เวสาลิยํ กตา.
เย ราชคเห ปฺตฺตา, เต สุโณหิ ยถาตถํ;
อทินฺนาทานํ ราชคเห, ทฺเว อนุทฺธํสนา ทฺเวปิ จ เภทา.
อนฺตรวาสกํ รูปิยํ สุตฺตํ, อุชฺฌาปเนน จ ปาจิตปิณฺฑํ ¶ ¶ ;
คณโภชนํ วิกาเล จ, จาริตฺตํ นหานํ อูนวีสติ.
จีวรํ ทตฺวา โวสาสนฺติ, เอเต ราชคเห กตา;
คิรคฺคจริยา ตตฺเถว, ฉนฺททาเนน เอกวีสติ.
เย ¶ สาวตฺถิยํ ปฺตฺตา, เต สุโณหิ ยถาตถํ;
ปาราชิกานิ จตฺตาริ, สงฺฆาทิเสสา ภวนฺติ โสฬส.
อนิยตา จ ทฺเว โหนฺติ, นิสฺสคฺคิยา จตุวีสติ;
ฉปฺาสสตฺเจว, ขุทฺทกานิ ปวุจฺจนฺติ.
ทสเยว จ คารยฺหา, ทฺเวสตฺตติ จ เสขิยา;
ฉอูน ตีณิสตานิ, สพฺเพ สาวตฺถิยํ กตา.
เย อาฬวิยํ ปฺตฺตา, เต สุโณหิ ยถาตถํ;
กุฏิโกสิยเสยฺยา จ, ขณเน คจฺฉ เทวเต;
สปฺปาณกฺจ สิฺจนฺติ, ฉ เอเต อาฬวิยํ กตา.
เย โกสมฺพิยํ ปฺตฺตา, เต สุโณหิ ยถาตถํ;
มหาวิหาโร โทวจสฺสํ, อฺํ ทฺวารํ สุราย จ;
อนาทริยํ สหธมฺโม, ปโยปาเนน อฏฺมํ.
เย ¶ สกฺเกสุ ปฺตฺตา, เต สุโณหิ ยถาตถํ;
เอฬกโลมานิ ปตฺโต จ, โอวาโท เจว เภสชฺชํ.
สูจิ อารฺิโก เจว, อฏฺเเต [ฉ เอเต (สพฺพตฺถ)] กาปิลวตฺถเว;
อุทกสุทฺธิยา ¶ โอวาโท, ภิกฺขุนีสุ ปวุจฺจนฺติ.
เย ภคฺเคสุ ปฺตฺตา, เต สุโณหิ ยถาตถํ;
สมาทหิตฺวา วิสิพฺเพนฺติ, สามิเสน สสิตฺถกํ.
ปาราชิกานิ จตฺตาริ, สงฺฆาทิเสสานิ ภวนฺติ;
สตฺต จ นิสฺสคฺคิยานิ, อฏฺ ทฺวตฺตึส ขุทฺทกา.
ทฺเว ¶ คารยฺหา ตโย เสกฺขา, ฉปฺปฺาส สิกฺขาปทา;
ฉสุ นคเรสุ ปฺตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา.
ฉอูน ตีณิสตานิ, สพฺเพ สาวตฺถิยํ กตา;
การุณิเกน พุทฺเธน, โคตเมน ยสสฺสินา.
๒. จตุวิปตฺตึ
ยํ ตํ [ยํ ยํ (ก.)] ปุจฺฉิมฺห อกิตฺตยิ โน;
ตํ ตํ พฺยากตํ อนฺถา;
อฺํ ตํ ปุจฺฉามิ ตทิงฺฆ พฺรูหิ;
ครุก ลหุกฺจาปิ สาวเสสํ;
อนวเสสํ ทุฏฺุลฺลฺจ อทุฏฺุลฺลํ;
เย จ ยาวตติยกา.
สาธารณํ อสาธารณํ;
วิภตฺติโย จ [วิปตฺติโย จ (สี. สฺยา.)] เยหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ;
สพฺพานิเปตานิ วิยากโรหิ;
หนฺท วากฺยํ สุโณม เต.
เอกตึสา ¶ เย ครุกา, อฏฺเตฺถ อนวเสสา;
เย ¶ ครุกา เต ทุฏฺุลฺลา, เย ทุฏฺุลฺลา สา สีลวิปตฺติ;
ปาราชิกํ สงฺฆาทิเสโส, ‘‘สีลวิปตฺตี’’ติ วุจฺจติ.
ถุลฺลจฺจยํ ¶ ปาจิตฺติยา, ปาฏิเทสนียํ ทุกฺกฏํ;
ทุพฺภาสิตํ โย จายํ, อกฺโกสติ หสาธิปฺปาโย;
อยํ สา อาจารวิปตฺติสมฺมตา.
วิปรีตทิฏฺึ ¶ คณฺหนฺติ, อสทฺธมฺเมหิ ปุรกฺขตา;
อพฺภาจิกฺขนฺติ สมฺพุทฺธํ, ทุปฺปฺา โมหปารุตา;
อยํ สา ทิฏฺิวิปตฺติสมฺมตา.
อาชีวเหตุ อาชีวการณา ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อสนฺตํ อภูตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อุลฺลปติ, อาชีวเหตุ อาชีวการณา สฺจริตฺตํ สมาปชฺชติ, อาชีวเหตุ อาชีวการณา – ‘‘โย เต วิหาเร วสติ, โส ภิกฺขุ อรหา’’ติ ภณติ, อาชีวเหตุ อาชีวการณา ภิกฺขุ ปณีตโภชนานิ อตฺตโน อตฺถาย วิฺาเปตฺวา ภฺุชติ, อาชีวเหตุ อาชีวการณา ภิกฺขุนี ปณีตโภชนานิ อตฺตโน อตฺถาย วิฺาเปตฺวา ภฺุชติ, อาชีวเหตุ อาชีวการณา สูปํ วา โอทนํ วา อคิลาโน อตฺตโน อตฺถาย วิฺาเปตฺวา ภฺุชติ. อยํ สา อาชีววิปตฺติ สมฺมตา.
เอกาทส ยาวตติยกา, เต สุโณหิ ยถาตถํ;
อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา, อฏฺ ยาวตติยกา;
อริฏฺโ จณฺฑกาฬี จ, อิเม เต ยาวตติยกา.
๓. เฉทนกาทิ
๓๓๗. กติ ¶ เฉทนกานิ? กติ เภทนกานิ? กติ อุทฺทาลนกานิ? กติ อนฺปาจิตฺติยานิ? กติ ภิกฺขุสมฺมุติโย? กติ สามีจิโย? กติ ปรมานิ?
กติ ชานนฺติ ปฺตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา.
ฉ เฉทนกานิ. เอกํ เภทนกํ. เอกํ อุทฺทาลนกํ. จตฺตาริ อนฺปาจิตฺติยานิ. จตสฺโส ภิกฺขุสมฺมุติโย. สตฺต สามีจิโย. จุทฺทส ปรมานิ.
โสทส [โสฬส (สี. สฺยา.) อฏฺกถา โอโลเกตพฺพา] ชานนฺติ ปฺตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา.
๔. อสาธารณาทิ
วีสํ ¶ ¶ ทฺเว สตานิ ภิกฺขูนํ สิกฺขาปทานิ;
อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ อุโปสเถสุ;
ตีณิ สตานิ จตฺตาริ ภิกฺขุนีนํ สิกฺขาปทานิ;
อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ อุโปสเถสุ.
ฉจตฺตารีสา ภิกฺขูนํ, ภิกฺขุนีหิ อสาธารณา;
สตํ ตึสา จ ภิกฺขุนีนํ, ภิกฺขูหิ อสาธารณา.
สตํ สตฺตติ ฉจฺเจว, อุภินฺนํ อสาธารณา;
สตํ สตฺตติ จตฺตาริ, อุภินฺนํ สมสิกฺขตา.
วีสํ ¶ ทฺเว สตานิ ภิกฺขูนํ สิกฺขาปทานิ;
อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ อุโปสเถสุ;
เต สุโณหิ ยถาตถํ.
ปาราชิกานิ จตฺตาริ, สงฺฆาทิเสสานิ ภวนฺติ เตรส;
อนิยตา ทฺเว โหนฺติ.
นิสฺสคฺคิยานิ ตึเสว, ทฺเวนวุติ จ ขุทฺทกา;
จตฺตาโร ¶ ปาฏิเทสนียา, ปฺจสตฺตติ เสขิยา.
วีสํ ทฺเว สตานิ จิเม โหนฺติ ภิกฺขูนํ สิกฺขาปทานิ;
อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ อุโปสเถสุ.
ตีณิ สตานิ จตฺตาริ, ภิกฺขุนีนํ สิกฺขาปทานิ;
อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ อุโปสเถสุ, เต สุโณหิ ยถาตถํ.
ปาราชิกานิ ¶ อฏฺ, สงฺฆาทิเสสานิ ภวนฺติ สตฺตรส;
นิสฺสคฺคิยานิ ตึเสว, สตํ สฏฺิ ฉ เจว ขุทฺทกานิ ปวุจฺจนฺติ.
อฏฺ ปาฏิเทสนียา, ปฺจสตฺตติ เสขิยา;
ตีณิ สตานิ จตฺตาริ จิเม โหนฺติ ภิกฺขุนีนํ สิกฺขาปทานิ;
อุทฺเทสํ อาคจฺฉนฺติ อุโปสเถสุ.
ฉจตฺตารีสา ภิกฺขูนํ, ภิกฺขุนีหิ อสาธารณา;
เต สุโณหิ ยถาตถํ.
¶ สงฺฆาทิเสสา, ทฺเว อนิยเตหิ อฏฺ;
นิสฺสคฺคิยานิ ¶ ทฺวาทส, เตหิ เต โหนฺติ วีสติ.
ทฺเววีสติ ขุทฺทกา, จตุโร ปาฏิเทสนียา;
ฉจตฺตารีสา จิเม โหนฺติ, ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีหิ อสาธารณา.
สตํ ตึสา จ ภิกฺขุนีนํ, ภิกฺขูหิ อสาธารณา;
เต สุโณหิ ยถาตถํ.
ปาราชิกานิ ¶ จตฺตาริ, สงฺฆมฺหา ทส นิสฺสเร;
นิสฺสคฺคิยานิ ทฺวาทส, ฉนฺนวุติ จ ขุทฺทกา;
อฏฺ ปาฏิเทสนียา.
สตํ ตึสา จิเม โหนฺติ ภิกฺขุนีนํ, ภิกฺขูหิ อสาธารณา;
สตํ สตฺตติ ฉจฺเจว, อุภินฺนํ อสาธารณา;
เต สุโณหิ ยถาตถํ.
ปาราชิกานิ จตฺตาริ, สงฺฆาทิเสสานิ ภวนฺติ โสฬส;
อนิยตา ทฺเว โหนฺติ, นิสฺสคฺคิยานิ จตุวีสติ;
สตํ อฏฺารสา เจว, ขุทฺทกานิ ปวุจฺจนฺติ;
ทฺวาทส ปาฏิเทสนียา.
สตํ สตฺตติ ฉจฺเจวิเม โหนฺติ, อุภินฺนํ อสาธารณา;
สตํ สตฺตติ จตฺตาริ, อุภินฺนํ สมสิกฺขตา;
เต สุโณหิ ยถาตถํ.
ปาราชิกานิ จตฺตาริ, สงฺฆาทิเสสานิ ภวนฺติ สตฺต;
นิสฺสคฺคิยานิ อฏฺารส, สมสตฺตติ ขุทฺทกา;
ปฺจสตฺตติ เสขิยานิ.
สตํ สตฺตติ จตฺตาริ จิเม โหนฺติ, อุภินฺนํ สมสิกฺขตา;
อฏฺเ ¶ ปาราชิกา เย ทุราสทา, ตาลวตฺถุสมูปมา.
ปณฺฑุปลาโส ปุถุสิลา, สีสจฺฉินฺโนว โส นโร;
ตาโลว มตฺถกจฺฉินฺโน, อวิรุฬฺหี ภวนฺติ เต.
เตวีสติ ¶ สงฺฆาทิเสสา, ทฺเว อนิยตา;
ทฺเว ¶ จตฺตารีส นิสฺสคฺคิยา;
อฏฺาสีติสตํ ปาจิตฺติยา, ทฺวาทส ปาฏิเทสนียา.
ปฺจสตฺตติ เสขิยา, ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ;
สมฺมุขา จ ปฏิฺาย, ติณวตฺถารเกน จ.
ทฺเว อุโปสถา ทฺเว ปวารณา;
จตฺตาริ กมฺมานิ ชิเนน เทสิตา;
ปฺเจว อุทฺเทสา จตุโร ภวนฺติ;
อนฺถา อาปตฺติกฺขนฺธา จ ภวนฺติ สตฺต.
อธิกรณานิ ¶ จตฺตาริ สตฺตหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ;
ทฺวีหิ จตูหิ ตีหิ กิจฺจํ เอเกน สมฺมติ.
๕. ปาราชิกาทิอาปตฺติ
‘ปาราชิก’นฺติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;
จุโต ปรทฺโธ ภฏฺโ จ, สทฺธมฺมา หิ นิรงฺกโต;
สํวาโสปิ ตหึ นตฺถิ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติ.
‘สงฺฆาทิเสโส’ติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;
สงฺโฆว เทติ ปริวาสํ, มูลาย ปฏิกสฺสติ;
มานตฺตํ เทติ อพฺเภติ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติ.
‘อนิยโต’ติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;
อนิยโต น นิยโต, อเนกํสิกตํ ปทํ;
ติณฺณมฺตรํ านํ, ‘อนิยโต’ติ ปวุจฺจติ.
‘ถุลฺลจฺจย’นฺติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;
เอกสฺส ¶ มูเล โย เทเสติ, โย จ ตํ ปฏิคณฺหติ;
อจฺจโย เตน สโม นตฺถิ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติ.
‘นิสฺสคฺคิย’นฺติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;
สงฺฆมชฺเฌ คณมชฺเฌ, เอกสฺเสว จ เอกโต;
นิสฺสชฺชิตฺวาน เทเสติ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติ.
‘ปาจิตฺติย’นฺติ ¶ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;
ปาเตติ กุสลํ ธมฺมํ, อริยมคฺคํ อปรชฺฌติ;
จิตฺตสํโมหนฏฺานํ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติ.
‘ปาฏิเทสนีย’นฺติ ¶ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;
ภิกฺขุ อฺาตโก สนฺโต, กิจฺฉา ลทฺธาย โภชนํ;
สามํ คเหตฺวา ภฺุเชยฺย, ‘คารยฺห’นฺติ ปวุจฺจติ.
นิมนฺตนาสุ ภฺุชนฺตา ฉนฺทาย, โวสาสติ ตตฺถ ภิกฺขุนึ;
อนิวาเรตฺวา ตหึ ภฺุเช, คารยฺหนฺติ ปวุจฺจติ.
สทฺธาจิตฺตํ ¶ กุลํ คนฺตฺวา, อปฺปโภคํ อนาฬิยํ [อนาฬฺหิยํ (สี. สฺยา.)];
อคิลาโน ตหึ ภฺุเช, คารยฺหนฺติ ปวุจฺจติ.
โย เจ อรฺเ วิหรนฺโต, สาสงฺเก สภยานเก;
อวิทิตํ ตหึ ภฺุเช, คารยฺหนฺติ ปวุจฺจติ.
ภิกฺขุนี อฺาติกา สนฺตา, ยํ ปเรสํ มมายิตํ;
สปฺปิ เตลํ มธุํ ผาณิตํ, มจฺฉมํสํ อโถ ขีรํ;
ทธึ สยํ ¶ วิฺาเปยฺย ภิกฺขุนี, คารยฺหปตฺตา สุคตสฺส สาสเน.
‘ทุกฺกฏ’นฺติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;
อปรทฺธํ วิรทฺธฺจ, ขลิตํ ยฺจ ทุกฺกฏํ.
ยํ มนุสฺโส กเร ปาปํ, อาวิ วา ยทิ วา รโห;
‘ทุกฺกฏ’นฺติ ปเวเทนฺติ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติ.
‘ทุพฺภาสิต’นฺติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;
ทุพฺภาสิตํ ทุราภฏฺํ, สํกิลิฏฺฺจ ยํ ปทํ;
ยฺจ วิฺู ครหนฺติ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติ.
‘เสขิย’นฺติ ยํ วุตฺตํ, ตํ สุโณหิ ยถาตถํ;
เสกฺขสฺส สิกฺขมานสฺส, อุชุมคฺคานุสาริโน.
อาทิ ¶ เจตํ จรณฺจ, มุขํ สฺมสํวโร;
สิกฺขา เอตาทิสี นตฺถิ, เตเนตํ อิติ วุจฺจติ.
[อุทา. ๔๕ อุทาเนปิ] ฉนฺนมติวสฺสติ ¶ , วิวฏํ นาติวสฺสติ;
ตสฺมา ฉนฺนํ วิวเรถ, เอวํ ตํ นาติวสฺสติ.
คติ มิคานํ ปวนํ, อากาโส ปกฺขินํ คติ;
วิภโว คติ ธมฺมานํ, นิพฺพานํ อรหโต คตีติ.
คาถาสงฺคณิกํ.
ตสฺสุทฺทานํ –
สตฺตนคเรสุ ปฺตฺตา, วิปตฺติ จตุโรปิ จ;
ภิกฺขูนํ ¶ ภิกฺขุนีนฺจ, สาธารณา อสาธารณา;
สาสนํ อนุคฺคหาย, คาถาสงฺคณิกํ อิทนฺติ.
คาถาสงฺคณิกํ นิฏฺิตํ.
อธิกรณเภโท
๑. อุกฺโกฏนเภทาทิ
๓๔๐. [จูฬว. ๒๑๕; ปริ. ๒๗๕] จตฺตาริ ¶ ¶ ¶ ¶ อธิกรณานิ. วิวาทาธิกรณํ, อนุวาทาธิกรณํ, อาปตฺตาธิกรณํ, กิจฺจาธิกรณํ – อิมานิ จตฺตาริ อธิกรณานิ.
อิเมสํ จตุนฺนํ อธิกรณานํ กติ อุกฺโกฏา? อิเมสํ จตุนฺนํ อธิกรณานํ ทส อุกฺโกฏา. วิวาทาธิกรณสฺส ทฺเว อุกฺโกฏา, อนุวาทาธิกรณสฺส จตฺตาโร อุกฺโกฏา, อาปตฺตาธิกรณสฺส ตโย อุกฺโกฏา, กิจฺจาธิกรณสฺส เอโก อุกฺโกโฏ – อิเมสํ จตุนฺนํ อธิกรณานํ อิเม ทส อุกฺโกฏา.
วิวาทาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต กติ สมเถ อุกฺโกเฏติ? อนุวาทาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต กติ สมเถ อุกฺโกเฏติ? อาปตฺตาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต กติ สมเถ อุกฺโกเฏติ? กิจฺจาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต กติ สมเถ อุกฺโกเฏติ?
วิวาทาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต ทฺเว สมเถ อุกฺโกเฏติ. อนุวาทาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต จตฺตาโร สมเถ อุกฺโกเฏติ. อาปตฺตาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต ตโย สมเถ อุกฺโกเฏติ. กิจฺจาธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺโต เอกํ สมถํ อุกฺโกเฏติ.
๓๔๑. กติ อุกฺโกฏา? กติหากาเรหิ อุกฺโกฏนํ ปสวติ? กติหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล อธิกรณํ ¶ อุกฺโกเฏติ? กติ ปุคฺคลา อธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺตา อาปตฺตึ อาปชฺชนฺติ?
ทฺวาทส ¶ อุกฺโกฏา. ทสหากาเรหิ อุกฺโกฏนํ ปสวติ. จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ. จตฺตาโร ปุคฺคลา อธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺตา อาปตฺตึ อาปชฺชนฺติ?
กตเม ทฺวาทส อุกฺโกฏา? อกตํ กมฺมํ, ทุกฺกฏํ กมฺมํ, ปุน กาตพฺพํ กมฺมํ, อนิหตํ, ทุนฺนิหตํ, ปุน นิหนิตพฺพํ, อวินิจฺฉิตํ, ทุวินิจฺฉิตํ, ปุน วินิจฺฉิตพฺพํ, อวูปสนฺตํ, ทุวูปสนฺตํ, ปุน วูปสเมตพฺพนฺติ – อิเม ทฺวาทส อุกฺโกฏา.
กตเมหิ ¶ ทสหากาเรหิ อุกฺโกฏนํ ปสวติ? ตตฺถ ชาตกํ อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ, ตตฺถ ชาตกํ วูปสนฺตํ อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ, อนฺตรามคฺเค อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ, อนฺตรามคฺเค วูปสนฺตํ อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ, ตตฺถ คตํ อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ, ตตฺถ คตํ วูปสนฺตํ อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ, สติวินยํ อุกฺโกเฏติ, อมูฬฺหวินยํ อุกฺโกเฏติ, ตสฺสปาปิยสิกํ ¶ อุกฺโกเฏติ, ติณวตฺถารกํ อุกฺโกเฏติ – อิเมหิ ทสหากาเรหิ อุกฺโกฏนํ ปสวติ.
กตเมหิ จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ, โทสาคตึ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ, โมหาคตึ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ, ภยาคตึ คจฺฉนฺโต อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ – อิเมหิ จตูหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล อธิกรณํ อุกฺโกเฏติ.
กตเม จตฺตาโร ปุคฺคลา อธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺตา อาปตฺตึ อาปชฺชนฺติ? ตทหุปสมฺปนฺโน อุกฺโกเฏติ อุกฺโกฏนกํ ปาจิตฺติยํ, อาคนฺตุโก อุกฺโกเฏติ อุกฺโกฏนกํ ปาจิตฺติยํ, การโก อุกฺโกเฏติ อุกฺโกฏนกํ ปาจิตฺติยํ, ฉนฺททายโก อุกฺโกเฏติ อุกฺโกฏนกํ ปาจิตฺติยํ – อิเม จตฺตาโร ปุคฺคลา อธิกรณํ อุกฺโกเฏนฺตา อาปตฺตึ อาปชฺชนฺติ.
๒. อธิกรณนิทานาทิ
๓๔๒. วิวาทาธิกรณํ ¶ กึนิทานํ, กึสมุทยํ, กึชาติกํ, กึปภวํ, กึสมฺภารํ, กึสมุฏฺานํ? อนุวาทาธิกรณํ กึนิทานํ, กึสมุทยํ, กึชาติกํ, กึปภวํ, กึสมฺภารํ, กึสมุฏฺานํ? อาปตฺตาธิกรณํ กึนิทานํ, กึสมุทยํ, กึชาติกํ, กึปภวํ, กึสมฺภารํ, กึสมุฏฺานํ ¶ ? กิจฺจาธิกรณํ กึนิทานํ, กึสมุทยํ, กึชาติกํ, กึปภวํ, กึสมฺภารํ, กึสมุฏฺานํ?
วิวาทาธิกรณํ วิวาทนิทานํ วิวาทสมุทยํ วิวาทชาติกํ วิวาทปภวํ วิวาทสมฺภารํ วิวาทสมุฏฺานํ. อนุวาทาธิกรณํ อนุวาทนิทานํ อนุวาทสมุทยํ อนุวาทชาติกํ อนุวาทปภวํ อนุวาทสมฺภารํ อนุวาทสมุฏฺานํ. อาปตฺตาธิกรณํ อาปตฺตินิทานํ อาปตฺติสมุทยํ อาปตฺติชาติกํ อาปตฺติปภวํ อาปตฺติสมฺภารํ อาปตฺติสมุฏฺานํ. กิจฺจาธิกรณํ กิจฺจยนิทานํ กิจฺจยสมุทยํ กิจฺจยชาติกํ กิจฺจยปภวํ กิจฺจยสมฺภารํ กิจฺจยสมุฏฺานํ.
วิวาทาธิกรณํ ¶ กึนิทานํ, กึสมุทยํ, กึชาติกํ, กึปภวํ, กึสมฺภารํ, กึสมุฏฺานํ? อนุวาทาธิกรณํ…เป… อาปตฺตาธิกรณํ…เป… กิจฺจาธิกรณํ กึนิทานํ, กึสมุทยํ, กึชาติกํ, กึปภวํ, กึสมฺภารํ, กึสมุฏฺานํ?
วิวาทาธิกรณํ เหตุนิทานํ, เหตุสมุทยํ, เหตุชาติกํ, เหตุปภวํ, เหตุสมฺภารํ, เหตุสมุฏฺานํ. อนุวาทาธิกรณํ…เป… อาปตฺตาธิกรณํ…เป… กิจฺจาธิกรณํ เหตุนิทานํ, เหตุสมุทยํ, เหตุชาติกํ, เหตุปภวํ, เหตุสมฺภารํ, เหตุสมุฏฺานํ.
วิวาทาธิกรณํ กึนิทานํ, กึสมุทยํ, กึชาติกํ, กึปภวํ, กึสมฺภารํ, กึสมุฏฺานํ? อนุวาทาธิกรณํ ¶ …เป… อาปตฺตาธิกรณํ…เป… กิจฺจาธิกรณํ กึนิทานํ, กึสมุทยํ, กึชาติกํ, กึปภวํ, กึสมฺภารํ, กึสมุฏฺานํ?
วิวาทาธิกรณํ ปจฺจยนิทานํ, ปจฺจยสมุทยํ, ปจฺจยชาติกํ, ปจฺจยปภวํ, ปจฺจยสมฺภารํ, ปจฺจยสมุฏฺานํ. อนุวาทาธิกรณํ…เป… อาปตฺตาธิกรณํ…เป… กิจฺจาธิกรณํ ปจฺจยนิทานํ, ปจฺจยสมุทยํ, ปจฺจยชาติกํ, ปจฺจยปภวํ, ปจฺจยสมฺภารํ, ปจฺจยสมุฏฺานํ.
๓. อธิกรณมูลาทิ
๓๔๓. จตุนฺนํ ¶ อธิกรณานํ กติ มูลานิ, กติ สมุฏฺานา? จตุนฺนํ อธิกรณานํ เตตฺตึส มูลานิ, เตตฺตึส สมุฏฺานา.
จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมานิ เตตฺตึส มูลานิ? วิวาทาธิกรณสฺส ทฺวาทส มูลานิ, อนุวาทาธิกรณสฺส จุทฺทส มูลานิ, อาปตฺตาธิกรณสฺส ฉ มูลานิ, กิจฺจาธิกรณสฺส เอกํ มูลํ, สงฺโฆ – จตุนฺนํ อธิกรณานํ อิมานิ เตตฺตึส มูลานิ.
จตุนฺนํ ¶ อธิกรณานํ กตเม เตตฺตึส สมุฏฺานา? วิวาทาธิกรณสฺส อฏฺารสเภทกรวตฺถูนิ สมุฏฺานา, อนุวาทาธิกรณสฺส จตสฺโส วิปตฺติโย สมุฏฺานา, อาปตฺตาธิกรณสฺส สตฺตาปตฺติกฺขนฺธา สมุฏฺานา, กิจฺจาธิกรณสฺส จตฺตาริ กมฺมานิ สมุฏฺานา – จตุนฺนํ อธิกรณานํ อิเม เตตฺตึส สมุฏฺานา.
๔. อธิกรณปจฺจยาปตฺติ
๓๔๔. วิวาทาธิกรณํ ¶ อาปตฺตานาปตฺตีติ? วิวาทาธิกรณํ น อาปตฺติ. กึ ปน วิวาทาธิกรณปจฺจยา อาปตฺตึ อาปชฺเชยฺยาติ? อาม, วิวาทาธิกรณปจฺจยา อาปตฺตึ อาปชฺเชยฺย. วิวาทาธิกรณปจฺจยา ¶ กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? วิวาทาธิกรณปจฺจยา ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุปสมฺปนฺนํ โอมสติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; อนุปสมฺปนฺนํ โอมสติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – วิวาทาธิกรณปจฺจยา อิมา ทฺเว อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? กติหิ อธิกรเณหิ กติสุ าเนสุ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ?
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ เอกํ วิปตฺตึ ภชนฺติ – อาจารวิปตฺตึ. จตุนฺนํ อธิกรณานํ ¶ , อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ทฺวีหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ ¶ สมุฏฺนฺติ. เอเกน อธิกรเณน – กิจฺจาธิกรเณน; ตีสุ าเนสุ – สงฺฆมชฺเฌ, คณมชฺเฌ, ปุคฺคลสฺส สนฺติเก; ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
๓๔๕. อนุวาทาธิกรณํ อาปตฺตานาปตฺตีติ? อนุวาทาธิกรณํ น อาปตฺติ. กึ ปน อนุวาทาธิกรณปจฺจยา อาปตฺตึ อาปชฺเชยฺยาติ? อาม, อนุวาทาธิกรณปจฺจยา อาปตฺตึ อาปชฺเชยฺย. อนุวาทาธิกรณปจฺจยา, กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อนุวาทาธิกรณปจฺจยา ติสฺโส ¶ อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภิกฺขุํ อมูลเกน ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; อมูลเกน สงฺฆาทิเสเสน อนุทฺธํเสติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; อมูลิกาย อาจารวิปตฺติยา อนุทฺธํเสติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – อนุวาทาธิกรณปจฺจยา อิมา ติสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา ¶ อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? กติหิ อธิกรเณหิ กติสุ าเนสุ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ?
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ, สิยา อาจารวิปตฺตึ. จตุนฺนํ อธิกรณานํ, อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ตีหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ. ยา ตา อาปตฺติโย ครุกา ตา อาปตฺติโย เอเกน อธิกรเณน – กิจฺจาธิกรเณน; เอกมฺหิ าเน – สงฺฆมชฺเฌ; ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ. ยา ตา อาปตฺติโย ลหุกา ตา อาปตฺติโย เอเกน อธิกรเณน – กิจฺจาธิกรเณน; ตีสุ าเนสุ – สงฺฆมชฺเฌ คณมชฺเฌ ปุคฺคลสฺส สนฺติเก; ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ ¶ , สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
๓๔๖. อาปตฺตาธิกรณํ อาปตฺตานาปตฺตีติ? อาปตฺตาธิกรณํ อาปตฺติ. กึ ปน อาปตฺตาธิกรณปจฺจยา อาปตฺตึ อาปชฺเชยฺยาติ? อาม, อาปตฺตาธิกรณปจฺจยา อาปตฺตึ อาปชฺเชยฺย. อาปตฺตาธิกรณปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? อาปตฺตาธิกรณปจฺจยา จตสฺโส ¶ อาปตฺติโย อาปชฺชติ. ภิกฺขุนี ชานํ ปาราชิกํ ธมฺมํ [ปาราชิกํ ธมฺมํ อชฺฌาปนฺนํ (สฺยา.)] ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; เวมติกา ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส; ภิกฺขุ สงฺฆาทิเสสํ ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส; อาจารวิปตฺตึ ปฏิจฺฉาเทติ, อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส – อาปตฺตาธิกรณปจฺจยา อิมา จตสฺโส อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ ¶ ? กติหิ อธิกรเณหิ กติสุ าเนสุ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ?
ตา อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ สิยา อาจารวิปตฺตึ. จตุนฺนํ อธิกรณานํ – อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ จตูหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ ¶ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ. ยา สา อาปตฺติ อนวเสสา สา อาปตฺติ น กตเมน อธิกรเณน, น กตมมฺหิ าเน, น กตเมน สมเถน สมฺมติ. ยา ตา อาปตฺติโย ลหุกา ตา อาปตฺติโย เอเกน อธิกรเณน – กิจฺจาธิกรเณน; ตีสุ าเนสุ – สงฺฆมชฺเฌ, คณมชฺเฌ, ปุคฺคลสฺส สนฺติเก; ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
๓๔๗. กิจฺจาธิกรณํ อาปตฺตานาปตฺตีติ? กิจฺจาธิกรณํ น อาปตฺติ. กึ ปน กิจฺจาธิกรณปจฺจยา อาปตฺตึ อาปชฺเชยฺยาติ? อาม, กิจฺจาธิกรณปจฺจยา อาปตฺตึ อาปชฺเชยฺย. กิจฺจาธิกรณปจฺจยา กติ อาปตฺติโย อาปชฺชติ? กิจฺจาธิกรณปจฺจยา ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ. อุกฺขิตฺตานุวตฺติกา ภิกฺขุนี ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชติ, ตฺติยา ทุกฺกฏํ; ทฺวีหิ กมฺมวาจาหิ ถุลฺลจฺจยา; กมฺมวาจาปริโยสาเน อาปตฺติ ปาราชิกสฺส; เภทกานุวตฺตกา ภิกฺขู ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺติ, อาปตฺติ สงฺฆาทิเสสสฺส; ปาปิกาย ทิฏฺิยา ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺติ, อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส – กิจฺจาธิกรณปจฺจยา อิมา ปฺจ อาปตฺติโย อาปชฺชติ.
ตา ¶ อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ กติ วิปตฺติโย ภชนฺติ? จตุนฺนํ อธิกรณานํ กตมํ อธิกรณํ? สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ กติหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา? ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ ¶ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? กติหิ อธิกรเณหิ กติสุ าเนสุ กติหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ?
ตา ¶ ¶ อาปตฺติโย จตุนฺนํ วิปตฺตีนํ ทฺเว วิปตฺติโย ภชนฺติ – สิยา สีลวิปตฺตึ สิยา อาจารวิปตฺตึ. จตุนฺนํ อธิกรณานํ – อาปตฺตาธิกรณํ. สตฺตนฺนํ อาปตฺติกฺขนฺธานํ ปฺจหิ อาปตฺติกฺขนฺเธหิ สงฺคหิตา – สิยา ปาราชิกาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา สงฺฆาทิเสสาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ถุลฺลจฺจยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ปาจิตฺติยาปตฺติกฺขนฺเธน, สิยา ทุกฺกฏาปตฺติกฺขนฺเธน. ฉนฺนํ อาปตฺติสมุฏฺานานํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺนฺติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ. ยา สา อาปตฺติ อนวเสสา สา อาปตฺติ น กตเมน อธิกรเณน, น กตมมฺหิ าเน, น กตเมน สมเถน สมฺมติ. ยา สา อาปตฺติ ครุกา สา อาปตฺติ เอเกน อธิกรเณน – กิจฺจาธิกรเณน; เอกมฺหิ าเน – สงฺฆมชฺเฌ; ทฺวีหิ สมเถหิ สมฺมติ – สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ. ยา ตา อาปตฺติโย ลหุกา ตา อาปตฺติโย เอเกน อธิกรเณน – กิจฺจาธิกรเณน; ตีสุ าเนสุ – สงฺฆมชฺเฌ, คณมชฺเฌ, ปุคฺคลสฺส สนฺติเก; ตีหิ สมเถหิ สมฺมนฺติ – สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ, สิยา สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ.
๕. อธิกรณาธิปฺปาโย
๓๔๘. วิวาทาธิกรณํ โหติ อนุวาทาธิกรณํ, โหติ อาปตฺตาธิกรณํ, โหติ กิจฺจาธิกรณํ. วิวาทาธิกรณํ น โหติ อนุวาทาธิกรณํ, น โหติ อาปตฺตาธิกรณํ, น โหติ กิจฺจาธิกรณํ; อปิ ¶ จ, วิวาทาธิกรณปจฺจยา โหติ อนุวาทาธิกรณํ, โหติ อาปตฺตาธิกรณํ, โหติ กิจฺจาธิกรณํ. ยถา กถํ วิย? [จูฬว. ๒๑๕; ปริ. ๓๑๔] อิธ ภิกฺขู วิวทนฺติ – ธมฺโมติ วา อธมฺโมติ วา ทุฏฺุลฺลาปตฺตีติ วา อทุฏฺุลฺลาปตฺตีติ วา. ยํ ตตฺถ ภณฺฑนํ กลโห วิคฺคโห วิวาโท นานาวาโท อฺถาวาโท วิปจฺจตาย โวหาโร เมธกํ, อิทํ วุจฺจติ วิวาทาธิกรณํ. วิวาทาธิกรเณ สงฺโฆ วิวทติ วิวาทาธิกรณํ. วิวทมาโน อนุวทติ อนุวาทาธิกรณํ. อนุวทมาโน อาปตฺตึ อาปชฺชติ อาปตฺตาธิกรณํ. ตาย อาปตฺติยา สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ กิจฺจาธิกรณํ. เอวํ วิวาทาธิกรณปจฺจยา โหติ อนุวาทาธิกรณํ, โหติ อาปตฺตาธิกรณํ, โหติ กิจฺจาธิกรณํ.
อนุวาทาธิกรณํ ¶ ¶ โหติ อาปตฺตาธิกรณํ, โหติ กิจฺจาธิกรณํ, โหติ วิวาทาธิกรณํ. อนุวาทาธิกรณํ น โหติ อาปตฺตาธิกรณํ, น โหติ กิจฺจาธิกรณํ, น โหติ วิวาทาธิกรณํ; อปิ จ, อนุวาทาธิกรณปจฺจยา โหติ อาปตฺตาธิกรณํ, โหติ กิจฺจาธิกรณํ, โหติ วิวาทาธิกรณํ. ยถา กถํ วิย? อิธ ภิกฺขู ภิกฺขุํ อนุวทนฺติ สีลวิปตฺติยา วา อาจารวิปตฺติยา วา ทิฏฺิวิปตฺติยา วา อาชีววิปตฺติยา วา. โย ตตฺถ อนุวาโท อนุวทนา อนุลฺลปนา อนุภณนา อนุสมฺปวงฺกตา อพฺภุสฺสหนตา อนุพลปฺปทานํ, อิทํ วุจฺจติ อนุวาทาธิกรณํ. อนุวาทาธิกรเณ สงฺโฆ วิวทติ, วิวาทาธิกรณํ. วิวทมาโน อนุวทติ, อนุวาทาธิกรณํ. อนุวทมาโน อาปตฺตึ อาปชฺชติ, อาปตฺตาธิกรณํ. ตาย อาปตฺติยา สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ, กิจฺจาธิกรณํ. เอวํ อนุวาทาธิกรณปจฺจยา โหติ อาปตฺตาธิกรณํ, โหติ กิจฺจาธิกรณํ, โหติ วิวาทาธิกรณํ.
อาปตฺตาธิกรณํ โหติ กิจฺจาธิกรณํ, โหติ วิวาทาธิกรณํ, โหติ อนุวาทาธิกรณํ. อาปตฺตาธิกรณํ น โหติ กิจฺจาธิกรณํ, น โหติ วิวาทาธิกรณํ, น โหติ อนุวาทาธิกรณํ; อปิ จ, อาปตฺตาธิกรณปจฺจยา โหติ กิจฺจาธิกรณํ, โหติ วิวาทาธิกรณํ, โหติ อนุวาทาธิกรณํ. ยถา กถํ วิย? [จูฬว. ๒๑๕; ปริ. ๓๔๘] ปฺจปิ อาปตฺติกฺขนฺธา อาปตฺตาธิกรณํ, สตฺตปิ อาปตฺติกฺขนฺธา อาปตฺตาธิกรณํ, อิทํ วุจฺจติ อาปตฺตาธิกรณํ. อาปตฺตาธิกรเณ สงฺโฆ วิวทติ วิวาทาธิกรณํ. วิวทมาโน อนุวทติ อนุวาทาธิกรณํ. อนุวทมาโน อาปตฺตึ อาปชฺชติ อาปตฺตาธิกรณํ. ตาย อาปตฺติยา สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ กิจฺจาธิกรณํ. เอวํ อาปตฺตาธิกรณปจฺจยา โหติ กิจฺจาธิกรณํ, โหติ วิวาทาธิกรณํ, โหติ อนุวาทาธิกรณํ.
กิจฺจาธิกรณํ โหติ วิวาทาธิกรณํ, โหติ อนุวาทาธิกรณํ, โหติ อาปตฺตาธิกรณํ. กิจฺจาธิกรณํ น โหติ วิวาทาธิกรณํ, น โหติ อนุวาทาธิกรณํ, น โหติ อาปตฺตาธิกรณํ; อปิ จ, กิจฺจาธิกรณปจฺจยา โหติ วิวาทาธิกรณํ, โหติ อนุวาทาธิกรณํ, โหติ ¶ อาปตฺตาธิกรณํ. ยถา กถํ วิย? ยา สงฺฆสฺส กิจฺจยตา กรณียตา อปโลกนกมฺมํ ตฺติกมฺมํ ตฺติทุติยกมฺมํ ตฺติจตุตฺถกมฺมํ, อิทํ ¶ วุจฺจติ กิจฺจาธิกรณํ. กิจฺจาธิกรเณ สงฺโฆ วิวทติ วิวาทาธิกรณํ. วิวทมาโน อนุวทติ อนุวาทาธิกรณํ. อนุวทมาโน อาปตฺตึ อาปชฺชติ อาปตฺตาธิกรณํ. ตาย อาปตฺติยา สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ กิจฺจาธิกรณํ. เอวํ กิจฺจาธิกรณปจฺจยา โหติ วิวาทาธิกรณํ, โหติ อนุวาทาธิกรณํ, โหติ อาปตฺตาธิกรณํ.
๖. ปุจฺฉาวาโร
๓๔๙. ยตฺถ ¶ สติวินโย ตตฺถ สมฺมุขาวินโย? ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ¶ ตตฺถ สติวินโย? ยตฺถ อมูฬฺหวินโย ตตฺถ สมฺมุขาวินโย? ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ตตฺถ อมูฬฺหวินโย? ยตฺถ ปฏิฺาตกรณํ ตตฺถ สมฺมุขาวินโย? ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ตตฺถ ปฏิฺาตกรณํ? ยตฺถ เยภุยฺยสิกา ตตฺถ สมฺมุขาวินโย? ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ตตฺถ เยภุยฺยสิกา? ยตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา ตตฺถ สมฺมุขาวินโย? ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา? ยตฺถ ติณวตฺถารโก ตตฺถ สมฺมุขาวินโย? ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ตตฺถ ติณวตฺถารโก?
๗. วิสฺสชฺชนาวาโร
๓๕๐. ยสฺมึ สมเย สมฺมุขาวินเยน จ สติวินเยน จ อธิกรณํ วูปสมฺมติ – ยตฺถ สติวินโย ตตฺถ สมฺมุขาวินโย, ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ตตฺถ สติวินโย, น ตตฺถ อมูฬฺหวินโย, น ตตฺถ ¶ ปฏิฺาตกรณํ, น ตตฺถ เยภุยฺยสิกา, น ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา, น ตตฺถ ติณวตฺถารโก. ยสฺมึ สมเย สมฺมุขาวินเยน จ อมูฬฺหวินเยน จ…เป… สมฺมุขาวินเยน จ ปฏิฺาตกรเณน จ…เป… สมฺมุขาวินเยน จ เยภุยฺยสิกาย จ…เป… สมฺมุขาวินเยน จ ตสฺสปาปิยสิกาย จ…เป… สมฺมุขาวินเยน จ ติณวตฺถารเกน จ อธิกรณํ วูปสมฺมติ – ยตฺถ ติณวตฺถารโก ตตฺถ สมฺมุขาวินโย, ยตฺถ สมฺมุขาวินโย ตตฺถ ติณวตฺถารโก, น ตตฺถ สติวินโย, น ตตฺถ อมูฬฺหวินโย, น ตตฺถ ปฏิฺาตกรณํ, น ตตฺถ เยภุยฺยสิกา, น ตตฺถ ตสฺสปาปิยสิกา.
๘. สํสฏฺวาโร
๓๕๑. สมฺมุขาวินโยติ วา สติวินโยติ วา – อิเม ธมฺมา สํสฏฺา อุทาหุ วิสํสฏฺา? ลพฺภา จ ปนิเมสํ ธมฺมานํ วินิพฺภุชิตฺวา วินิพฺภุชิตฺวา นานากรณํ ¶ ปฺาเปตุํ? สมฺมุขาวินโยติ วา อมูฬฺหวินโยติ วา…เป… สมฺมุขาวินโยติ วา ปฏิฺาตกรณนฺติ วา… สมฺมุขาวินโยติ วา เยภุยฺยสิกาติ วา… สมฺมุขาวินโยติ วา ตสฺสปาปิยสิกาติ วา… สมฺมุขาวินโยติ วา ติณวตฺถารโกติ – อิเม ธมฺมา สํสฏฺา อุทาหุ วิสํสฏฺา ¶ ? ลพฺภา จ ปนิเมสํ ธมฺมานํ วินิพฺภุชิตฺวา วินิพฺภุชิตฺวา นานากรณํ ปฺาเปตุํ?
สมฺมุขาวินโยติ วา สติวินโยติ วา – อิเม ธมฺมา สํสฏฺา, โน วิสํสฏฺา; น จ ลพฺภา อิเมสํ ธมฺมานํ วินิพฺภุชิตฺวา วินิพฺภุชิตฺวา นานากรณํ ปฺาเปตุํ. สมฺมุขาวินโยติ วา อมูฬฺหวินโยติ ¶ วา…เป… สมฺมุขาวินโยติ วา ปฏิฺาตกรณนฺติ วา… สมฺมุขาวินโยติ วา เยภุยฺยสิกาติ วา… สมฺมุขาวินโยติ วา ตสฺสปาปิยสิกาติ วา… สมฺมุขาวินโยติ วา ติณวตฺถารโกติ วา – อิเม ธมฺมา สํสฏฺา, โน วิสํสฏฺา; น จ ลพฺภา อิเมสํ ธมฺมานํ วินิพฺภุชิตฺวา วินิพฺภุชิตฺวา นานากรณํ ปฺาเปตุํ.
๙. สตฺตสมถนิทานํ
๓๕๒. สมฺมุขาวินโย กึนิทาโน, กึสมุทโย, กึชาติโก, กึปภโว, กึสมฺภาโร กึสมุฏฺาโน? สติวินโย กึนิทาโน, กึสมุทโย, กึชาติโก, กึปภโว, กึสมฺภาโร, กึสมุฏฺาโน? อมูฬฺหวินโย กึนิทาโน, กึสมุทโย, กึชาติโก, กึปภโว, กึสมฺภาโร, กึสมุฏฺาโน? ปฏิฺาตกรณํ กึนิทานํ, กึสมุทยํ, กึชาติกํ, กึปภวํ, กึสมฺภารํ, กึสมุฏฺานํ? เยภุยฺยสิกา กึนิทานา, กึสมุทยา, กึชาติกา, กึปภวา, กึสมฺภารา, กึสมุฏฺานา? ตสฺสปาปิยสิกา กึนิทานา, กึสมุทยา, กึชาติกา, กึปภวา, กึสมฺภารา, กึสมุฏฺานา ติณวตฺถารโก กึนิทาโน, กึสมุทโย, กึชาติโก, กึปภโว, กึสมฺภาโร, กึสมุฏฺาโน?
สมฺมุขาวินโย นิทานนิทาโน, นิทานสมุทโย, นิทานชาติโก, นิทานปภโว, นิทานสมฺภาโร, นิทานสมุฏฺาโน. สติวินโย…เป… อมูฬฺหวินโย…เป… ปฏิฺาตกรณํ นิทานนิทานํ, นิทานสมุทยํ, นิทานชาติกํ, นิทานปภวํ, นิทานสมฺภารํ, นิทานสมุฏฺานํ. เยภุยฺยสิกา…เป… ตสฺสปาปิยสิกา นิทานนิทานา, นิทานสมุทยา, นิทานชาติกา, นิทานปภวา, นิทานสมฺภารา ¶ , นิทานสมุฏฺานา. ติณวตฺถารโก นิทานนิทาโน, นิทานสมุทโย, นิทานชาติโก, นิทานปภโว, นิทานสมฺภาโร, นิทานสมุฏฺาโน.
สมฺมุขาวินโย ¶ กึนิทาโน, กึสมุทโย, กึชาติโก, กึปภโว, กึสมฺภาโร, กึสมุฏฺาโน ¶ ? สติวินโย…เป… อมูฬฺหวินโย…เป… ปฏิฺาตกรณํ…เป… เยภุยฺยสิกา…เป… ตสฺสปาปิยสิกา…เป… ติณวตฺถารโก กึนิทาโน, กึสมุทโย, กึชาติโก, กึปภโว, กึสมฺภาโร, กึสมุฏฺาโน?
สมฺมุขาวินโย เหตุนิทาโน, เหตุสมุทโย, เหตุชาติโก, เหตุปภโว, เหตุสมฺภาโร, เหตุสมุฏฺาโน ¶ . สติวินโย…เป… อมูฬฺหวินโย…เป… ปฏิฺาตกรณํ เหตุนิทานํ, เหตุสมุทยํ, เหตุชาติกํ, เหตุปภวํ, เหตุสมฺภารํ, เหตุสมุฏฺานํ. เยภุยฺยสิกา…เป… ตสฺสปาปิยสิกา เหตุนิทานา, เหตุสมุทยา, เหตุชาติกา, เหตุปภวา, เหตุสมฺภารา, เหตุสมุฏฺานา. ติณวตฺถารโก เหตุนิทาโน, เหตุสมุทโย, เหตุชาติโก, เหตุปภโว, เหตุสมฺภาโร, เหตุสมุฏฺาโน.
สมฺมุขาวินโย กึนิทาโน, กึสมุทโย, กึชาติโก, กึปภโว, กึสมฺภาโร, กึสมุฏฺาโน? สติวินโย…เป… อมูฬฺหวินโย…เป… ปฏิฺาตกรณํ…เป… เยภุยฺยสิกา…เป… ตสฺสปาปิยสิกา…เป… ติณวตฺถารโก กึนิทาโน, กึสมุทโย, กึชาติโก, กึปภโว, กึสมฺภาโร, กึสมุฏฺาโน? สมฺมุขาวินโย ปจฺจยนิทาโน, ปจฺจยสมุทโย, ปจฺจยชาติโก, ปจฺจยปภโว, ปจฺจยสมฺภาโร, ปจฺจยสมุฏฺาโน. สติวินโย…เป… อมูฬฺหวินโย…เป… ปฏิฺาตกรณํ ปจฺจยนิทานํ, ปจฺจยสมุทยํ, ปจฺจยชาติกํ, ปจฺจยปภวํ, ปจฺจยสมฺภารํ, ปจฺจยสมุฏฺานํ. เยภุยฺยสิกา…เป… ตสฺสปาปิยสิกา ปจฺจยนิทานา, ปจฺจยสมุทยา, ปจฺจยชาติกา, ปจฺจยปภวา, ปจฺจยสมฺภารา, ปจฺจยสมุฏฺานา. ติณวตฺถารโก ปจฺจยนิทาโน, ปจฺจยสมุทโย, ปจฺจยชาติโก, ปจฺจยปภโว, ปจฺจยสมฺภาโร, ปจฺจยสมุฏฺาโน.
๓๕๓. สตฺตนฺนํ สมถานํ กติ มูลานิ, กติ สมุฏฺานา? สตฺตนฺนํ สมถานํ ฉพฺพีส มูลานิ, ฉตฺตึส สมุฏฺานา. สตฺตนฺนํ สมถานํ กตมานิ ฉพฺพี ¶ มูลานิ? สมฺมุขาวินยสฺส จตฺตาริ มูลานิ. สงฺฆสมฺมุขตา, ธมฺมสมฺมุขตา, วินยสมฺมุขตา, ปุคฺคลสมฺมุขตา; สติวินยสฺส จตฺตาริ มูลานิ; อมูฬฺหวินยสฺส จตฺตาริ มูลานิ; ปฏิฺาตกรณสฺส ทฺเว มูลานิ – โย จ เทเสติ ยสฺส จ เทเสติ; เยภุยฺยสิกาย จตฺตาริ มูลานิ; ตสฺสปาปิยสิกาย จตฺตาริ ¶ มูลานิ; ติณวตฺถารกสฺส จตฺตาริ มูลานิ – สงฺฆสมฺมุขตา, ธมฺมสมฺมุขตา, วินยสมฺมุขตา, ปุคฺคลสมฺมุขตา – สตฺตนฺนํ สมถานํ อิมานิ ฉพฺพีส มูลานิ.
สตฺตนฺนํ ¶ สมถานํ กตเม ฉตฺตึส สมุฏฺานา? สติวินยสฺส กมฺมสฺส กิริยา, กรณํ, อุปคมนํ, อชฺฌุปคมนํ, อธิวาสนา, อปฺปฏิกฺโกสนา. อมูฬฺหวินยสฺส กมฺมสฺส…เป… ปฏิฺาตกรณสฺส กมฺมสฺส… เยภุยฺยสิกาย กมฺมสฺส… ตสฺสปาปิยสิกาย กมฺมสฺส… ติณวตฺถารกสฺส กมฺมสฺส กิริยา, กรณํ, อุปคมนํ, อชฺฌุปคมนํ, อธิวาสนา, อปฺปฏิกฺโกสนา – สตฺตนฺนํ สมถานํ อิเม ฉตฺตึส สมุฏฺานา.
๑๐. สตฺตสมถนานตฺถาทิ
๓๕๔. สมฺมุขาวินโยติ วา สติวินโยติ วา – อิเม ธมฺมา นานตฺถา นานาพฺยฺชนา อุทาหุ เอกตฺถา พฺยฺชนเมว นานํ? สมฺมุขาวินโยติ วา อมูฬฺหวินโยติ วา…เป… สมฺมุขาวินโยติ วา ปฏิฺาตกรณนฺติ วา… สมฺมุขาวินโยติ วา เยภุยฺยสิกาติ วา… สมฺมุขาวินโยติ วา ตสฺสปาปิยสิกาติ วา… สมฺมุขาวินโยติ วา ติณวตฺถารโกติ วา – อิเม ธมฺมา นานตฺถา นานาพฺยฺชนา อุทาหุ เอกตฺถา พฺยฺชนเมว นานํ? สมฺมุขาวินโยติ วา สติวินโยติ วา – อิเม ธมฺมา นานตฺถา เจว นานาพฺยฺชนา จ. สมฺมุขาวินโยติ วา อมูฬฺหวินโยติ วา…เป… สมฺมุขาวินโยติ วา ปฏิฺาตกรณนฺติ วา… สมฺมุขาวินโยติ วา เยภุยฺยสิกาติ วา… สมฺมุขาวินโยติ วา ตสฺสปาปิยสิกาติ วา… สมฺมุขาวินโยติ วา ¶ ติณวตฺถารโกติ วา – อิเม ธมฺมา นานตฺถา เจว นานา พฺยฺชนา จ.
๓๕๕. [จูฬว. ๒๒๔] วิวาโท ¶ วิวาทาธิกรณํ, วิวาโท โน อธิกรณํ, อธิกรณํ โน วิวาโท, อธิกรณฺเจว วิวาโท จ? สิยา วิวาโท วิวาทาธิกรณํ, สิยา วิวาโท โน อธิกรณํ, สิยา อธิกรณํ โน วิวาโท, สิยา อธิกรณฺเจว วิวาโท จ.
ตตฺถ ¶ กตโม วิวาโท วิวาทาธิกรณํ? อิธ ภิกฺขู วิวทนฺติ ธมฺโมติ วา อธมฺโมติ วา…เป… ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ วา อทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ วา. ยํ ตตฺถ ภณฺฑนํ, กลโห, วิคฺคโห, วิวาโท, นานาวาโท, อฺถาวาโท, วิปจฺจตาย โวหาโร, เมธกํ – อยํ วิวาโท วิวาทาธิกรณํ.
ตตฺถ กตโม วิวาโท โน อธิกรณํ? มาตาปิ ปุตฺเตน วิวทติ, ปุตฺโตปิ มาตรา วิวทติ, ปิตาปิ ปุตฺเตน วิวทติ, ปุตฺโตปิ ปิตรา วิวทติ, ภาตาปิ ภาตรา วิวทติ, ภาตาปิ ¶ ภคินิยา วิวทติ, ภคินีปิ ภาตรา วิวทติ, สหาโยปิ สหาเยน วิวทติ – อยํ วิวาโท โน อธิกรณํ.
ตตฺถ กตมํ อธิกรณํ โน วิวาโท? อนุวาทาธิกรณํ, อาปตฺตาธิกรณํ, กิจฺจาธิกรณํ – อิทํ อธิกรณํ โน วิวาโท.
ตตฺถ กตมํ อธิกรณฺเจว วิวาโท จ? วิวาทาธิกรณํ อธิกรณฺเจว วิวาโท จ.
๓๕๖. [จูฬว. ๒๒๔ อาทโย] อนุวาโท อนุวาทาธิกรณํ, อนุวาโท โน อธิกรณํ, อธิกรณํ โน อนุวาโท, อธิกรณฺเจว อนุวาโท จ? สิยา อนุวาโท ¶ อนุวาทาธิกรณํ, สิยา อนุวาโท โน อธิกรณํ, สิยา อธิกรณํ โน อนุวาโท, สิยา อธิกรณฺเจว อนุวาโท จ.
ตตฺถ กตโม อนุวาโท อนุวาทาธิกรณํ? อิธ ภิกฺขู ภิกฺขุํ อนุวทนฺติ สีลวิปตฺติยา วา อาจารวิปตฺติยา วา ทิฏฺิวิปตฺติยา วา อาชีววิปตฺติยา วา. โย ตตฺถ อนุวาโท, อนุวทนา อนุลฺลปนา อนุภณนา อนุสมฺปวงฺกตา อพฺภุสฺสหนตา อนุพลปฺปทานํ – อยํ อนุวาโท อนุวาทาธิกรณํ.
ตตฺถ กตโม อนุวาโท โน อธิกรณํ? มาตาปิ ปุตฺตํ อนุวทติ, ปุตฺโตปิ มาตรํ อนุวทติ, ปิตาปิ ปุตฺตํ อนุวทติ, ปุตฺโตปิ ปิตรํ อนุวทติ, ภาตาปิ ภาตรํ อนุวทติ, ภาตาปิ ภคินึ อนุวทติ, ภคินีปิ ภาตรํ อนุวทติ, สหาโยปิ สหายํ อนุวทติ – อยํ อนุวาโท โน อธิกรณํ.
ตตฺถ กตมํ อธิกรณํ โน อนุวาโท? อาปตฺตาธิกรณํ กิจฺจาธิกรณํ วิวาทาธิกรณํ – อิทํ อธิกรณํ โน อนุวาโท.
ตตฺถ ¶ กตมํ อธิกรณฺเจว อนุวาโท จ? อนุวาทาธิกรณํ อธิกรณฺเจว อนุวาโท จ.
๓๕๗. อาปตฺติ ¶ อาปตฺตาธิกรณํ, อาปตฺติ โน อธิกรณํ, อธิกรณํ โน อาปตฺติ, อธิกรณฺเจว อาปตฺติ จ? สิยา อาปตฺติ อาปตฺตาธิกรณํ, สิยา อาปตฺติ โน อธิกรณํ, สิยา อธิกรณํ โน อาปตฺติ, สิยา อธิกรณฺเจว อาปตฺติ จ.
ตตฺถ กตมา อาปตฺติ อาปตฺตาธิกรณํ? ปฺจปิ อาปตฺติกฺขนฺธา อาปตฺตาธิกรณํ ¶ . สตฺตปิ อาปตฺติกฺขนฺธา อาปตฺตาธิกรณํ. อยํ อาปตฺติ อาปตฺตาธิกรณํ.
ตตฺถ กตมา อาปตฺติ โน อธิกรณํ? โสตาปตฺติ สมาปตฺติ – อยํ อาปตฺติ โน อธิกรณํ.
ตตฺถ กตมํ อธิกรณํ โน อาปตฺติ? กิจฺจาธิกรณํ วิวาทาธิกรณํ อนุวาทาธิกรณํ – อิทํ อธิกรณํ โน อาปตฺติ.
ตตฺถ กตมํ อธิกรณฺเจว อาปตฺติ จ? อาปตฺตาธิกรณํ อธิกรณฺเจว อาปตฺติ จ.
๓๕๘. [จูฬว. ๒๒๓] กิจฺจํ กิจฺจาธิกรณํ, กิจฺจํ โน อธิกรณํ, อธิกรณํ โน กิจฺจํ, อธิกรณฺเจว กิจฺจฺจ? สิยา กิจฺจํ กิจฺจาธิกรณํ, สิยา กิจฺจํ โน อธิกรณํ, สิยา อธิกรณํ โน กิจฺจํ, สิยา อธิกรณฺเจว กิจฺจฺจ.
ตตฺถ กตมํ กิจฺจํ กิจฺจาธิกรณํ? ยา สงฺฆสฺส กิจฺจยตา กรณียตา อปโลกนกมฺมํ ตฺติกมฺมํ ตฺติทุติยกมฺมํ ตฺติจตุตฺถกมฺมํ – อิทํ กิจฺจํ กิจฺจาธิกรณํ.
ตตฺถ กตมํ กิจฺจํ โน อธิกรณํ? อาจริยกิจฺจํ อุปชฺฌายกิจฺจํ [อุปชฺฌายกิจฺจํ สกิจฺจํ (ก.)] สมานุปชฺฌายกิจฺจํ สมานาจริยกิจฺจํ – อิทํ กิจฺจํ โน อธิกรณํ.
ตตฺถ กตมํ อธิกรณํ โน กิจฺจํ? วิวาทาธิกรณํ อนุวาทาธิกรณํ อาปตฺตาธิกรณํ – อิทํ อธิกรณํ โน กิจฺจํ.
ตตฺถ ¶ ¶ กตมํ อธิกรณฺเจว กิจฺจฺจ? กิจฺจาธิกรณํ อธิกรณฺเจว กิจฺจํ จาติ.
อธิกรณเภโท นิฏฺิโต.
ตสฺสุทฺทานํ –
อธิกรณํ ¶ อุกฺโกฏา, อาการา ปุคฺคเลน จ;
นิทานเหตุปจฺจยา, มูลํ สมุฏฺาเนน จ.
อาปตฺติ โหติ ยตฺถ จ, สํสฏฺา นิทาเนน จ [สํสฏฺา นิทานปภวา (สี.)];
เหตุปจฺจยมูลานิ, สมุฏฺาเนน พฺยฺชนา;
วิวาโท อธิกรณนฺติ, เภทาธิกรเณ อิทนฺติ.
อปรคาถาสงฺคณิกํ
๑. โจทนาทิปุจฺฉาวิสฺสชฺชนา
โจทนา ¶ ¶ ¶ ¶ กิมตฺถาย, สารณา กิสฺส การณา;
สงฺโฆ กิมตฺถาย, มติกมฺมํ ปน กิสฺส การณา.
โจทนา สารณตฺถาย, นิคฺคหตฺถาย สารณา;
สงฺโฆ ปริคฺคหตฺถาย, มติกมฺมํ ปน ปาฏิเยกฺกํ.
มา โข ตุริโต อภณิ, มา โข จณฺฑิกโต ภณิ;
มา โข ปฏิฆํ ชนยิ, สเจ อนุวิชฺชโก ตุวํ.
มา โข สหสา อภณิ, กถํ วิคฺคาหิกํ อนตฺถสํหิตํ;
สุตฺเต วินเย อนุโลเม, ปฺตฺเต อนุโลมิเก.
อนุโยควตฺตํ นิสามย, กุสเลน พุทฺธิมตา กตํ;
สุวุตฺตํ สิกฺขาปทานุโลมิกํ, คตึ น นาเสนฺโต สมฺปรายิกํ;
หิเตสี อนุยฺุชสฺสุ, กาเลนตฺถูปสํหิตํ.
จุทิตสฺส จ โจทกสฺส จ;
สหสา โวหารํ มา ปธาเรสิ;
โจทโก อาห อาปนฺโนติ;
จุทิตโก อาห อนาปนฺโนติ.
อุโภ ¶ อนุกฺขิปนฺโต, ปฏิฺานุสนฺธิเตน ¶ การเย;
ปฏิฺา ลชฺชีสุ กตา, อลชฺชีสุ เอวํ น วิชฺชติ;
พหุมฺปิ อลชฺชี ภาเสยฺย, วตฺตานุสนฺธิเตน [วุตฺตานุสนฺธิเตน (สี. สฺยา. ก.)] การเย.
อลชฺชี กีทิโส โหติ, ปฏิฺา ยสฺส น รูหติ;
เอตฺจ [เอวฺจ (ก.)] ตาหํ ปุจฺฉามิ, กีทิโส วุจฺจติ อลชฺชี ปุคฺคโล.
สฺจิจฺจ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, อาปตฺตึ ปริคูหติ;
อคติคมนฺจ คจฺฉติ, เอทิโส วุจฺจติ อลชฺชีปุคฺคโล.
สจฺจํ อหมฺปิ ชานามิ, เอทิโส วุจฺจติ อลชฺชีปุคฺคโล;
อฺฺจ ตาหํ ปุจฺฉามิ, กีทิโส วุจฺจติ ลชฺชีปุคฺคโล.
สฺจิจฺจ อาปตฺตึ นาปชฺชติ, อาปตฺตึ น ปริคูหติ;
อคติคมนํ ¶ น คจฺฉติ, เอทิโส วุจฺจติ ลชฺชีปุคฺคโล.
สจฺจํ ¶ อหมฺปิ ชานามิ, เอทิโส วุจฺจติ ลชฺชีปุคฺคโล;
อฺฺจ ตาหํ ปุจฺฉามิ, กีทิโส วุจฺจติ อธมฺมโจทโก.
อกาเล ¶ โจเทติ อภูเตน;
ผรุเสน อนตฺถสํหิเตน;
โทสนฺตโร โจเทติ โน เมตฺตาจิตฺโต;
เอทิโส วุจฺจติ อธมฺมโจทโก.
สจฺจํ อหมฺปิ ชานามิ, เอทิโส วุจฺจติ อธมฺมโจทโก;
อฺฺจ ตาหํ ปุจฺฉามิ, กีทิโส วุจฺจติ ธมฺมโจทโก.
กาเลน โจเทติ ภูเตน, สณฺเหน อตฺถสํหิเตน;
เมตฺตาจิตฺโต โจเทติ โน โทสนฺตโร;
เอทิโส วุจฺจติ ธมฺมโจทโก.
สจฺจํ ¶ อหมฺปิ ชานามิ, เอทิโส วุจฺจติ ธมฺมโจทโก;
อฺฺจ ตาหํ ปุจฺฉามิ, กีทิโส วุจฺจติ พาลโจทโก.
ปุพฺพาปรํ น ชานาติ, ปุพฺพาปรสฺส อโกวิโท;
อนุสนฺธิวจนปถํ น ชานาติ;
อนุสนฺธิวจนปถสฺส อโกวิโท;
เอทิโส วุจฺจติ พาลโจทโก.
สจฺจํ อหมฺปิ ชานามิ, เอทิโส วุจฺจติ พาลโจทโก;
อฺฺจ ¶ ตาหํ ปุจฺฉามิ, กีทิโส วุจฺจติ ปณฺฑิตโจทโก.
ปุพฺพาปรมฺปิ ชานาติ, ปุพฺพาปรสฺส โกวิโท;
อนุสนฺธิวจนปถํ ชานาติ, อนุสนฺธิวจนปถสฺส โกวิโท;
เอทิโส วุจฺจติ ปณฺฑิตโจทโก.
สจฺจํ อหมฺปิ ชานามิ, เอทิโส วุจฺจติ ปณฺฑิตโจทโก;
อฺฺจ ตาหํ ปุจฺฉามิ, โจทนา กินฺติ วุจฺจติ.
สีลวิปตฺติยา โจเทติ, อโถ อาจารทิฏฺิยา;
อาชีเวนปิ โจเทติ, โจทนา เตน วุจฺจตีติ.
อปรํ คาถาสงฺคณิกํ นิฏฺิตํ.
โจทนากณฺฑํ
๑. อนุวิชฺชกอนุโยโค
๓๖๐. อนุวิชฺชเก ¶ ¶ ¶ ¶ โจทโก ปุจฺฉิตพฺโพ – ‘‘ยํ โข ตฺวํ, อาวุโส, อิมํ ภิกฺขุํ โจเทสิ, กิมฺหิ นํ โจเทสิ, สีลวิปตฺติยา วา โจเทสิ, อาจารวิปตฺติยา วา โจเทสิ, ทิฏฺิวิปตฺติยา วา โจเทสี’’ติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘‘สีลวิปตฺติยา วา โจเทมิ, อาจารวิปตฺติยา วา โจเทมิ, ทิฏฺิวิปตฺติยา วา โจเทมี’’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘ชานาสิ ปนายสฺมา สีลวิปตฺตึ, ชานาสิ อาจารวิปตฺตึ, ชานาสิ ทิฏฺิวิปตฺติ’’นฺติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘‘ชานามิ โข อหํ, อาวุโส, สีลวิปตฺตึ, ชานามิ อาจารวิปตฺตึ, ชานามิ ทิฏฺิวิปตฺติ’’นฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘กตมา ปนาวุโส, สีลวิปตฺติ? กตมา อาจารวิปตฺติ? กตมา ทิฏฺิวิปตฺตี’’ติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘‘จตฺตาริ จ ปาราชิกานิ, เตรส จ สงฺฆาทิเสสา – อยํ สีลวิปตฺติ. ถุลฺลจฺจยํ, ปาจิตฺติยํ, ปาฏิเทสนียํ, ทุกฺกฏํ, ทุพฺภาสิตํ, อยํ อาจารวิปตฺติ. มิจฺฉาทิฏฺิ, อนฺตคฺคาหิกา ทิฏฺิ – อยํ ทิฏฺิวิปตฺตี’’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘ยํ โข ตฺวํ, อาวุโส, อิมํ ภิกฺขุํ โจเทสิ, ทิฏฺเน วา โจเทสิ สุเตน วา โจเทสิ ปริสงฺกาย วา โจเทสี’’ติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘‘ทิฏฺเน วา โจเทมิ สุเตน วา โจเทมิ ปริสงฺกาย วา โจเทมี’’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘ยํ โข ตฺวํ, อาวุโส, อิมํ ภิกฺขุํ ทิฏฺเน โจเทสิ, กึ เต ทิฏฺํ กินฺติ เต ทิฏฺํ, กทา ¶ เต ทิฏฺํ, กตฺถ เต ทิฏฺํ ปาราชิกํ อชฺฌาปชฺชนฺโต ทิฏฺโ, สงฺฆาทิเสสํ อชฺฌาปชฺชนฺโต ทิฏฺโ, ถุลฺลจฺจยํ… ปาจิตฺติยํ… ปาฏิเทสนียํ… ทุกฺกฏํ… ทุพฺภาสิตํ อชฺฌาปชฺชนฺโต ทิฏฺโ, กตฺถ จ ตฺวํ อโหสิ, กตฺถ จายํ ภิกฺขุ อโหสิ, กิฺจ ตฺวํ กโรสิ, กึ จายํ ภิกฺขุ กโรตี’’ติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘‘น โข อหํ, อาวุโส, อิมํ ภิกฺขุํ ทิฏฺเน โจเทมิ, อปิ จ สุเตน โจเทมี’’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘ยํ โข ตฺวํ, อาวุโส, อิมํ ภิกฺขุํ สุเตน โจเทสิ, กึ เต สุตํ, กินฺติ เต สุตํ, กทา เต สุตํ ¶ , กตฺถ เต สุตํ, ปาราชิกํ อชฺฌาปนฺโนติ สุตํ, สงฺฆาทิเสสํ… ถุลฺลจฺจยํ… ปาจิตฺติยํ… ปาฏิเทสนียํ… ทุกฺกฏํ… ทุพฺภาสิตํ อชฺฌาปนฺโนติ สุตํ, ภิกฺขุสฺส สุตํ, ภิกฺขุนิยา สุตํ, สิกฺขมานาย สุตํ ¶ , สามเณรสฺส สุตํ, สามเณริยา สุตํ, อุปาสกสฺส สุตํ, อุปาสิกาย สุตํ, ราชูนํ สุตํ, ราชมหามตฺตานํ สุตํ, ติตฺถิยานํ สุตํ, ติตฺถิยสาวกานํ สุต’’นฺติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘‘น โข อหํ, อาวุโส, อิมํ ภิกฺขุํ สุเตน โจเทมิ, อปิ จ ปริสงฺกาย โจเทมี’’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘ยํ โข ตฺวํ, อาวุโส, อิมํ ภิกฺขุํ ปริสงฺกาย โจเทสิ, กึ ปริสงฺกสิ, กินฺติ ปริสงฺกสิ, กทา ปริสงฺกสิ, กตฺถ ปริสงฺกสิ, ปาราชิกํ อชฺฌาปนฺโนติ ¶ ปริสงฺกสิ, สงฺฆาทิเสสํ อชฺฌาปนฺโนติ ปริสงฺกสิ, ถุลฺลจฺจยํ… ปาจิตฺติยํ… ปาฏิเทสนียํ… ทุกฺกฏํ… ทุพฺภาสิตํ อชฺฌาปนฺโนติ ปริสงฺกสิ, ภิกฺขุสฺส สุตฺวา ปริสงฺกสิ, ภิกฺขุนิยา สุตฺวา ปริสงฺกสิ, สิกฺขมานาย สุตฺวา ปริสงฺกสิ, สามเณรสฺส สุตฺวา ปริสงฺกสิ, สามเณริยา สุตฺวา ปริสงฺกสิ, อุปาสกสฺส สุตฺวา ปริสงฺกสิ, อุปาสิกาย สุตฺวา ปริสงฺกสิ, ราชูนํ สุตฺวา ปริสงฺกสิ, ราชมหามตฺตานํ สุตฺวา ปริสงฺกสิ, ติตฺถิยานํ สุตฺวา ปริสงฺกสิ, ติตฺถิยสาวกานํ สุตฺวา ปริสงฺกสี’’ติ?
ทิฏฺํ ทิฏฺเน สเมติ ทิฏฺเน สํสนฺทเต ทิฏฺํ;
ทิฏฺํ ปฏิจฺจ น อุเปติ อสุทฺธปริสงฺกิโต;
โส ปุคฺคโล ปฏิฺาย กาตพฺโพ เตนุโปสโถ.
สุตํ สุเตน สเมติ สุเตน สํสนฺทเต สุตํ;
สุตํ ปฏิจฺจ น อุเปติ อสุทฺธปริสงฺกิโต;
โส ปุคฺคโล ปฏิฺาย กาตพฺโพ เตนุโปสโถ.
มุตํ มุเตน สเมติ มุเตน สํสนฺทเต มุตํ;
มุตํ ปฏิจฺจ น อุเปติ อสุทฺธปริสงฺกิโต;
โส ปุคฺคโล ปฏิฺาย กาตพฺโพ เตนุโปสโถ.
๓๖๒. โจทนาย โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? โจทนาย โอกาสกมฺมํ อาทิ, กิริยา มชฺเฌ, สมโถ ปริโยสานํ. โจทนาย ¶ กติ มูลานิ, กติ วตฺถูนิ, กติ ภูมิโย, กติหากาเรหิ โจเทติ? โจทนาย ทฺเว มูลานิ, ตีณิ วตฺถูนิ, ปฺจ ภูมิโย, ทฺวีหากาเรหิ โจเทติ. โจทนาย กตมานิ ทฺเว มูลานิ? สมูลิกา วา อมูลิกา วา – โจทนาย ¶ อิมานิ ทฺเว มูลานิ. โจทนาย กตมานิ ตีณิ วตฺถูนิ? ทิฏฺเน ¶ สุเตน ปริสงฺกาย – โจทนาย อิมานิ ตีณิ วตฺถูนิ. โจทนา ¶ กตมา ปฺจ ภูมิโย? กาเลน วกฺขามิ โน อกาเลน, ภูเตน วกฺขามิ โน อภูเตน, สณฺเหน วกฺขามิ โน ผรุเสน, อตฺถสํหิเตน วกฺขามิ โน อนตฺถสํหิเตน, เมตฺตาจิตฺโต วกฺขามิ โน โทสนฺตโรติ – โจทนาย อิมา ปฺจ ภูมิโย.
กตเมหิ ทฺวีหากาเรหิ โจเทติ? กาเยน วา โจเทติ วาจาย วา โจเทติ – อิเมหิ ทฺวีหากาเรหิ โจเทติ.
๒. โจทกาทิปฏิปตฺติ
๓๖๓. โจทเกน กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพํ? จุทิตเกน กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพํ? สงฺเฆน กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพํ? อนุวิชฺชเกน กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพํ? โจทเกน กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพนฺติ? โจทเกน ปฺจสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺาย ปโร โจเทตพฺโพ. กาเลน วกฺขามิ โน อกาเลน, ภูเตน วกฺขามิ โน อภูเตน, สณฺเหน วกฺขามิ โน ผรุเสน, อตฺถสํหิเตน วกฺขามิ โน อนตฺถสํหิเตน, เมตฺตาจิตฺโต วกฺขามิ โน โทสนฺตโรติ – โจทเกน เอวํ ปฏิปชฺชิตพฺพํ. จุทิตเกน กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพนฺติ? จุทิตเกน ทฺวีสุ ธมฺเมสุ ปฏิปชฺชิตพฺพํ. สจฺเจ จ อกุปฺเป จ – จุทิตเกน เอวํ ปฏิปชฺชิตพฺพํ. สงฺเฆน กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพนฺติ? สงฺเฆน ¶ โอติณฺณาโนติณฺณํ ชานิตพฺพํ. สงฺเฆน เอวํ ปฏิปชฺชิตพฺพํ. อนุวิชฺชเกน กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพนฺติ? อนุวิชฺชเกน เยน ธมฺเมน เยน วินเยน เยน สตฺถุสาสเนน ตํ อธิกรณํ วูปสมฺมติ ตถา ตํ อธิกรณํ วูปสเมตพฺพํ. อนุวิชฺชเกน เอวํ ปฏิปชฺชิตพฺพํ.
อุโปสโถ กิมตฺถาย, ปวารณา กิสฺส การณา;
ปริวาโส กิมตฺถาย, มูลายปฏิกสฺสนา กิสฺส การณา;
มานตฺตํ กิมตฺถาย, อพฺภานํ กิสฺส การณา.
อุโปสโถ สามคฺคตฺถาย, วิสุทฺธตฺถาย ปวารณา;
ปริวาโส มานตฺตตฺถาย, มูลายปฏิกสฺสนา นิคฺคหตฺถาย;
มานตฺตํ อพฺภานตฺถาย, วิสุทฺธตฺถาย อพฺภานํ.
ฉนฺทา ¶ ¶ โทสา ภยา โมหา, เถเร จ ปริภาสติ;
กายสฺส เภทา ทุปฺปฺโ, ขโต อุปหตินฺทฺริโย;
นิรยํ คจฺฉติ ทุมฺเมโธ, น จ สิกฺขาย คารโว.
น จ อามิสํ นิสฺสาย;
น จ นิสฺสาย ปุคฺคลํ;
อุโภ เอเต วิวชฺเชตฺวา;
ยถาธมฺโม ตถา กเร.
๓. โจทกสฺสอตฺตฌาปนํ
โกธโน อุปนาหี จ;
จณฺโฑ จ ปริภาสโก;
อนาปตฺติยา อาปตฺตีติ โรเปติ;
ตาทิโส โจทโก ฌาเปติ อตฺตานํ.
อุปกณฺณกํ ชปฺปติ ชิมฺหํ เปกฺขติ;
วีติหรติ ¶ กุมฺมคฺคํ ปฏิเสวติ;
อนาปตฺติยา ¶ อาปตฺตีติ โรเปติ;
ตาทิโส โจทโก ฌาเปติ อตฺตานํ.
อกาเลน โจเทติ อภูเตน;
ผรุเสน อนตฺถสํหิเตน;
โทสนฺตโร โจเทติ โน เมตฺตาจิตฺโต;
อนาปตฺติยา อาปตฺตีติ โรเปติ;
ตาทิโส โจทโก ฌาเปติ อตฺตานํ.
ธมฺมาธมฺมํ น ชานาติ;
ธมฺมาธมฺมสฺส อโกวิโท;
อนาปตฺติยา ¶ อาปตฺตีติ โรเปติ;
ตาทิโส โจทโก ฌาเปติ อตฺตานํ.
วินยาวินยํ น ชานาติ;
วินยาวินยสฺส อโกวิโท;
อนาปตฺติยา อาปตฺตีติ โรเปติ;
ตาทิโส โจทโก ฌาเปติ อตฺตานํ.
ภาสิตาภาสิตํ ¶ น ชานาติ;
ภาสิตาภาสิตสฺส อโกวิโท;
อนาปตฺติยา อาปตฺตีติ โรเปติ;
ตาทิโส โจทโก ฌาเปติ อตฺตานํ.
อาจิณฺณานาจิณฺณํ ¶ น ชานาติ;
อาจิณฺณานาจิณฺณสฺส อโกวิโท;
อนาปตฺติยา อาปตฺตีติ โรเปติ;
ตาทิโส โจทโก ฌาเปติ อตฺตานํ.
ปฺตฺตาปฺตฺตํ น ชานาติ;
ปฺตฺตาปฺตฺตสฺส อโกวิโท;
อนาปตฺติยา อาปตฺตีติ โรเปติ;
ตาทิโส โจทโก ฌาเปติ อตฺตานํ.
อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาติ;
อาปตฺตานาปตฺติยา อโกวิโท;
อนาปตฺติยา อาปตฺตีติ โรเปติ;
ตาทิโส โจทโก ฌาเปติ อตฺตานํ.
ลหุกครุกํ น ชานาติ;
ลหุกครุกสฺส อโกวิโท;
อนาปตฺติยา ¶ อาปตฺตีติ โรเปติ;
ตาทิโส โจทโก ฌาเปติ อตฺตานํ.
สาวเสสานวเสสํ น ชานาติ;
สาวเสสานวเสสสฺส อโกวิโท;
อนาปตฺติยา อาปตฺตีติ โรเปติ;
ตาทิโส โจทโก ฌาเปติ อตฺตานํ.
ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ ¶ น ชานาติ;
ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลสฺส อโกวิโท;
อนาปตฺติยา อาปตฺตีติ โรเปติ;
ตาทิโส โจทโก ฌาเปติ อตฺตานํ.
ปุพฺพาปรํ ¶ น ชานาติ;
ปุพฺพาปรสฺส อโกวิโท;
อนาปตฺติยา อาปตฺตีติ โรเปติ;
ตาทิโส โจทโก ฌาเปติ อตฺตานํ.
อนุสนฺธิวจนปถํ น ชานาติ;
อนุสนฺธิวจนปถสฺส อโกวิโท;
อนาปตฺติยา อาปตฺตีติ โรเปติ;
ตาทิโส โจทโก ฌาเปติ อตฺตานนฺติ.
โจทนากณฺฑํ นิฏฺิตํ.
ตสฺสุทฺทานํ –
โจทนา อนุวิชฺชา จ, อาทิ มูเลนุโปสโถ;
คติ โจทนกณฺฑมฺหิ, สาสนํ ปติฏฺาปยนฺติ.
จูฬสงฺคาโม
๑. อนุวิชฺชกสฺสปฏิปตฺติ
๓๖๕. [ปริ. ๔๒๑] สงฺคามาวจเร ¶ ¶ ¶ ¶ ภิกฺขุนา สงฺฆํ อุปสงฺกมนฺเตน นีจจิตฺเตน สงฺโฆ อุปสงฺกมิตพฺโพ รโชหรณสเมน จิตฺเตน; อาสนกุสเลน ภวิตพฺพํ นิสชฺชกุสเลน; เถเร ภิกฺขู อนุปขชฺชนฺเตน, นเว ภิกฺขู อาสเนน อปฺปฏิพาหนฺเตน, ยถาปติรูเป อาสเน นิสีทิตพฺพํ; อนานากถิเกน ภวิตพฺพํ อติรจฺฉานกถิเกน; สามํ วา ธมฺโม ภาสิตพฺโพ ปโร วา อชฺเฌสิตพฺโพ อริโย วา ตุณฺหีภาโว นาติมฺิตพฺโพ.
สงฺเฆน อนุมเตน ปุคฺคเลน อนุวิชฺชเกน อนุวิชฺชิตุกาเมน น อุปชฺฌาโย ปุจฺฉิตพฺโพ, น อาจริโย ปุจฺฉิตพฺโพ, น สทฺธิวิหาริโก ปุจฺฉิตพฺโพ, น อนฺเตวาสิโก ปุจฺฉิตพฺโพ, น สมานุปชฺฌายโก ปุจฺฉิตพฺโพ, น สมานาจริยโก ปุจฺฉิตพฺโพ, น ชาติ ปุจฺฉิตพฺพา, น นามํ ปุจฺฉิตพฺพํ, น โคตฺตํ ปุจฺฉิตพฺพํ, น อาคโม ปุจฺฉิตพฺโพ, น กุลปเทโส ปุจฺฉิตพฺโพ, น ชาติภูมิ ปุจฺฉิตพฺพา. ตํ กึ การณา? อตฺรสฺส เปมํ วา โทโส วา. เปเม วา สติ โทเส วา, ฉนฺทาปิ คจฺเฉยฺย โทสาปิ คจฺเฉยฺย โมหาปิ คจฺเฉยฺย ภยาปิ คจฺเฉยฺย.
สงฺเฆน อนุมเตน ปุคฺคเลน อนุวิชฺชเกน อนุวิชฺชิตุกาเมน สงฺฆครุเกน ภวิตพฺพํ โน ปุคฺคลครุเกน, สทฺธมฺมครุเกน ภวิตพฺพํ โน อามิสครุเกน, อตฺถวสิเกน ภวิตพฺพํ โน ปริสกปฺปิเกน, กาเลน อนุวิชฺชิตพฺพํ โน อกาเลน, ภูเตน อนุวิชฺชิตพฺพํ ¶ โน อภูเตน, สณฺเหน อนุวิชฺชิตพฺพํ โน ผรุเสน, อตฺถสํหิเตน อนุวิชฺชิตพฺพํ โน อนตฺถสํหิเตน, เมตฺตาจิตฺเตน อนุวิชฺชิตพฺพํ โน โทสนฺตเรน, น อุปกณฺณกชปฺปินา ภวิตพฺพํ, น ¶ ชิมฺหํ เปกฺขิตพฺพํ, น อกฺขิ นิขณิตพฺพํ, น ภมุกํ อุกฺขิปิตพฺพํ, น สีสํ อุกฺขิปิตพฺพํ, น หตฺถวิกาโร กาตพฺโพ, น หตฺถมุทฺทา ทสฺเสตพฺพา.
อาสนกุสเลน ภวิตพฺพํ นิสชฺชกุสเลน, ยุคมตฺตํ เปกฺขนฺเตน อตฺถํ อนุวิธิยนฺเตน สเก อาสเน นิสีทิตพฺพํ, น จ อาสนา วุฏฺาตพฺพํ ¶ , น วีติหาตพฺพํ, น กุมฺมคฺโค เสวิตพฺโพ, น พาหาวิกฺเขปกํ [น วาจา วิกฺเขปกํ (สฺยา.)] ภณิตพฺพํ, อตุริเตน ภวิตพฺพํ อสาหสิเกน, อจณฺฑิกเตน ภวิตพฺพํ วจนกฺขเม ¶ , เมตฺตาจิตฺเตน ภวิตพฺพํ หิตานุกมฺปินา, การุณิเกน ภวิตพฺพํ หิตปริสกฺกินา, อสมฺผปฺปลาปินา ภวิตพฺพํ ปริยนฺตภาณินา, อเวรวสิเกน ภวิตพฺพํ อนสุรุตฺเตน, อตฺตา ปริคฺคเหตพฺโพ, ปโร ปริคฺคเหตพฺโพ, โจทโก ปริคฺคเหตพฺโพ, จุทิตโก ปริคฺคเหตพฺโพ, อธมฺมโจทโก ปริคฺคเหตพฺโพ, อธมฺมจุทิตโก ปริคฺคเหตพฺโพ, ธมฺมโจทโก ปริคฺคเหตพฺโพ, ธมฺมจุทิตโก ปริคฺคเหตพฺโพ, วุตฺตํ อหาเปนฺเตน อวุตฺตํ อปกาเสนฺเตน โอติณฺณานิ ปทพฺยฺชนานิ สาธุกํ ปริคฺคเหตฺวา ปโร ปฏิปุจฺฉิตฺวา ยถา ปฏิฺาย กาเรตพฺโพ, มนฺโท หาเสตพฺโพ [เวโป ปหาเสตพฺโพ (สฺยา.)], ภีรู ¶ อสฺสาเสตพฺโพ, จณฺโฑ นิเสเธตพฺโพ, อสุจิ วิภาเวตพฺโพ, อุชุมทฺทเวน น ฉนฺทาคตึ คนฺตพฺพํ, น โทสาคตึ คนฺตพฺพํ, น โมหาคตึ คนฺตพฺพํ, น ภยาคตึ คนฺตพฺพํ, มชฺฌตฺเตน ภวิตพฺพํ ธมฺเมสุ จ ปุคฺคเลสุ จ. เอวฺจ ปน อนุวิชฺชโก อนุวิชฺชมาโน สตฺถุ เจว สาสนกโร โหติ, วิฺูนฺจ สพฺรหฺมจารีนํ ปิโย จ โหติ มนาโป จ ครุ จ ภาวนีโย จ.
๓๖๖. สุตฺตํ สํสนฺทนตฺถาย, โอปมฺมํ นิทสฺสนตฺถาย, อตฺโถ วิฺาปนตฺถาย, ปฏิปุจฺฉา ปนตฺถาย, โอกาสกมฺมํ โจทนตฺถาย, โจทนา สารณตฺถาย, สารณา สวจนียตฺถาย, สวจนียํ ปลิโพธตฺถาย, ปลิโพโธ วินิจฺฉยตฺถาย, วินิจฺฉโย สนฺตีรณตฺถาย, สนฺตีรณํ านาานคมนตฺถาย, านาานคมนํ ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหตฺถาย, เปสลานํ ภิกฺขูนํ สมฺปคฺคหตฺถาย, สงฺโฆ สมฺปริคฺคหสมฺปฏิจฺฉนตฺถาย, สงฺเฆน อนุมตา ปุคฺคลา ปจฺเจกฏฺายิโน อวิสํวาทกฏฺายิโน.
วินโย สํวรตฺถาย, สํวโร อวิปฺปฏิสารตฺถาย, อวิปฺปฏิสาโร ปามุชฺชตฺถาย, ปามุชฺชํ ปีตตฺถาย, ปีติ ปสฺสทฺธตฺถาย, ปสฺสทฺธิ สุขตฺถาย, สุขํ สมาธตฺถาย, สมาธิ ยถาภูตาณทสฺสนตฺถาย, ยถาภูตาณทสฺสนํ นิพฺพิทตฺถาย, นิพฺพิทา วิราคตฺถาย, วิราโค วิมุตฺตตฺถาย, วิมุตฺติ วิมุตฺติาณทสฺสนตฺถาย, วิมุตฺติาณทสฺสนํ อนุปาทาปรินิพฺพานตฺถาย. เอตทตฺถา ¶ ¶ กถา, เอตทตฺถา มนฺตนา, เอตทตฺถา อุปนิสา, เอตทตฺถํ โสตาวธานํ – ยทิทํ ¶ อนุปาทาจิตฺตสฺส วิโมกฺโขติ.
อนุโยควตฺตํ นิสามย, กุสเลน พุทฺธิมตา กตํ;
สุวุตฺตํ สิกฺขาปทานุโลมิกํ, คตึ น นาเสนฺโต สมฺปรายิกํ.
วตฺถุํ ¶ วิปตฺตึ อาปตฺตึ, นิทานํ อาการอโกวิโท;
ปุพฺพาปรํ น ชานาติ, กตากตํ สเมน จ.
กมฺมฺจ อธิกรณฺจ, สมเถ จาปิ อโกวิโท;
รตฺโต ทุฏฺโ จ มูฬฺโห จ, ภยา โมหา จ คจฺฉติ.
น จ สฺตฺติกุสโล, นิชฺฌตฺติยา จ อโกวิโท;
ลทฺธปกฺโข อหิริโก, กณฺหกมฺโม อนาทโร;
ส เว [สเจ (ก.)] ตาทิสโก ภิกฺขุ, อปฺปฏิกฺโขติ วุจฺจติ.
วตฺถุํ วิปตฺตึ อาปตฺตึ, นิทานํ อาการโกวิโท;
ปุพฺพาปรฺจ ชานาติ, กตากตํ สเมน จ.
กมฺมฺจ อธิกรณฺจ, สมเถ จาปิ โกวิโท;
อรตฺโต อทุฏฺโ อมูฬฺโห, ภยา โมหา น คจฺฉติ.
สฺตฺติยา จ กุสโล, นิชฺฌตฺติยา จ โกวิโท;
ลทฺธปกฺโข หิริมโน, สุกฺกกมฺโม สคารโว;
ส เว ตาทิสโก ภิกฺขุ, สปฺปฏิกฺโขติ วุจฺจตีติ.
จูฬสงฺคาโม นิฏฺิโต.
ตสฺสุทฺทานํ –
นีจจิตฺเตน ¶ ¶ ปุจฺเฉยฺย, ครุ สงฺเฆ น ปุคฺคเล;
สุตฺตํ สํสนฺทนตฺถาย, วินยานุคฺคเหน จ;
อุทฺทานํ จูฬสงฺคาเม, เอกุทฺเทโส [เอกุทฺเทสํ (สี. สฺยา.)] อิทํ กตนฺติ.
มหาสงฺคาโม
๑. โวหรนฺเตน ชานิตพฺพาทิ
๓๖๘. สงฺคามาวจเร ¶ ¶ ¶ ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหรนฺเตน วตฺถุ ชานิตพฺพํ, วิปตฺติ ชานิตพฺพา, อาปตฺติ ชานิตพฺพา, นิทานํ ชานิตพฺพํ, อากาโร ชานิตพฺโพ, ปุพฺพาปรํ ชานิตพฺพํ, กตากตํ ชานิตพฺพํ, กมฺมํ ชานิตพฺพํ, อธิกรณํ ชานิตพฺพํ, สมโถ ชานิตพฺโพ, น ฉนฺทาคติ คนฺตพฺพา, น โทสาคติ คนฺตพฺพา, น โมหาคติ คนฺตพฺพา, น ภยาคติ คนฺตพฺพา, สฺาปนีเย าเน สฺาเปตพฺพํ, นิชฺฌาปนีเย าเน นิชฺฌาเปตพฺพํ, เปกฺขนีเย าเน เปกฺขิตพฺพํ, ปสาทนีเย าเน ปสาเทตพฺพํ, ลทฺธปกฺโขมฺหีติ ปรปกฺโข นาวชานิตพฺโพ, พหุสฺสุโตมฺหีติ อปฺปสฺสุโต นาวชานิตพฺโพ, เถรตโรมฺหีติ นวกตโร นาวชานิตพฺโพ, อสมฺปตฺตํ น พฺยาหาตพฺพํ, สมฺปตฺตํ ธมฺมโต วินยโต น ปริหาเปตพฺพํ, เยน ธมฺเมน เยน วินเยน เยน สตฺถุสาสเนน ตํ อธิกรณํ วูปสมฺมติ, ตถา ตํ อธิกรณํ วูปสเมตพฺพํ.
๓๖๙. วตฺถุ ชานิตพฺพนฺติ อฏฺปาราชิกานํ [อฏฺนฺนํ ปาราชิกานํ (สี. ก.)] วตฺถุ ชานิตพฺพํ, เตวีสสงฺฆาทิเสสานํ วตฺถุ ชานิตพฺพํ, ทฺเวอนิยตานํ วตฺถุ ชานิตพฺพํ, ทฺเวจตฺตารีสนิสฺสคฺคิยานํ วตฺถุ ชานิตพฺพํ, อฏฺาสีติสตปาจิตฺติยานํ วตฺถุ ชานิตพฺพํ, ทฺวาทสปาฏิเทสนียานํ วตฺถุ ชานิตพฺพํ, ทุกฺกฏานํ วตฺถุ ¶ ชานิตพฺพํ, ทุพฺภาสิตานํ วตฺถุ ชานิตพฺพํ.
๓๗๐. วิปตฺติ ชานิตพฺพาติ สีลวิปตฺติ ชานิตพฺพา, อาจารวิปตฺติ ชานิตพฺพา, ทิฏฺิวิปตฺติ ชานิตพฺพา, อาชีววิปตฺติ ชานิตพฺพา.
๓๗๑. อาปตฺติ ชานิตพฺพาติ ปาราชิกาปตฺติ ชานิตพฺพา, สงฺฆาทิเสสาปตฺติ ชานิตพฺพา, ถุลฺลจฺจยาปตฺติ ¶ ชานิตพฺพา, ปาจิตฺติยาปตฺติ ชานิตพฺพา, ปาฏิเทสนียาปตฺติ ชานิตพฺพา, ทุกฺกฏาปตฺติ ชานิตพฺพา, ทุพฺภาสิตาปตฺติ ชานิตพฺพา.
๓๗๒. นิทานํ ¶ ชานิตพฺพนฺติ อฏฺปาราชิกานํ นิทานํ ชานิตพฺพํ, เตวีสสงฺฆาทิเสสานํ นิทานํ ชานิตพฺพํ, ทฺเวอนิยตานํ นิทานํ ชานิตพฺพํ, ทฺเวจตฺตารีสนิสฺสคฺคิยานํ นิทานํ ชานิตพฺพํ, อฏฺาสีติสตปาจิตฺติยานํ นิทานํ ชานิตพฺพํ, ทฺวาทสปาฏิเทสนียานํ นิทานํ ชานิตพฺพํ, ทุกฺกฏานํ นิทานํ ชานิตพฺพํ, ทุพฺภาสิตานํ นิทานํ ชานิตพฺพํ.
๓๗๓. อากาโร ชานิตพฺโพติ สงฺโฆ อาการโต ชานิตพฺโพ, คโณ อาการโต ชานิตพฺโพ, ปุคฺคโล อาการโต ชานิตพฺโพ, โจทโก อาการโต ชานิตพฺโพ, จุทิตโก อาการโต ชานิตพฺโพ ¶ . สงฺโฆ อาการโต ชานิตพฺโพติ ปฏิพโล นุ โข อยํ สงฺโฆ อิมํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน อุทาหุ โนติ, เอวํ สงฺโฆ อาการโต ชานิตพฺโพ. คโณ อาการโต ชานิตพฺโพติ ปฏิพโล นุ โข อยํ คโณ อิมํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน อุทาหุ โนติ, เอวํ คโณ อาการโต ชานิตพฺโพ ¶ . ปุคฺคโล อาการโต ชานิตพฺโพติ ปฏิพโล นุ โข อยํ ปุคฺคโล อิมํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ ธมฺเมน วินเยน สตฺถุสาสเนน อุทาหุ โนติ, เอวํ ปุคฺคโล อาการโต ชานิตพฺโพ. โจทโก อาการโต ชานิตพฺโพติ กจฺจิ นุ โข อยมายสฺมา ปฺจสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺาย ปรํ โจเทติ อุทาหุ โนติ, เอวํ โจทโก อาการโต ชานิตพฺโพ. จุทิตโก อาการโต ชานิตพฺโพติ กจฺจิ นุ โข อยมายสฺมา ทฺวีสุ ธมฺเมสุ ปติฏฺิโต สจฺเจ จ อกุปฺเป จ อุทาหุ โนติ, เอวํ จุทิตโก อาการโต ชานิตพฺโพ.
๓๗๔. ปุพฺพาปรํ ชานิตพฺพนฺติ กจฺจิ นุ โข อยมายสฺมา วตฺถุโต วา วตฺถุํ สงฺกมติ, วิปตฺติโต วา วิปตฺตึ สงฺกมติ, อาปตฺติโต วา อาปตฺตึ สงฺกมติ, อวชานิตฺวา วา ปฏิชานาติ, ปฏิชานิตฺวา วา อวชานาติ, อฺเน วา อฺํ ปฏิจรติ, อุทาหุ โนติ, เอวํ ปุพฺพาปรํ ชานิตพฺพํ.
๓๗๕. กตากตํ ชานิตพฺพนฺติ เมถุนธมฺโม ชานิตพฺโพ, เมถุนธมฺมสฺส อนุโลมํ ชานิตพฺพํ, เมถุนธมฺมสฺส ปุพฺพภาโค ชานิตพฺโพ. เมถุนธมฺโม ชานิตพฺโพติ ทฺวยํทฺวยสมาปตฺติ ชานิตพฺพา. เมถุนธมฺมสฺส อนุโลมํ ¶ ชานิตพฺพนฺติ ภิกฺขุ อตฺตโน มุเขน ปรสฺส องฺคชาตํ คณฺหาติ ¶ . เมถุนธมฺมสฺส ปุพฺพภาโค ชานิตพฺโพติ วณฺณาวณฺโณ [วณฺโณ อวณฺโณ (สฺยา.)], กายสํสคฺโค, ทุฏฺุลฺลวาจา, อตฺตกามปาริจริยา, วจนมนุปฺปทานํ ¶ [ธนมนุปฺปทานํ (ก.)].
๓๗๖. กมฺมํ ชานิตพฺพนฺติ โสฬสกมฺมานิ ชานิตพฺพานิ – จตฺตาริ อปโลกนกมฺมานิ ชานิตพฺพานิ, จตฺตาริ ตฺติกมฺมานิ ชานิตพฺพานิ, จตฺตาริ ตฺติทุติยกมฺมานิ ชานิตพฺพานิ, จตฺตาริ ตฺติจตุตฺถกมฺมานิ ชานิตพฺพานิ.
๓๗๗. อธิกรณํ ชานิตพฺพนฺติ จตฺตาริ อธิกรณานิ ชานิตพฺพานิ – วิวาทาธิกรณํ ชานิตพฺพํ, อนุวาทาธิกรณํ ชานิตพฺพํ, อาปตฺตาธิกรณํ ชานิตพฺพํ, กิจฺจาธิกรณํ ชานิตพฺพํ.
๓๗๘. สมโถ ชานิตพฺโพติ สตฺต สมถา ชานิตพฺพา – สมฺมุขาวินโย ชานิตพฺโพ, สติวินโย ชานิตพฺโพ, อมูฬฺหวินโย ชานิตพฺโพ, ปฏิฺาตกรณํ ชานิตพฺพํ, เยภุยฺยสิกา ชานิตพฺพา, ตสฺสปาปิยสิกา ชานิตพฺพา, ติณวตฺถารโก ชานิตพฺโพ.
๒. อคติอคนฺตพฺโพ
๓๗๙. น ฉนฺทาคติ คนฺตพฺพาติ ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโต กถํ ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ? อิเธกจฺโจ – ‘‘อยํ เม อุปชฺฌาโย วา อาจริโย วา สทฺธิวิหาริโก วา อนฺเตวาสิโก วา สมานุปชฺฌายโก วา สมานาจริยโก วา สนฺทิฏฺโ วา สมฺภตฺโต วา าติสาโลหิโต วา’’ติ, ตสฺสานุกมฺปาย ตสฺสานุรกฺขาย อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ, อวินยํ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปติ, อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตน ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตนาติ ¶ ทีเปติ, ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตน อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปติ, อนาจิณฺณํ ตถาคเตน อาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปติ, อาจิณฺณํ ตถาคเตน อนาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปติ, อปฺตฺตํ ตถาคเตน ปฺตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปติ, ปฺตฺตํ ตถาคเตน อปฺตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปติ, อนาปตฺตึ ¶ อาปตฺตีติ ทีเปติ, อาปตฺตึ อนาปตฺตีติ ทีเปติ, ลหุกํ อาปตฺตึ ครุกา อาปตฺตีติ ทีเปติ, ครุกํ อาปตฺตึ ลหุกา อาปตฺตีติ ทีเปติ, สาวเสสํ อาปตฺตึ อนวเสสา อาปตฺตีติ ทีเปติ, อนวเสสํ อาปตฺตึ สาวเสสา อาปตฺตีติ ทีเปติ, ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ อทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปติ, อทุฏฺุลฺลํ ¶ อาปตฺตึ ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปติ. อิเมหิ อฏฺารสหิ วตฺถูหิ ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโต พหุชนาหิตาย ¶ ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนาสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. อิเมหิ อฏฺารสหิ วตฺถูหิ ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโต ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิฺูนํ, พหฺุจ อปฺุํ ปสวติ. ฉนฺทาคตึ คจฺฉนฺโต เอวํ ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ.
๓๘๐. น โทสาคติ คนฺตพฺพาติ โทสาคตึ คจฺฉนฺโต กถํ โทสาคตึ คจฺฉติ? อิเธกจฺโจ อนตฺถํ เม อจรีติ อาฆาตํ พนฺธติ, อนตฺถํ เม จรตีติ อาฆาตํ พนฺธติ, อนตฺถํ เม จริสฺสตีติ ¶ อาฆาตํ พนฺธติ, ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจริ… อนตฺถํ จรติ… อนตฺถํ จริสฺสตีติ อาฆาตํ พนฺธติ, อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจริ… อตฺถํ จรติ… อตฺถํ จริสฺสตีติ อาฆาตํ พนฺธติ. อิเมหิ นวหิ อาฆาตวตฺถูหิ อาฆาโต ปฏิฆาโต กุทฺโธ โกธาภิภูโต อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ…เป… ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ อทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปติ, อทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปติ. อิเมหิ อฏฺารสหิ วตฺถูหิ โทสาคตึ คจฺฉนฺโต พหุชนาหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนาสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. อิเมหิ อฏฺารสหิ วตฺถูหิ โทสาคตึ คจฺฉนฺโต ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิฺูนํ พหฺุจ อปฺุํ ปสวติ. โทสาคตึ คจฺฉนฺโต เอวํ โทสาคตึ คจฺฉติ.
๓๘๑. น โมหาคติ คนฺตพฺพาติ โมหาคตึ คจฺฉนฺโต กถํ โมหาคตึ คจฺฉติ? รตฺโต ราควเสน คจฺฉติ, ทุฏฺโ โทสวเสน คจฺฉติ, มูฬฺโห โมหวเสน คจฺฉติ, ปรามฏฺโ ทิฏฺิวเสน คจฺฉติ, มูฬฺโห สํมูฬฺโห โมหาภิภูโต อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ¶ ทีเปติ…เป… ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ อทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปติ, อทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปติ. อิเมหิ อฏฺารสหิ วตฺถูหิ โมหาคตึ คจฺฉนฺโต พหุชนาหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนาสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ¶ ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. อิเมหิ อฏฺารสหิ วตฺถูหิ โมหาคตึ คจฺฉนฺโต ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิฺูนํ, พหฺุจ อปฺุํ ปสวติ. โมหาคตึ คจฺฉนฺโต เอวํ โมหาคตึ คจฺฉติ.
๓๘๒. น ภยาคติ คนฺตพฺพาติ ภยาคตึ คจฺฉนฺโต กถํ ภยาคตึ คจฺฉติ? อิเธกจฺโจ – ‘‘อยํ วิสมนิสฺสิโต วา คหนนิสฺสิโต วา พลวนิสฺสิโต วา กกฺขโฬ ผรุโส ชีวิตนฺตรายํ วา พฺรหฺมจริยนฺตรายํ วา กริสฺสตี’’ติ, ตสฺส ภยา ภีโต อธมฺมํ ธมฺโมติ ¶ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ, อวินยํ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปติ, อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตน ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปติ, ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตน อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปติ, อนาจิณฺณํ ตถาคเตน อาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปติ, อาจิณฺณํ ตถาคเตน อนาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปติ, อปฺตฺตํ ตถาคเตน ปฺตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปติ, ปฺตฺตํ ตถาคเตน อปฺตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปติ, อนาปตฺตึ อาปตฺตีติ ทีเปติ, อาปตฺตึ อนาปตฺตีติ ทีเปติ, ลหุกํ อาปตฺตึ ครุกา อาปตฺตีติ ทีเปติ, ครุกํ อาปตฺตึ ลหุกา อาปตฺตีติ ทีเปติ, สาวเสสํ อาปตฺตึ อนวเสสา อาปตฺตีติ ทีเปติ, อนวเสสํ อาปตฺตึ สาวเสสา อาปตฺตีติ ทีเปติ, ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ อทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปติ, อทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปติ. อิเมหิ อฏฺารสหิ วตฺถูหิ ภยาคตึ คจฺฉนฺโต พหุชนาหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ พหุชนาสุขาย พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ. อิเมหิ อฏฺารสหิ วตฺถูหิ ภยาคตึ คจฺฉนฺโต ขตํ อุปหตํ อตฺตานํ ปริหรติ, สาวชฺโช จ โหติ สานุวชฺโช จ วิฺูนํ, พหฺุจ อปฺุํ ปสวติ. ภยาคตึ คจฺฉนฺโต เอวํ ภยาคตึ คจฺฉติ.
ฉนฺทา โทสา ภยา โมหา, โย ธมฺมํ อติวตฺตติ;
นิหียติ ตสฺส ยโส, กาฬปกฺเขว จนฺทิมาติ.
๓. อคติอคมนํ
๓๘๓. กถํ ¶ น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ? อธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปนฺโต น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, ธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺโต ¶ น ฉนฺทาคตึ ¶ คจฺฉติ, อวินยํ อวินโยติ ทีเปนฺโต น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, วินยํ วินโยติ ทีเปนฺโต น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตน อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺโต น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตน ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺโต น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, อนาจิณฺณํ ตถาคเตน อนาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺโต น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, อาจิณฺณํ ตถาคเตน อาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺโต น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, อปฺตฺตํ ตถาคเตน อปฺตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺโต น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, ปฺตฺตํ ตถาคเตน ปฺตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺโต น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, อนาปตฺตึ อนาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, อาปตฺตึ อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, ลหุกํ อาปตฺตึ ลหุกา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, ครุกํ อาปตฺตึ ครุกา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, สาวเสสํ อาปตฺตึ สาวเสสา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, อนวเสสํ ¶ อาปตฺตึ อนวเสสา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, อทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ อทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ. เอวํ น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ.
๓๘๔. กถํ น โทสาคตึ คจฺฉติ? อธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปนฺโต ¶ น โทสาคตึ คจฺฉติ, ธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺโต น โทสาคตึ คจฺฉติ…เป… ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น โทสาคตึ คจฺฉติ, อทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ อทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น โทสาคตึ คจฺฉติ. เอวํ น โทสาคตึ คจฺฉติ.
๓๘๕. กถํ น โมหาคตึ คจฺฉติ? อธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปนฺโต น โมหาคตึ คจฺฉติ, ธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺโต น โมหาคตึ คจฺฉติ…เป… ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น โมหาคตึ ¶ คจฺฉติ, อทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ อทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น โมหาคตึ คจฺฉติ. เอวํ น โมหาคตึ คจฺฉติ.
๓๘๖. กถํ น ภยาคตึ คจฺฉติ? อธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ, ธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ, อวินยํ อวินโยติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ, วินยํ วินโยติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ, อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตน อภาสิตํ อลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ, ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตน ภาสิตํ ลปิตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ, อนาจิณฺณํ ตถาคเตน อนาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ, อาจิณฺณํ ตถาคเตน อาจิณฺณํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ, อปฺตฺตํ ตถาคเตน อปฺตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ, ปฺตฺตํ ตถาคเตน ปฺตฺตํ ตถาคเตนาติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ, อนาปตฺตึ อนาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ, อาปตฺตึ อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ, ลหุกํ อาปตฺตึ ลหุกา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ, ครุกํ อาปตฺตึ ครุกา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ, สาวเสสํ อาปตฺตึ สาวเสสา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ, อนวเสสํ อาปตฺตึ อนวเสสา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ, ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ, อทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ อทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต น ภยาคตึ คจฺฉติ. เอวํ น ภยาคตึ คจฺฉติ.
ฉนฺทา ¶ โทสา ภยา โมหา, โย ธมฺมํ นาติวตฺตติ;
อาปูรติ ตสฺส ยโส, สุกฺกปกฺเขว จนฺทิมาติ.
๔. สฺาปนียาทิ
๓๘๗. กถํ สฺาปนีเย าเน สฺาเปติ? อธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปนฺโต สฺาปนีเย าเน สฺาเปติ, ธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺโต ¶ สฺาปนีเย าเน สฺาเปติ…เป… ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต สฺาปนีเย าเน สฺาเปติ, อทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ อทุฏฺุลฺลา ¶ อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต สฺาปนีเย าเน สฺาเปติ. เอวํ สฺาปนีเย าเน สฺาเปติ.
๓๘๘. กถํ นิชฺฌาปนีเย าเน นิชฺฌาเปติ? อธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปนฺโต นิชฺฌาปนีเย าเน นิชฺฌาเปติ, ธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺโต นิชฺฌาปนีเย าเน นิชฺฌาเปติ…เป… ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต นิชฺฌาปนีเย าเน นิชฺฌาเปติ, อทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ อทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต นิชฺฌาปนีเย าเน นิชฺฌาเปติ. เอวํ นิชฺฌาปนีเย าเน นิชฺฌาเปติ.
๓๘๙. กถํ เปกฺขนีเย าเน เปกฺขติ? อธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปนฺโต เปกฺขนีเย าเน เปกฺขติ, ธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺโต เปกฺขนีเย าเน เปกฺขติ…เป… ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต เปกฺขนีเย าเน เปกฺขติ, อทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ อทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต เปกฺขนีเย าเน เปกฺขติ. เอวํ เปกฺขนีเย าเน เปกฺขติ.
๓๙๐. กถํ ปสาทนีเย าเน ปสาเทติ? อธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปนฺโต ปสาทนีเย าเน ปสาเทติ, ธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปนฺโต ปสาทนีเย าเน ปสาเทติ…เป… ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต ปสาทนีเย าเน ปสาเทติ, อทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ¶ อทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปนฺโต ปสาทนีเย าเน ปสาเทติ. เอวํ ปสาทนีเย าเน ปสาเทติ.
๕. ปรปกฺขาทิอวชานนํ
๓๙๑. กถํ ลทฺธปกฺโขมฺหีติ ปรปกฺขํ อวชานาติ? อิเธกจฺโจ ลทฺธปกฺโข โหติ ลทฺธปริวาโร ¶ ปกฺขวา าติมา. ‘‘อยํ อลทฺธปกฺโข อลทฺธปริวาโร น ปกฺขวา น าติมา’’ติ ตสฺส อวชานนฺโต อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ…เป… ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ อทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปติ, อทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปติ. เอวํ ลทฺธปกฺโขมฺหีติ ปรปกฺขํ อวชานาติ.
๓๙๒. กถํ พหุสฺสุโตมฺหีติ อปฺปสฺสุตํ อวชานาติ? อิเธกจฺโจ พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย. ‘‘อยํ อปฺปสฺสุโต อปฺปาคโม ¶ อปฺปธโร’’ติ ตสฺส อวชานนฺโต อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ…เป… ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ อทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปติ, อทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปติ. เอวํ พหุสฺสุโตมฺหีติ อปฺปสฺสุตํ อวชานาติ.
๓๙๓. กถํ เถรตโรมฺหีติ นวกตรํ อวชานาติ? อิเธกจฺโจ เถโร โหติ รตฺตฺู จิรปพฺพชิโต อยํ นวโก อปฺปฺาโต อปฺปกตฺู อิมสฺส วจนํ อกตํ ภวิสฺสตี’’ติ ตสฺส อวชานนฺโต อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ ¶ …เป… ทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ อทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปติ, อทุฏฺุลฺลํ ¶ อาปตฺตึ ทุฏฺุลฺลา อาปตฺตีติ ทีเปติ. เอวํ เถรตโรมฺหีติ นวกตรํ อวชานาติ.
๓๙๔. อสมฺปตฺตํ น พฺยาหริตพฺพนฺติ อโนติณฺณํ ภารํ [ภาสํ (สฺยา.)] น โอตาเรตพฺพํ. สมฺปตฺตํ ธมฺมโต วินยโต น ปริหาเปตพฺพนฺติ ยํอตฺถาย สงฺโฆ สนฺนิปติโต โหติ ตํ อตฺถํ ธมฺมโต วินยโต น ปริหาเปตพฺพํ.
๓๙๕. เยน ธมฺเมนาติ ภูเตน วตฺถุนา. เยน วินเยนาติ โจเทตฺวา สาเรตฺวา. เยน สตฺถุสาสเนนาติ ตฺติสมฺปทาย อนุสฺสาวนสมฺปทาย, เยน ธมฺเมน เยน วินเยน เยน สตฺถุสาสเนน ตํ อธิกรณํ วูปสมฺมติ, ตถา ตํ อธิกรณํ วูปสเมตพฺพนฺติ.
๖. อนุวิชฺชกสฺส อนุโยคํ
๓๙๖. อนุวิชฺชเกน โจทโก ปุจฺฉิตพฺโพ – ‘‘ยํ โข ตฺวํ, อาวุโส, อิมสฺส ภิกฺขุโน ปวารณํ เปสิ, กิมฺหิ นํ เปสิ, สีลวิปตฺติยา วา เปสิ, อาจารวิปตฺติยา วา เปสิ, ทิฏฺิวิปตฺติยา วา เปสี’’ติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘‘สีลวิปตฺติยา วา เปมิ ¶ อาจารวิปตฺติยา วา เปมิ ทิฏฺิวิปตฺติยา วา เปมี’’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘ชานาติ ปนายสฺมา สีลวิปตฺตึ, ชานาติ อาจารวิปตฺตึ, ชานาติ ทิฏฺิวิปตฺติ’’นฺติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘‘ชานามิ โข อหํ, อาวุโส, สีลวิปตฺตึ, ชานามิ อาจารวิปตฺตึ, ชานามิ ทิฏฺิวิปตฺติ’’นฺติ ¶ , โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘กตมา ¶ ปนาวุโส, สีลวิปตฺติ กตมา อาจารวิปตฺติ กตมา ทิฏฺิวิปตฺตี’’ติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘‘จตฺตาริ ปาราชิกานิ เตรส สงฺฆาทิเสสา – อยํ สีลวิปตฺติ. ถุลฺลจฺจยํ ปาจิตฺติยํ ปาฏิเทสนียํ ทุกฺกฏํ ทุพฺภาสิตํ – อยํ อาจารวิปตฺติ. มิจฺฉาทิฏฺิ อนฺตคฺคาหิกาทิฏฺิ – อยํ ทิฏฺิวิปตฺตี’’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘ยํ โข ตฺวํ, อาวุโส, อิมสฺส ภิกฺขุโน ปวารณํ เปสิ, ทิฏฺเน วา เปสิ, สุเตน วา เปสิ, ปริสงฺกาย วา เปสี’’ติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘‘ทิฏฺเน วา เปมิ, สุเตน วา เปมิ, ปริสงฺกาย วา เปมี’’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘ยํ โข ตฺวํ, อาวุโส, อิมสฺส ภิกฺขุโน ทิฏฺเน ปวารณํ เปสิ, กึ เต ทิฏฺํ, กินฺติ เต ทิฏฺํ, กทา เต ทิฏฺํ, กตฺถ เต ทิฏฺํ, ปาราชิกํ อชฺฌาปชฺชนฺโต ทิฏฺโ, สงฺฆาทิเสสํ อชฺฌาปชฺชนฺโต ทิฏฺโ, ถุลฺลจฺจยํ… ปาจิตฺติยํ… ปาฏิเทสนียํ… ทุกฺกฏํ… ทุพฺภาสิตํ อชฺฌาปชฺชนฺโต ทิฏฺโ, กตฺถ จ ตฺวํ อโหสิ, กตฺถ จายํ ภิกฺขุ อโหสิ, กิฺจ ตฺวํ กโรสิ, กึ จายํ ภิกฺขุ กโรตี’’ติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘‘น โข อหํ, อาวุโส, อิมสฺส ภิกฺขุโน ทิฏฺเน ปวารณํ เปมิ, อปิ จ สุเตน ปวารณํ เปมี’’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘ยํ โข ตฺวํ, อาวุโส, อิมสฺส ภิกฺขุโน สุเตน ปวารณํ เปสิ ¶ กึ เต สุตํ, กินฺติ เต สุตํ, กทา เต สุตํ, กตฺถ เต สุตํ, ปาราชิกํ อชฺฌาปนฺโนติ สุตํ, สงฺฆาทิเสสํ อชฺฌาปนฺโนติ สุตํ, ถุลฺลจฺจยํ… ปาจิตฺติยํ… ปาฏิเทสนียํ… ทุกฺกฏํ… ทุพฺภาสิตํ อชฺฌาปนฺโนติ สุตํ, ภิกฺขุสฺส สุตํ, ภิกฺขุนิยา สุตํ, สิกฺขมานาย สุตํ, สามเณรสฺส สุตํ, สามเณริยา สุตํ, อุปาสกสฺส สุตํ, อุปาสิกาย สุตํ, ราชูนํ สุตํ, ราชมหามตฺตานํ สุตํ, ติตฺถิยานํ สุตํ, ติตฺถิยสาวกานํ สุต’’นฺติ? โส เจ เอวํ วเทยฺย – ‘‘น โข อหํ, อาวุโส, อิมสฺส ภิกฺขุโน สุเตน ปวารณํ เปมิ, อปิ จ ปริสงฺกาย ปวารณํ เปมี’’ติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘ยํ โข ตฺวํ, อาวุโส, อิมสฺส ภิกฺขุโน ปริสงฺกาย ปวารณํ เปสิ, กึ ปริสงฺกสิ, กินฺติ ปริสงฺกสิ, กทา ปริสงฺกสิ, กตฺถ ปริสงฺกสิ, ปาราชิกํ อชฺฌาปนฺโนติ ปริสงฺกสิ, สงฺฆาทิเสสํ อชฺฌาปนฺโนติ ปริสงฺกสิ, ถุลฺลจฺจยํ… ปาจิตฺติยํ… ปาฏิเทสนียํ… ทุกฺกฏํ… ทุพฺภาสิตํ อชฺฌาปนฺโนติ ปริสงฺกสิ, ภิกฺขุสฺส สุตฺวา ปริสงฺกสิ, ภิกฺขุนิยา สุตฺวา ปริสงฺกสิ, สิกฺขมานาย สุตฺวา ปริสงฺกสิ, สามเณรสฺส สุตฺวา ปริสงฺกสิ, สามเณริยา สุตฺวา ปริสงฺกสิ, อุปาสกสฺส สุตฺวา ปริสงฺกสิ, อุปาสิกาย สุตฺวา ¶ ปริสงฺกสิ, ราชูนํ สุตฺวา ¶ ปริสงฺกสิ ราชมหามตฺตานํ ¶ สุตฺวา ปริสงฺกสิ, ติตฺถิยานํ สุตฺวา ปริสงฺกสิ, ติตฺถิยสาวกานํ สุตฺวา ปริสงฺกสี’’ติ?
ทิฏฺํ ทิฏฺเน สเมติ, ทิฏฺเน สํสนฺทเต ทิฏฺํ;
ทิฏฺํ ปฏิจฺจ น อุเปติ, อสุทฺธปริสงฺกิโต;
โส ปุคฺคโล ปฏิฺาย, กาตพฺพา เตน ปวารณา.
สุตํ สุเตน สเมติ, สุเตน สํสนฺทเต สุตํ;
สุตํ ปฏิจฺจ น อุเปติ, อสุทฺธปริสงฺกิโต;
โส ปุคฺคโล ปฏิฺาย, กาตพฺพา เตน ปวารณา.
มุตํ มุเตน สเมติ, มุเตน สํสนฺทเต มุตํ;
มุตํ ปฏิจฺจ น อุเปติ, อสุทฺธปริสงฺกิโต;
โส ปุคฺคโล ปฏิฺาย, กาตพฺพา เตน ปวารณาติ.
๗. ปุจฺฉาวิภาโค
๓๙๘. กึ เต ทิฏฺนฺติ กตมา ปุจฺฉา? กินฺติ เต ทิฏฺนฺติ กตมา ปุจฺฉา? กทา เต ทิฏฺนฺติ กตมา ปุจฺฉา? กตฺถ เต ทิฏฺนฺติ กตมา ปุจฺฉา?
๓๙๙. กึ เต ทิฏฺนฺติ วตฺถุปุจฺฉา, วิปตฺติปุจฺฉา, อาปตฺติปุจฺฉา, อชฺฌาจารปุจฺฉา. วตฺถุปุจฺฉาติ – อฏฺปาราชิกานํ วตฺถุปุจฺฉา, เตวีสสงฺฆาทิเสสานํ วตฺถุปุจฺฉา, ทฺเวอนิยตานํ วตฺถุปุจฺฉา, ทฺเวจตฺตารีสนิสฺสคฺคิยานํ วตฺถุปุจฺฉา, อฏฺาสีติสตปาจิตฺติยานํ วตฺถุปุจฺฉา, ทฺวาทสปาฏิเทสนียานํ วตฺถุปุจฺฉา, ทุกฺกฏานํ วตฺถุปุจฺฉา, ทุพฺภาสิตานํ วตฺถุปุจฺฉา. วิปตฺติปุจฺฉาติ – สีลวิปตฺติปุจฺฉา, อาจารวิปตฺติปุจฺฉา, ทิฏฺิวิปตฺติปุจฺฉา ¶ , อาชีววิปตฺติปุจฺฉา. อาปตฺติปุจฺฉาติ – ปาราชิกาปตฺติปุจฺฉา, สงฺฆาทิเสสาปตฺติปุจฺฉา, ถุลฺลจฺจยาปตฺติปุจฺฉา, ปาจิตฺติยาปตฺติปุจฺฉา, ปาฏิเทสนียาปตฺติปุจฺฉา, ทุกฺกฏาปตฺติปุจฺฉา, ทุพฺภาสิตาปตฺติปุจฺฉา. อชฺฌาจารปุจฺฉาติ – ทฺวยํทฺวยสมาปตฺติปุจฺฉา.
๔๐๐. กินฺติ เต ทิฏฺนฺติ ลิงฺคปุจฺฉา, อิริยาปถปุจฺฉา, อาการปุจฺฉา, วิปฺปการปุจฺฉา. ลิงฺคปุจฺฉาติ – ทีฆํ วา รสฺสํ วา กณฺหํ วา โอทาตํ วา. อิริยาปถปุจฺฉาติ คจฺฉนฺตํ วา ิตํ ¶ วา นิสินฺนํ วา นิปนฺนํ วา. อาการปุจฺฉาติ คิหิลิงฺเค ¶ วา ติตฺถิยลิงฺเค วา ปพฺพชิตลิงฺเค วา. วิปฺปการปุจฺฉาติ คจฺฉนฺตํ วา ิตํ วา นิสินฺนํ วา นิปนฺนํ วา.
๔๐๑. กทา ¶ เต ทิฏฺนฺติ กาลปุจฺฉา, สมยปุจฺฉา, ทิวสปุจฺฉา, อุตุปุจฺฉา. กาลปุจฺฉาติ ปุพฺพณฺหกาเล วา มชฺฌนฺหิกกาเล วา สายนฺหกาเล วา. สมยปุจฺฉาติ ปุพฺพณฺหสมเย วา มชฺฌนฺหิกสมเย วา สายนฺหสมเย วา. ทิวสปุจฺฉาติ ปุเรภตฺตํ วา ปจฺฉาภตฺตํ วา รตฺตึ วา ทิวา วา กาเฬ วา ชุณฺเห วา. อุตุปุจฺฉาติ เหมนฺเต วา คิมฺเห วา วสฺเส วา [วสฺสาเน วา (สี.)].
๔๐๒. กตฺถ เต ทิฏฺนฺติ านปุจฺฉา, ภูมิปุจฺฉา, โอกาสปุจฺฉา, ปเทสปุจฺฉา. านปุจฺฉาติ ภูมิยา วา ปถวิยา วา ธรณิยา วา ชคติยา วา. ภูมิปุจฺฉาติ ภูมิยา วา ปถวิยา วา ปพฺพเต วา ปาสาเณ วา ปาสาเท วา. โอกาสปุจฺฉาติ ปุรตฺถิเม วา โอกาเส ปจฺฉิเม ¶ วา โอกาเส อุตฺตเร วา โอกาเส ทกฺขิเณ วา โอกาเส. ปเทสปุจฺฉาติ ปุรตฺถิเม วา ปเทเส ปจฺฉิเม วา ปเทเส อุตฺตเร วา ปเทเส ทกฺขิเณ วา ปเทเสติ.
มหาสงฺคาโม นิฏฺิโต.
ตสฺสุทฺทานํ –
วตฺถุ นิทานํ อากาโร, ปุพฺพาปรํ กตากตํ;
กมฺมาธิกรณฺเจว, สมโถ ฉนฺทคามิ จ.
โทสา โมหา ภยา เจว, สฺา นิชฺฌาปเนน จ;
เปกฺขา ปสาเท ปกฺโขมฺหิ, สุตเถรตเรน จ.
อสมฺปตฺตฺจ สมฺปตฺตํ, ธมฺเมน วินเยน จ;
สตฺถุสฺส สาสเนนาปิ, มหาสงฺคามาปนาติ.
กถินเภโท
๑. กถินอตฺถตาทิ
๔๐๓. กสฺส ¶ ¶ ¶ ¶ กถินํ [กินํ (สี. สฺยา.)] อนตฺถตํ? กสฺส กถินํ อตฺถตํ? กินฺติ กถินํ อนตฺถตํ? กินฺติ กถินํ อตฺถตํ?
กสฺส กถินํ อนตฺถตนฺติ? ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อนตฺถตํ โหติ กถินํ – อนตฺถารกสฺส จ อนนุโมทกสฺส จ. อิเมสํ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อนตฺถตํ โหติ กถินํ.
กสฺส กถินํ อตฺถตนฺติ? ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อตฺถตํ โหติ กถินํ – อตฺถารกสฺส จ อนุโมทกสฺส จ. อิเมสํ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อตฺถตํ โหติ กถินํ.
กินฺติ กถินํ อนตฺถตนฺติ? จตุวีสติยา อากาเรหิ อนตฺถตํ โหติ กถินํ, น อุลฺลิขิตมตฺเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น โธวนมตฺเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น จีวรวิจารณมตฺเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น เฉทนมตฺเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น พนฺธนมตฺเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น โอวฏฺฏิยกรณมตฺเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น กณฺฑุสกรณมตฺเตน [น คณฺฑุสกรณมตฺเตน (ก.)] อตฺถตํ โหติ กถินํ, น ทฬฺหีกมฺมกรณมตฺเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น อนุวาตกรณมตฺเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น ปริภณฺฑกรณมตฺเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น โอวทฺเธยฺยกรณมตฺเตน [น โอวฏฺเฏยฺยกรณมตฺเตน (สี. สฺยา.), น โอวเทยฺยกรณมตฺเตน (ก.)] อตฺถตํ โหติ กถินํ, น กมฺพลมทฺทนมตฺเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น นิมิตฺตกเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น ¶ ปริกถากเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น กุกฺกุกเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น สนฺนิธิกเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น นิสฺสคฺคิเยน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น อกปฺปกเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น อฺตฺร สงฺฆาฏิยา อตฺถตํ โหติ กถินํ, น อฺตฺร อุตฺตราสงฺเคน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น อฺตฺร อนฺตรวาสเกน อตฺถตํ โหติ กถินํ ¶ , น อฺตฺร ปฺจเกน วา อติเรกปฺจเกน วา ตทเหว สฺฉินฺเนน สมณฺฑลีกเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, น อฺตฺร ปุคฺคลสฺส อตฺถารา อตฺถตํ ¶ โหติ กถินํ, สมฺมา เจ อตฺถตํ โหติ กถินํ ตํ เจ นิสฺสีมฏฺโ อนุโมทติ. เอวมฺปิ อนตฺถตํ โหติ กถินํ.
นิมิตฺตกมฺมํ นาม นิมิตฺตํ กโรติ – ‘‘อิมินา ทุสฺเสน กถินํ อตฺถริสฺสามี’’ติ. ปริกถา นาม ปริกถํ กโรติ – ‘‘อิมาย ปริกถาย กถินทุสฺสํ นิพฺพตฺเตสฺสามี’’ติ. กุกฺกุกตํ นาม อนาทิยทานํ วุจฺจติ. สนฺนิธิ นาม ทฺเว สนฺนิธิโย – กรณสนฺนิธิ วา นิจยสนฺนิธิ วา. นิสฺสคฺคิยํ นาม กยิรมาเน อรุณํ อุฏฺหติ [อุทฺริยติ (สี. สฺยา.)]. อิเมหิ จตุวีสติยา อากาเรหิ อนตฺถตํ โหติ กถินํ.
กินฺติ กถินํ อตฺถตนฺติ? สตฺตรสหิ อากาเรหิ อตฺถตํ โหติ กถินํ. อหเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, อหตกปฺเปน อตฺถตํ โหติ กถินํ, ปิโลติกาย อตฺถตํ โหติ กถินํ, ปํสุกูเลน อตฺถตํ โหติ กถินํ, ปาปณิเกน อตฺถตํ โหติ กถินํ, อนิมิตฺตกเตน อตฺถตํ ¶ โหติ กถินํ, อปริกถากเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, อกุกฺกุกเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, อสนฺนิธิกเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, อนิสฺสคฺคิเยน อตฺถตํ โหติ กถินํ, กปฺปกเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, สงฺฆาฏิยา อตฺถตํ โหติ กถินํ, อุตฺตราสงฺเคน อตฺถตํ โหติ กถินํ, อนฺตรวาสเกน อตฺถตํ โหติ กถินํ, ปฺจเกน วา อติเรกปฺจเกน วา ตทเหว สฺฉินฺเนน สมณฺฑลีกเตน อตฺถตํ โหติ กถินํ, ปุคฺคลสฺส อตฺถารา อตฺถตํ โหติ กถินํ, สมฺมา เจ อตฺถตํ โหติ กถินํ, ตํ เจ สีมฏฺโ อนุโมทติ, เอวมฺปิ อตฺถตํ โหติ กถินํ. อิเมหิ สตฺตรสหิ อากาเรหิ อตฺถตํ โหติ กถินํ.
สห กถินสฺส อตฺถารา กติ ธมฺมา ชายนฺติ? สห กถินสฺส อตฺถารา ปนฺนรส ธมฺมา ชายนฺติ – อฏฺ มาติกา, ทฺเว ปลิโพธา, ปฺจานิสํสา. สห กถินสฺส อตฺถารา อิเม ปนฺนรส ธมฺมา ชายนฺติ.
๒. กถินอนนฺตรปจฺจยาทิ
๔๐๔. ปโยคสฺส ¶ กตเม ธมฺมา อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, สมนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, นิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย, อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย ¶ , ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย, ปจฺฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย, สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย? ปุพฺพกรณสฺส กตเม ธมฺมา อนนฺตรปจฺจเยน ¶ ปจฺจโย…เป… ปจฺจุทฺธารสฺส กตเม ธมฺมา… อธิฏฺานสฺส กตเม ธมฺมา… อตฺถารสฺส กตเม ธมฺมา… มาติกานฺจ ปลิโพธานฺจ กตเม ธมฺมา… วตฺถุสฺส กตเม ธมฺมา อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, สมนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, นิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย, อุปนิสฺสยปจฺจเยน ¶ ปจฺจโย, ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย, ปจฺฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย, สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย?
ปุพฺพกรณํ ปโยคสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, สมนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, นิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย, อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. ปโยโค ปุพฺพกรณสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. ปุพฺพกรณํ ปโยคสฺส ปจฺฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. ปนฺนรส ธมฺมา สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. ปจฺจุทฺธาโร ปุพฺพกรณสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, สมนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, นิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย, อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. ปุพฺพกรณํ ปจฺจุทฺธารสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. ปจฺจุทฺธาโร ปุพฺพกรณสฺส ปจฺฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. ปนฺนรส ธมฺมา สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. อธิฏฺานํ ปจฺจุทฺธารสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, สมนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, นิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย, อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. ปจฺจุทฺธาโร อธิฏฺานสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. อธิฏฺานํ ปจฺจุทฺธารสฺส ปจฺฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. ปนฺนรส ธมฺมา สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. อตฺถาโร อธิฏฺานสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, สมนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, นิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย, อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. อธิฏฺานํ อตฺถารสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ¶ ปจฺจโย. อตฺถาโร อธิฏฺานสฺส ปจฺฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. ปนฺนรส ธมฺมา สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. มาติกา จ ปลิโพธา จ อตฺถารสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, สมนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, นิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย, อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. อตฺถาโร มาติกานฺจ ปลิโพธานฺจ ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. มาติกา จ ปลิโพธา จ อตฺถารสฺส ปจฺฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. ปนฺนรส ธมฺมา สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. อาสา ¶ จ อนาสา จ วตฺถุสฺส อนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, สมนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย, นิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย ¶ , อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. วตฺถุ อาสานฺจ อนาสานฺจ ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. อาสา จ อนาสา จ วตฺถุสฺส ปจฺฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย. ปนฺนรส ธมฺมา สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย.
๓. ปุพฺพกรณนิทานาทิวิภาโค
๔๐๕. ปุพฺพกรณํ กึนิทานํ, กึสมุทยํ, กึชาติกํ, กึปภวํ, กึสมฺภารํ, กึสมุฏฺานํ ¶ ? ปจฺจุทฺธาโร กึนิทาโน, กึสมุทโย, กึชาติโก, กึปภโว, กึสมฺภาโร, กึสมุฏฺาโน? อธิฏฺานํ กึนิทานํ, กึสมุทยํ, กึชาติกํ, กึปภวํ, กึสมฺภารํ, กึสมุฏฺานํ? อตฺถาโร กึนิทาโน, กึสมุทโย, กึชาติโก, กึปภโว, กึสมฺภาโร, กึสมุฏฺาโน? มาติกา จ ปลิโพธา จ กึนิทานา, กึสมุทยา, กึชาติกา, กึปภวา, กึสมฺภารา กึสมุฏฺานา? อาสา จ อนาสา ¶ จ กึนิทานา, กึสมุทยา, กึชาติกา, กึปภวา, กึสมฺภารา, กึสมุฏฺานา?
ปุพฺพกรณํ ปโยคนิทานํ, ปโยคสมุทยํ, ปโยคชาติกํ, ปโยคปภวํ, ปโยคสมฺภารํ, ปโยคสมุฏฺานํ. ปจฺจุทฺธาโร ปุพฺพกรณนิทาโน, ปุพฺพกรณสมุทโย, ปุพฺพกรณชาติโก, ปุพฺพกรณปภโว, ปุพฺพกรณสมฺภาโร, ปุพฺพกรณสมุฏฺาโน. อธิฏฺานํ ปจฺจุทฺธารนิทานํ, ปจฺจุทฺธารสมุทยํ, ปจฺจุทฺธารชาติกํ, ปจฺจุทฺธารปภวํ, ปจฺจุทฺธารสมฺภารํ, ปจฺจุทฺธารสมุฏฺานํ. อตฺถาโร อธิฏฺานนิทาโน, อธิฏฺานสมุทโย, อธิฏฺานชาติโก, อธิฏฺานปภโว, อธิฏฺานสมฺภาโร, อธิฏฺานสมุฏฺาโน. มาติกา จ ปลิโพธา จ อตฺถารนิทานา, อตฺถารสมุทยา, อตฺถารชาติกา, อตฺถารปภวา, อตฺถารสมฺภารา, อตฺถารสมุฏฺานา. อาสา จ อนาสา จ วตฺถุนิทานา, วตฺถุสมุทยา, วตฺถุชาติกา, วตฺถุปภวา, วตฺถุสมฺภารา, วตฺถุสมุฏฺานา.
๔๐๖. ปโยโค กึนิทาโน, กึสมุทโย, กึชาติโก, กึปภโว, กึสมฺภาโร, กึสมุฏฺาโน, ปุพฺพกรณํ…เป… ปจฺจุทฺธาโร… อธิฏฺานํ… อตฺถาโร… มาติกา จ ปลิโพธา จ… วตฺถุ… อาสา จ อนาสา จ กึนิทานา, กึสมุทยา, กึชาติกา, กึปภวา, กึสมฺภารา, กึสมุฏฺานา?
ปโยโค ¶ เหตุนิทาโน, เหตุสมุทโย, เหตุชาติโก, เหตุปภโว, เหตุสมฺภาโร, เหตุสมุฏฺาโน. ปุพฺพกรณํ…เป… ปจฺจุทฺธาโร… อธิฏฺานํ… อตฺถาโร ¶ … มาติกา จ ปลิโพธา จ… วตฺถุ… อาสา จ อนาสา จ เหตุนิทานา, เหตุสมุทยา, เหตุชาติกา, เหตุปภวา, เหตุสมฺภารา, เหตุสมุฏฺานา.
๔๐๗. ปโยโค กึนิทาโน, กึสมุทโย, กึชาติโก, กึปภโว, กึสมฺภาโร, กึสมุฏฺาโน? ปุพฺพกรณํ…เป… ปจฺจุทฺธาโร… อธิฏฺานํ… อตฺถาโร… มาติกา จ ปลิโพธา จ… วตฺถุ… อาสา จ อนาสา จ กึนิทานา, กึสมุทยา, กึชาติกา, กึปภวา, กึสมฺภารา, กึสมุฏฺานา?
ปโยโค ¶ ปจฺจยนิทาโน, ปจฺจยสมุทโย, ปจฺจยชาติโก, ปจฺจยปภโว, ปจฺจยสมฺภาโร, ปจฺจยสมุฏฺาโน. ปุพฺพกรณํ…เป… ปจฺจุทฺธาโร… อธิฏฺานํ… อตฺถาโร… มาติกา จ ปลิโพธา จ… วตฺถุ… อาสา จ อนาสา จ ปจฺจยนิทานา, ปจฺจยสมุทยา, ปจฺจยชาติกา, ปจฺจยปภวา, ปจฺจยสมฺภารา, ปจฺจยสมุฏฺานา.
๔๐๘. ปุพฺพกรณํ กติหิ ธมฺเมหิ สงฺคหิตํ? ปุพฺพกรณํ สตฺตหิ ธมฺเมหิ สงฺคหิตํ. โธวเนน, วิจารเณน, เฉทเนน, พนฺธเนน, สิพฺพเนน, รชเนน, กปฺปกรเณน – ปุพฺพกรณํ อิเมหิ สตฺตหิ ธมฺเมหิ สงฺคหิตํ.
ปจฺจุทฺธาโร กติหิ ธมฺเมหิ สงฺคหิโต? ปจฺจุทฺธาโร ตีหิ ธมฺเมหิ สงฺคหิโต – สงฺฆาฏิยา, อุตฺตราสงฺเคน, อนฺตรวาสเกน.
อธิฏฺานํ กติหิ ธมฺเมหิ สงฺคหิตํ? อธิฏฺานํ ตีหิ ธมฺเมหิ สงฺคหิตํ – สงฺฆาฏิยา, อุตฺตราสงฺเคน, อนฺตรวาสเกน.
อตฺถาโร กติหิ ธมฺเมหิ สงฺคหิโต? อตฺถาโร เอเกน ¶ ธมฺเมน สงฺคหิโต – วจีเภเทน.
กถินสฺส กติ มูลานิ, กติ วตฺถูนิ, กติ ภูมิโย? กถินสฺส ¶ เอกํ มูลํ – สงฺโฆ; ตีณิ วตฺถูนิ – สงฺฆาฏิ, อุตฺตราสงฺโค, อนฺตรวาสโก, ฉ ภูมิโย – โขมํ, กปฺปาสิกํ, โกเสยฺยํ, กมฺพลํ, สาณํ, ภงฺคํ.
กถินสฺส ¶ โก อาทิ, กึ มชฺเฌ, กึ ปริโยสานํ? กถินสฺส ปุพฺพกรณํ อาทิ, กฺริยา มชฺเฌ, อตฺถาโร ปริโยสานํ.
๔๐๙. กติหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล อภพฺโพ กถินํ อตฺถริตุํ? กติหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ภพฺโพ กถินํ อตฺถริตุํ? อฏฺหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล อภพฺโพ กถินํ อตฺถริตุํ. อฏฺหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ภพฺโพ กถินํ อตฺถริตุํ. กตเมหิ อฏฺหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล อภพฺโพ กถินํ อตฺถริตุํ? ปุพฺพกรณํ น ชานาติ, ปจฺจุทฺธารํ น ชานาติ, อธิฏฺานํ น ชานาติ, อตฺถารํ น ชานาติ, มาติกํ น ชานาติ, ปลิโพธํ น ชานาติ, อุทฺธารํ น ชานาติ, อานิสํสํ น ชานาติ – อิเมหิ อฏฺหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ¶ อภพฺโพ กถินํ อตฺถริตุํ. กตเมหิ อฏฺหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ภพฺโพ กถินํ อตฺถริตุํ? ปุพฺพกรณํ ชานาติ, ปจฺจุทฺธารํ ชานาติ, อธิฏฺานํ ชานาติ, อตฺถารํ ชานาติ, มาติกํ ชานาติ, ปลิโพธํ ชานาติ, อุทฺธารํ ชานาติ, อานิสํสํ ชานาติ – อิเมหิ อฏฺหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ภพฺโพ กถินํ อตฺถริตุํ.
๔๑๐. กตินํ ¶ ปุคฺคลานํ กถินตฺถารา น รุหนฺติ? กตินํ ปุคฺคลานํ กถินตฺถารา รุหนฺติ? ติณฺณํ ปุคฺคลานํ กถินตฺถารา น รุหนฺติ. ติณฺณํ ปุคฺคลานํ กถินตฺถารา รุหนฺติ. กตเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ กถินตฺถารา น รุหนฺติ? นิสฺสีมฏฺโ อนุโมทติ, อนุโมเทนฺโต น วาจํ ภินฺทติ, วาจํ ภินฺทนฺโต น ปรํ วิฺาเปติ – อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ กถินตฺถารา น รุหนฺติ. กตเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ กถินตฺถารา รุหนฺติ? สีมฏฺโ อนุโมทติ, อนุโมเทนฺโต วาจํ ภินฺทติ, วาจํ ภินฺทนฺโต ปรํ วิฺาเปติ – อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ กถินตฺถารา รุหนฺติ.
๔๑๑. กติ กถินตฺถารา น รุหนฺติ? กติ กถินตฺถารา รุหนฺติ? ตโย กถินตฺถารา น รุหนฺติ. ตโย กถินตฺถารา รุหนฺติ. กตเม ตโย กถินตฺถารา น รุหนฺติ? วตฺถุวิปนฺนฺเจว โหติ, กาลวิปนฺนฺจ, กรณวิปนฺนฺจ – อิเม ตโย กถินตฺถารา น รุหนฺติ. กตเม ตโย กถินตฺถารา รุหนฺติ? วตฺถุสมฺปนฺนฺเจว โหติ, กาลสมฺปนฺนฺจ, กรณสมฺปนฺนฺจ – อิเม ตโย กถินตฺถารา รุหนฺติ.
๔. กถินาทิชานิตพฺพวิภาโค
๔๑๒. กถินํ ¶ ชานิตพฺพํ, กถินตฺถาโร ชานิตพฺโพ, กถินสฺส อตฺถารมาโส ชานิตพฺโพ, กถินสฺส อตฺถารวิปตฺติ ชานิตพฺพา, กถินสฺส อตฺถารสมฺปตฺติ ชานิตพฺพา, นิมิตฺตกมฺมํ ชานิตพฺพํ, ปริกถา ชานิตพฺพา, กุกฺกุกตํ ชานิตพฺพํ, สนฺนิธิ ชานิตพฺพา, นิสฺสคฺคิยํ ¶ ชานิตพฺพํ.
กถินํ ¶ ชานิตพฺพนฺติ เตสฺเว ธมฺมานํ สงฺคโห สมวาโย นามํ นามกมฺมํ นามเธยฺยํ นิรุตฺติ พฺยฺชนํ อภิลาโป ยทิทํ กถินนฺติ.
กถินสฺส ¶ อตฺถารมาโส ชานิตพฺโพติ วสฺสานสฺส ปจฺฉิโม มาโส ชานิตพฺโพ.
กถินสฺส อตฺถารวิปตฺติ ชานิตพฺพาติ จตุวีสติยา อากาเรหิ กถินสฺส อตฺถารวิปตฺติ ชานิตพฺพา.
กถินสฺส อตฺถารสมฺปตฺติ ชานิตพฺพาติ สตฺตรสหิ อากาเรหิ กถินสฺส อตฺถารสมฺปตฺติ ชานิตพฺพา.
นิมิตฺตกมฺมํ ชานิตพฺพนฺติ นิมิตฺตํ กโรติ อิมินา ทุสฺเสน กถินํ อตฺถริสฺสามีติ.
ปริกถา ชานิตพฺพาติ ปริกถํ กโรติ อิมาย ปริกถาย กถินทุสฺสํ นิพฺพตฺเตสฺสามีติ.
กุกฺกุกตํ ชานิตพฺพนฺติ อนาทิยทานํ ชานิตพฺพํ.
สนฺนิธิ ชานิตพฺพาติ ทฺเว สนฺนิธิโย ชานิตพฺพา – กรณสนฺนิธิ วา นิจยสนฺนิธิ วา.
นิสฺสคฺคิยํ ชานิตพฺพนฺติ กริยมาเน อรุณํ อุฏฺหติ.
กถินตฺถาโร ชานิตพฺโพติ สเจ สงฺฆสฺส กถินทุสฺสํ อุปฺปนฺนํ โหติ, สงฺเฆน กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพํ, อตฺถารเกน กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพํ, อนุโมทเกน กถํ ปฏิปชฺชิตพฺพํ.
๔๑๓. สงฺเฆน ตฺติทุติเยน กมฺเมน กถินตฺถารกสฺส ภิกฺขุโน ทาตพฺพํ, เตน กถินตฺถารเกน ภิกฺขุนา ตทเหว โธวิตฺวา วิมชฺชิตฺวา วิจาเรตฺวา ฉินฺทิตฺวา สิพฺเพตฺวา รชิตฺวา กปฺปํ กตฺวา กถินํ อตฺถริตพฺพํ. สเจ ¶ สงฺฆาฏิยา กถินํ อตฺถริตุกาโม โหติ, โปราณิกา สงฺฆาฏิ ปจฺจุทฺธริตพฺพา ¶ , นวา สงฺฆาฏิ อธิฏฺาตพฺพา. อิมาย สงฺฆาฏิยา กถินํ อตฺถรามีติ วาจา ภินฺทิตพฺพา. สเจ อุตฺตราสงฺเคน กถินํ อตฺถริตุกาโม โหติ, โปราณโก อุตฺตราสงฺโค ปจฺจุทฺธริตพฺโพ, นโว อุตฺตราสงฺโค อธิฏฺาตพฺโพ. อิมินา อุตฺตราสงฺเคน กถินํ อตฺถรามีติ วาจา ภินฺทิตพฺพา. สเจ อนฺตรวาสเกน กถินํ อตฺถริตุกาโม โหติ, โปราณโก อนฺตรวาสโก ปจฺจุทฺธริตพฺโพ, นโว อนฺตรวาสโก อธิฏฺาตพฺโพ. อิมินา อนฺตรวาสเกน กถินํ อตฺถรามีติ วาจา ภินฺทิตพฺพา. เตน กถินตฺถารเกน ภิกฺขุนา สงฺฆํ อุปสงฺกมิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ ¶ กริตฺวา อฺชลึ ปคฺคเหตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘อตฺถตํ, ภนฺเต, สงฺฆสฺส กถินํ, ธมฺมิโก กถินตฺถาโร, อนุโมทถา’’ติ. เตหิ อนุโมทเกหิ ภิกฺขูหิ เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา อฺชลึ ¶ ปคฺคเหตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘อตฺถตํ, อาวุโส, สงฺฆสฺส กถินํ, ธมฺมิโก กถินตฺถาโร, อนุโมทามา’’ติ. เตน กถินตฺถารเกน ภิกฺขุนา สมฺพหุเล ภิกฺขู อุปสงฺกมิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา อฺชลึ ¶ ปคฺคเหตฺวา เอวมสฺสุ วจนียา – ‘‘อตฺถตํ, ภนฺเต, สงฺฆสฺส กถินํ, ธมฺมิโก กถินตฺถาโร, อนุโมทถา’’ติ. เตหิ อนุโมทเกหิ ภิกฺขูหิ เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา อฺชลึ ปคฺคเหตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘อตฺถตํ, อาวุโส, สงฺฆสฺส กถินํ, ธมฺมิโก กถินตฺถาโร อนุโมทามา’’ติ. เตน กถินตฺถารเกน ภิกฺขุนา เอกํ ภิกฺขุํ อุปสงฺกมิตฺวา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา อฺชลึ ปคฺคเหตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘อตฺถตํ, อาวุโส, สงฺฆสฺส กถินํ, ธมฺมิโก กถินตฺถาโร, อนุโมทาหี’’ติ. เตน อนุโมทเกน ภิกฺขุนา เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา อฺชลึ ปคฺคเหตฺวา เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘อตฺถตํ, อาวุโส, สงฺฆสฺส กถินํ, ธมฺมิโก กถินตฺถาโร, อนุโมทามี’’ติ.
๕. ปุคฺคลสฺเสวกถินตฺถาโร
๔๑๔. สงฺโฆ กถินํ อตฺถรติ, คโณ กถินํ อตฺถรติ, ปุคฺคโล กถินํ อตฺถรตีติ. น สงฺโฆ กถินํ อตฺถรติ, น คโณ กถินํ อตฺถรติ, ปุคฺคโล กถินํ อตฺถรตีติ. หฺจิ น สงฺโฆ กถินํ อตฺถรติ, น คโณ กถินํ อตฺถรติ, ปุคฺคโล กถินํ อตฺถรติ. สงฺฆสฺส อนตฺถตํ ¶ โหติ กถินํ, คณสฺส อนตฺถตํ โหติ กถินํ, ปุคฺคลสฺส อตฺถตํ โหติ กถินํ. สงฺโฆ ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสติ คโณ ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสติ ปุคฺคโล ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสตีติ น สงฺโฆ ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสติ, น คโณ ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสติ, ปุคฺคโล ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสตีติ. หฺจิ น สงฺโฆ ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสติ, น คโณ ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสติ, ปุคฺคโล ปาติโมกฺขํ อุทฺทิสติ. สงฺฆสฺส อนุทฺทิฏฺํ โหติ ปาติโมกฺขํ, คณสฺส อนุทฺทิฏฺํ โหติ ปาติโมกฺขํ, ปุคฺคลสฺส อุทฺทิฏฺํ โหติ ปาติโมกฺขํ. สงฺฆสฺส สามคฺคิยา คณสฺส สามคฺคิยา ปุคฺคลสฺส อุทฺเทสา สงฺฆสฺส อุทฺทิฏฺํ โหติ ปาติโมกฺขํ, คณสฺส อุทฺทิฏฺํ โหติ ปาติโมกฺขํ, ปุคฺคลสฺส อุทฺทิฏฺํ โหติ ปาติโมกฺขํ. เอวเมว น สงฺโฆ กถินํ อตฺถรติ, น ¶ คโณ กถินํ อตฺถรติ, ปุคฺคโล กถินํ อตฺถรติ. สงฺฆสฺส อนุโมทนาย คณสฺส อนุโมทนาย ปุคฺคลสฺส อตฺถารา สงฺฆสฺส อตฺถตํ โหติ กถินํ, คณสฺส อตฺถตํ โหติ กถินํ, ปุคฺคลสฺส อตฺถตํ โหติ กถินนฺติ.
๖. ปลิโพธปฺหาพฺยากรณํ
ปกฺกมนนฺติโก ¶ กถินุทฺธาโร, วุตฺโต อาทิจฺจพนฺธุนา;
เอตฺจ ตาหํ ปุจฺฉามิ, กตโม ปลิโพโธ ปมํ ฉิชฺชติ.
ปกฺกมนนฺติโก ¶ กถินุทฺธาโร, วุตฺโต อาทิจฺจพนฺธุนา;
เอตฺจ ตาหํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, จีวรปลิโพโธ ปมํ ฉิชฺชติ;
ตสฺส สห พหิสีมคมนา, อาวาสปลิโพโธ ฉิชฺชติ.
นิฏฺานนฺติโก กถินุทฺธาโร, วุตฺโต อาทิจฺจพนฺธุนา;
เอตฺจ ตาหํ ปุจฺฉามิ, กตโม ปลิโพโธ ปมํ ฉิชฺชติ.
นิฏฺานนฺติโก กถินุทฺธาโร, วุตฺโต อาทิจฺจพนฺธุนา;
เอตฺจ ตาหํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, อาวาสปลิโพโธ ¶ ปมํ ฉิชฺชติ;
จีวเร นิฏฺิเต จีวรปลิโพโธ ฉิชฺชติ.
สนฺนิฏฺานนฺติโก กถินุทฺธาโร, วุตฺโต อาทิจฺจพนฺธุนา;
เอตฺจ ตาหํ ปุจฺฉามิ, กตโม ปลิโพโธ ปมํ ฉิชฺชติ.
สนฺนิฏฺานนฺติโก กถินุทฺธาโร, วุตฺโต อาทิจฺจพนฺธุนา;
เอตฺจ ตาหํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, ทฺเว ปลิโพธา อปุพฺพํ อจริมํ ฉิชฺชนฺติ.
นาสนนฺติโก ¶ กถินุทฺธาโร, วุตฺโต อาทิจฺจพนฺธุนา;
เอตฺจ ตาหํ ปุจฺฉามิ, กตโม ปลิโพโธ ปมํ ฉิชฺชติ.
นาสนนฺติโก กถินุทฺธาโร, วุตฺโต อาทิจฺจพนฺธุนา;
เอตฺจ ตาหํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, อาวาสปลิโพโธ ปมํ ฉิชฺชติ;
จีวเร นฏฺเ จีวรปลิโพโธ ฉิชฺชติ.
สวนนฺติโก ¶ ¶ กถินุทฺธาโร, วุตฺโต อาทิจฺจพนฺธุนา;
เอตฺจ ตาหํ ปุจฺฉามิ, กตโม ปลิโพโธ ปมํ ฉิชฺชติ.
สวนนฺติโก กถินุทฺธาโร, วุตฺโต อาทิจฺจพนฺธุนา;
เอตฺจ ตาหํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, จีวรปลิโพโธ ปมํ ฉิชฺชติ;
ตสฺส สห สวเนน, อาวาสปลิโพโธ ฉิชฺชติ.
อาสาวจฺเฉทิโก กถินุทฺธาโร, วุตฺโต อาทิจฺจพนฺธุนา;
เอตฺจ ตาหํ ปุจฺฉามิ, กตโม ปลิโพโธ ปมํ ฉิชฺชติ.
อาสาวจฺเฉทิโก กถินุทฺธาโร, วุตฺโต อาทิจฺจพนฺธุนา;
เอตฺจ ตาหํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, อาวาสปลิโพโธ ปมํ ฉิชฺชติ;
จีวราสาย อุปจฺฉินฺนาย จีวรปลิโพโธ ฉิชฺชติ.
สีมาติกฺกมนนฺติโก กถินุทฺธาโร, วุตฺโต อาทิจฺจพนฺธุนา;
เอตฺจ ตาหํ ปุจฺฉามิ, กตโม ¶ ปลิโพโธ ปมํ ฉิชฺชติ.
สีมาติกฺกมนนฺติโก กถินุทฺธาโร, วุตฺโต อาทิจฺจพนฺธุนา;
เอตฺจ ตาหํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, จีวรปลิโพโธ ปมํ ฉิชฺชติ;
ตสฺส พหิสีเม [พหิสีมคตสฺส (สี. สฺยา.)] อาวาสปลิโพโธ ฉิชฺชติ.
สหุพฺภาโร กถินุทฺธาโร [สอุพฺภาโร (ก.)], วุตฺโต อาทิจฺจพนฺธุนา;
เอตฺจ ตาหํ ปุจฺฉามิ, กตโม ปลิโพโธ ปมํ ฉิชฺชติ.
สหุพฺภาโร กถินุทฺธาโร, วุตฺโต อาทิจฺจพนฺธุนา;
เอตฺจ ตาหํ วิสฺสชฺชิสฺสํ, ทฺเว ปลิโพธา อปุพฺพํ อจริมํ ฉิชฺชนฺตีติ.
๔๑๖. กติ กถินุทฺธารา สงฺฆาธีนา? กติ กถินุทฺธารา ปุคฺคลาธีนา? กติ กถินุทฺธารา เนว สงฺฆาธีนา น ปุคฺคลาธีนา? เอโก กถินุทฺธาโร สงฺฆาธีโน ¶ – อนฺตรุพฺภาโร. จตฺตาโร กถินุทฺธารา ปุคฺคลาธีนา – ปกฺกมนนฺติโก, นิฏฺานนฺติโก, สนฺนิฏฺานนฺติโก, สีมาติกฺกมนนฺติโก ¶ . จตฺตาโร กถินุทฺธารา เนว สงฺฆาธีนา น ปุคฺคลาธีนา – นาสนนฺติโก, สวนนฺติโก, อาสาวจฺเฉทิโก, สหุพฺภาโร. กติ ¶ ¶ กถินุทฺธารา อนฺโตสีมาย อุทฺธริยฺยนฺติ? กติ กถินุทฺธารา พหิสีมาย อุทฺธริยฺยนฺติ? กติ กถินุทฺธารา สิยา อนฺโตสีมาย อุทฺธริยฺยนฺติ สิยา พหิสีมาย อุทฺธริยฺยนฺติ? ทฺเว กถินุทฺธารา อนฺโตสีมาย อุทฺธริยฺยนฺติ – อนฺตรุพฺภาโร, สหุพฺภาโร. ตโย กถินุทฺธารา พหิสีมาย อุทฺธริยฺยนฺติ – ปกฺกมนนฺติโก, สวนนฺติโก, สีมาติกฺกมนนฺติโก. จตฺตาโร กถินุทฺธารา สิยา อนฺโตสีมาย อุทฺธริยฺยนฺติ สิยา พหิสีมาย อุทฺธริยฺยนฺติ – นิฏฺานนฺติโก, สนฺนิฏฺานนฺติโก, นาสนนฺติโก, อาสาวจฺเฉทิโก.
กติ กถินุทฺธารา เอกุปฺปาทา เอกนิโรธา? กติ กถินุทฺธารา เอกุปฺปาทา นานานิโรธา? ทฺเว กถินุทฺธารา เอกุปฺปาทา เอกนิโรธา – อนฺตรุพฺภาโร, สหุพฺภาโร. อวเสสา กถินุทฺธารา เอกุปฺปาทา นานานิโรธาติ.
กถินเภโท นิฏฺิโต.
ตสฺสุทฺทานํ –
กสฺส กินฺติ ปนฺนรส, ธมฺมา นิทานเหตุ จ;
ปจฺจยสงฺคหมูลา, อาทิ จ อตฺถารปุคฺคลา [อฏฺปุคฺคลา (สี.)].
ติณฺณํ [เภทโต ติณฺณํ (ก.)] ตโย ชานิตพฺพํ, อตฺถารํ อุทฺเทเสน จ;
ปลิโพธาธินา, สีมาย อุปฺปาทนิโรเธน จาติ [อิโต ปรํ ‘‘ปริวารํ นิฏฺิตํ’’ อิติปาโ เกสุจิ โปตฺถเกสุ ทิสฺสติ].
อุปาลิปฺจกํ
๑. อนิสฺสิตวคฺโค
๔๑๗. เตน ¶ ¶ ¶ ¶ สมเยน พุทฺโธ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข อายสฺมา อุปาลิ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อุปาลิ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ยาวชีวํ นานิสฺสิเตน วตฺถพฺพ’’นฺติ?
‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ยาวชีวํ นานิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ. [ปริ. ๓๒๕] กตเมหิ ปฺจหิ? อุโปสถํ น ชานาติ, อุโปสถกมฺมํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาติ, อูนปฺจวสฺโส โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ยาวชีวํ นานิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ยาวชีวํ อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อุโปสถํ ชานาติ, อุโปสถกมฺมํ ชานาติ, ปาติโมกฺขํ ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ ชานาติ, ปฺจวสฺโส วา โหติ อติเรกปฺจวสฺโส วา – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ยาวชีวํ อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ยาวชีวํ นานิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ปวารณํ น ชานาติ, ปวารณากมฺมํ น ชานาติ, ปาติโมกฺขํ ¶ น ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ น ชานาติ, อูนปฺจวสฺโส โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ยาวชีวํ นานิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ยาวชีวํ อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ปวารณํ ชานาติ ¶ , ปวารณากมฺมํ ชานาติ, ปาติโมกฺขํ ชานาติ, ปาติโมกฺขุทฺเทสํ ชานาติ, ปฺจวสฺโส วา โหติ อติเรกปฺจวสฺโส วา – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ยาวชีวํ อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ยาวชีวํ นานิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกครุกํ ¶ อาปตฺตึ น ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ น ชานาติ, อูนปฺจวสฺโส โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ยาวชีวํ นานิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ยาวชีวํ อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อาปตฺตานาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ชานาติ, ปฺจวสฺโส วา โหติ อติเรกปฺจวสฺโส วา – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ยาวชีวํ อนิสฺสิเตน วตฺถพฺพํ’’.
๔๑๘. ‘‘กติหิ ¶ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น ¶ อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ’’ติ?
[มหาว. ๘๔] ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? น ปฏิพโล โหติ อนฺเตวาสึ วา สทฺธิวิหารึ วา คิลานํ อุปฏฺาตุํ วา อุปฏฺาเปตุํ วา, อนภิรตํ วูปกาเสตุํ วา วูปกาสาเปตุํ วา, อุปฺปนฺนํ กุกฺกุจฺจํ ธมฺมโต วิโนเทตุํ [อิมสฺมึ าเน สพฺพตฺถ ‘‘วิโนเทตุํ วา วิโนทาเปตุํ วา’’ติ ปาโ ทิสฺสติ, วิมติวิโนทนีฏีกาย มหาวคฺควณฺณนา โอโลเกตพฺพา], อภิธมฺเม วิเนตุํ, อภิวินเย วิเนตุํ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ, นิสฺสโย ทาตพฺโพ, สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? ปฏิพโล โหติ อนฺเตวาสึ วา สทฺธิวิหารึ วา คิลานํ อุปฏฺาตุํ วา อุปฏฺาเปตุํ วา, อนภิรตํ วูปกาเสตุํ วา วูปกาสาเปตุํ วา, อุปฺปนฺนํ กุกฺกุจฺจํ ธมฺมโต วิโนเทตุํ, อภิธมฺเม วิเนตุํ, อภิวินเย วิเนตุํ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ, นิสฺสโย ทาตพฺโพ, สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ¶ ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ ¶ ? น ปฏิพโล โหติ ¶ อนฺเตวาสึ วา สทฺธิวิหารึ วา อภิสมาจาริกาย สิกฺขาย สิกฺขาเปตุํ, อาทิพฺรหฺมจาริยกาย สิกฺขาย วิเนตุํ, อธิสีเล วิเนตุํ, อธิจิตฺเต วิเนตุํ, อธิปฺาย วิเนตุํ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา น อุปสมฺปาเทตพฺพํ, น นิสฺสโย ทาตพฺโพ, น สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ, นิสฺสโย ทาตพฺโพ, สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? ปฏิพโล โหติ อนฺเตวาสึ วา สทฺธิวิหารึ วา อภิสมาจาริกาย สิกฺขาย สิกฺขาเปตุํ, อาทิพฺรหฺมจาริยกาย สิกฺขาย วิเนตุํ, อธิสีเล วิเนตุํ, อธิจิตฺเต วิเนตุํ, อธิปฺาย วิเนตุํ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อุปสมฺปาเทตพฺพํ, นิสฺสโย ทาตพฺโพ, สามเณโร อุปฏฺาเปตพฺโพ’’ติ.
๔๑๙. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพ’’นฺติ?
ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ, มิจฺฉาทิฏฺิโก จ โหติ, อาชีววิปนฺโน จ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อธิสีเล สีลวิปนฺโน โหติ, อชฺฌาจาเร อาจารวิปนฺโน โหติ, อติทิฏฺิยา ทิฏฺิวิปนฺโน โหติ ¶ , มิจฺฉาทิฏฺิโก จ โหติ, อาชีววิปนฺโน จ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? กายิเกน ทเวน สมนฺนาคโต โหติ, วาจสิเกน ทเวน สมนฺนาคโต โหติ, กายิกวาจสิเกน ทเวน สมนฺนาคโต โหติ, มิจฺฉาทิฏฺิโก ¶ จ โหติ, อาชีววิปนฺโน จ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ ¶ , อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? กายิเกน อนาจาเรน สมนฺนาคโต โหติ ¶ , วาจสิเกน อนาจาเรน สมนฺนาคโต โหติ, กายิกวาจสิเกน อนาจาเรน สมนฺนาคโต โหติ, มิจฺฉาทิฏฺิโก จ โหติ, อาชีววิปนฺโน จ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? กายิเกน อุปฆาติเกน สมนฺนาคโต โหติ, วาจสิเกน อุปฆาติเกน สมนฺนาคโต โหติ, กายิกวาจสิเกน อุปฆาติเกน สมนฺนาคโต โหติ, มิจฺฉาทิฏฺิโก จ โหติ, อาชีววิปนฺโน จ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? กายิเกน มิจฺฉาชีเวน สมนฺนาคโต ¶ โหติ, วาจสิเกน มิจฺฉาชีเวน สมนฺนาคโต โหติ, กายิกวาจสิเกน มิจฺฉาชีเวน สมนฺนาคโต โหติ, มิจฺฉาทิฏฺิโก จ โหติ, อาชีววิปนฺโน จ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อาปตฺตึ อาปนฺโน กมฺมกโต อุปสมฺปาเทติ, นิสฺสยํ เทติ, สามเณรํ อุปฏฺาเปติ, ภิกฺขุโนวาทกสมฺมุตึ สาทิยติ, สมฺมโตปิ ภิกฺขุนิโย โอวทติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ยาย อาปตฺติยา สงฺเฆน กมฺมํ กตํ โหติ ตํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, อฺํ วา ตาทิสิกํ, ตโต วา ปาปิฏฺตรํ, กมฺมํ ครหติ, กมฺมิเก ครหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ ¶ , อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? พุทฺธสฺส อวณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส อวณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส อวณฺณํ ภาสติ, มิจฺฉาทิฏฺิโก จ โหติ, อาชีววิปนฺโน จ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ กาตพฺพ’’นฺติ.
อนิสฺสิตวคฺโค นิฏฺิโต ปโม.
ตสฺสุทฺทานํ –
อุโปสถํ ¶ ¶ ปวารณํ, อาปตฺติ จ คิลานกํ;
อภิสมาจารลชฺชี จ, อธิสีเล ทเวน จ.
อนาจารํ อุปฆาติ, มิจฺฉา อาปตฺติเมว จ;
ยายาปตฺติยา พุทฺธสฺส, ปโม วคฺคสงฺคโหติ.
๒. นปฺปฏิปฺปสฺสมฺภนวคฺโค
๔๒๐. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ นปฺปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพ’’นฺติ?
‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ นปฺปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ ¶ ? อาปตฺตึ อาปนฺโน กมฺมกโต อุปสมฺปาเทติ, นิสฺสยํ เทติ, สามเณรํ อุปฏฺาเปติ, ภิกฺขุโนวาทกสมฺมุตึ สาทิยติ, สมฺมโตปิ ภิกฺขุนิโย โอวทติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ นปฺปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพํ.
[จูฬว. ๘-๙, ๑๘, ๓๐-๓๑, ๔๓, ๕๓, ๖๒, ๗๒] ‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ นปฺปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ยาย อาปตฺติยา สงฺเฆน กมฺมํ กตํ โหติ ตํ อาปตฺตึ อาปชฺชติ, อฺํ วา ตาทิสิกํ, ตโต วา ปาปิฏฺตรํ, กมฺมํ ครหติ, กมฺมิเก ครหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ นปฺปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ นปฺปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? พุทฺธสฺส อวณฺณํ ภาสติ, ธมฺมสฺส อวณฺณํ ภาสติ, สงฺฆสฺส อวณฺณํ ภาสติ, มิจฺฉาทิฏฺิโก จ ¶ โหติ, อาชีววิปนฺโน ¶ จ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ นปฺปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ นปฺปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ, โอมทฺทการโก จ โหติ, วตฺเตสุ ¶ สิกฺขาย จ น ปริปูรการี – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน กมฺมํ นปฺปฏิปฺปสฺสมฺเภตพฺพ’’นฺติ.
๔๒๑. ‘‘สงฺคามาวจเรน, ภนฺเต, ภิกฺขุนา สงฺฆํ อุปสงฺกมนฺเตน กติ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺาเปตฺวา สงฺโฆ อุปสงฺกมิตพฺโพ’’ติ?
[ปริ. ๓๖๕] ‘‘สงฺคามาวจเรน, อุปาลิ, ภิกฺขุนา สงฺฆํ อุปสงฺกมนฺเตน ปฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺาเปตฺวา สงฺโฆ อุปสงฺกมิตพฺโพ. กตเม ปฺจ? สงฺคามาวจเรน, อุปาลิ, ภิกฺขุนา สงฺฆํ อุปสงฺกมนฺเตน นีจจิตฺเตน สงฺโฆ อุปสงฺกมิตพฺโพ, รโชหรณสเมน จิตฺเตน, อาสนกุสเลน ภวิตพฺพํ นิสฺสชฺชกุสเลน, เถเร ภิกฺขู อนุปขชฺชนฺเตน, นเว ภิกฺขู อาสเนน อปฺปฏิพาหนฺเตน ยถาปติรูเป อาสเน นิสีทิตพฺพํ, อนานากถิเกน ภวิตพฺพํ อติรจฺฉานกถิเกน, สามํ วา ธมฺโม ภาสิตพฺโพ, ปโร วา อชฺเฌสิตพฺโพ, อริโย วา ตุณฺหิภาโว นาติมฺิตพฺโพ, สเจ, อุปาลิ, สงฺโฆ สมคฺคกรณียานิ กมฺมานิ กโรติ ตตฺร เจ, อุปาลิ, ภิกฺขุโน นกฺขมติ, อปิ ทิฏฺาวิกมฺมํ กตฺวา าเปตพฺพา สามคฺคี. ตํ กิสฺสเหตุ? มาหํ สงฺเฆน นานตฺโต อสฺสนฺติ. สงฺคามาวจเรนุปาลิ ¶ , ภิกฺขุนา สงฺฆํ อุปสงฺกมนฺเตน อิเม ปฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺาเปตฺวา สงฺโฆ อุปสงฺกมิตพฺโพ’’ติ.
๔๒๒. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สงฺเฆ โวหรนฺโต พหุชนอกนฺโต จ โหติ พหุชนอมนาโป จ พหุชนอรุจิโต จา’’ติ?
‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สงฺเฆ โวหรนฺโต พหุชนอกนฺโต จ โหติ พหุชนอมนาโป จ พหุชนอรุจิโต จ. กตเมหิ ปฺจหิ? อุสฺสิตมนฺตี จ โหติ, นิสฺสิตชปฺปี จ, น จ ภาสานุสนฺธิกุสโล ¶ โหติ, น ยถาธมฺเม ยถาวินเย ยถาปตฺติยา โจเทตา โหติ, น ยถาธมฺเม ยถาวินเย ยถาปตฺติยา กาเรตา โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สงฺเฆ โวหรนฺโต พหุชนอกนฺโต จ โหติ พหุชนอมนาโป จ พหุชนอรุจิโต จ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สงฺเฆ โวหรนฺโต พหุชนกนฺโต จ โหติ พหุชนมนาโป จ พหุชนอรุจิโต จ. กตเมหิ ปฺจหิ? น อุสฺสิตมนฺตี จ โหติ, น นิสฺสิตชปฺปี จ, ภาสานุสนฺธิกุสโล จ โหติ, ยถาธมฺเม ยถาวินเย ยถาปตฺติยา โจเทตา โหติ, ยถาธมฺเม ยถาวินเย ยถาปตฺติยา กาเรตา โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ ¶ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สงฺเฆ โวหรนฺโต พหุชนกนฺโต จ โหติ พหุชนมนาโป จ พหุชนรุจิโต จ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สงฺเฆ โวหรนฺโต พหุชนอกนฺโต จ โหติ พหุชนอมนาโป จ ¶ พหุชนอรุจิโต จ. กตเมหิ ปฺจหิ? อุสฺสาเทตา จ โหติ, อปสาเทตา จ, อธมฺมํ คณฺหาติ, ธมฺมํ ปฏิพาหติ, สมฺผฺจ พหุํ ภาสติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สงฺเฆ โวหรนฺโต พหุชนอกนฺโต จ โหติ พหุชนอมนาโป จ พหุชนอรุจิโต จ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สงฺเฆ โวหรนฺโต พหุชนกนฺโต จ โหติ พหุชนมนาโป จ พหุชนรุจิโต ¶ จ. กตเมหิ ปฺจหิ? น อุสฺสาเทตา จ โหติ, น อปสาเทตา จ, ธมฺมํ คณฺหาติ, อธมฺมํ ปฏิพาหติ, สมฺผฺจ น พหุํ ภาสติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สงฺเฆ โวหรนฺโต พหุชนกนฺโต จ โหติ พหุชนมนาโป จ พหุชนรุจิโต จ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สงฺเฆ โวหรนฺโต พหุชนอกนฺโต จ โหติ พหุชนอมนาโป จ พหุชนอรุจิโต จ. กตเมหิ ปฺจหิ? ปสยฺหปวตฺตา โหติ, อโนกาสกมฺมํ กาเรตฺวา ปวตฺตา โหติ, น ยถาธมฺเม ยถาวินเย ยถาปตฺติยา โจเทตา โหติ, น ยถาธมฺเม ยถาวินเย ยถาปตฺติยา กาเรตา โหติ, น ยถาทิฏฺิยา พฺยากตา โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สงฺเฆ โวหรนฺโต พหุชนอกนฺโต จ โหติ พหุชนอมนาโป ¶ จ พหุชนอรุจิโต จ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สงฺเฆ โวหรนฺโต พหุชนกนฺโต จ โหติ พหุชนมนาโป จ พหุชนรุจิโต จ. กตเมหิ ปฺจหิ? น ¶ ปสยฺหปวตฺตา โหติ, โอกาสกมฺมํ กาเรตฺวา ปวตฺตา โหติ, ยถาธมฺเม ยถาวินเย ยถาปตฺติยา โจเทตา โหติ, ยถาธมฺเม ยถาวินเย ยถาปตฺติยา กาเรตา โหติ, ยถาทิฏฺิยา พฺยากตา โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ สงฺเฆ โวหรนฺโต พหุชนกนฺโต จ โหติ พหุชนมนาโป จ พหุชนรุจิโต จา’’ติ.
๔๒๓. ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, อานิสํสา วินยปริยตฺติยา’’ติ?
‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, อานิสํสา วินยปริยตฺติยา. กตเม ปฺจ? อตฺตโน สีลกฺขนฺโธ สุคุตฺโต โหติ สุรกฺขิโต, กุกฺกุจฺจปกตานํ ปฏิสรณํ โหติ, วิสารโท สงฺฆมชฺเฌ ¶ โวหรติ, ปจฺจตฺถิเก สหธมฺเมน สุนิคฺคหิตํ นิคฺคณฺหาติ, สทฺธมฺมฏฺิติยา ปฏิปนฺโน โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจานิสํสา วินยปริยตฺติยา’’.
นปฺปฏิปฺปสฺสมฺภนวคฺโค นิฏฺิโต ทุติโย.
ตสฺสุทฺทานํ –
อาปนฺโน ยายวณฺณฺจ, อลชฺชี สงฺคาเมน จ;
อุสฺสิตา อุสฺสาเทตา จ, ปสยฺห ปริยตฺติยาติ.
ปมยมกปฺตฺติ.
๓. โวหารวคฺโค
๔๒๔. ‘‘กติหิ ¶ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพ’’นฺติ?
‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อาปตฺตึ น ชานาติ, อาปตฺติสมุฏฺานํ น ชานาติ, อาปตฺติยา ปโยคํ น ¶ ชานาติ, อาปตฺติยา วูปสมํ น ชานาติ, อาปตฺติยา น วินิจฺฉยกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ ¶ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อาปตฺตึ ชานาติ, อาปตฺติสมุฏฺานํ ชานาติ, อาปตฺติยา ปโยคํ ชานาติ, อาปตฺติยา วูปสมํ ชานาติ, อาปตฺติยา วินิจฺฉยกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อธิกรณํ น ชานาติ, อธิกรณสมุฏฺานํ น ชานาติ, อธิกรณสฺส ปโยคํ น ชานาติ, อธิกรณสฺส วูปสมํ น ชานาติ, อธิกรณสฺส น วินิจฺฉยกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อธิกรณํ ชานาติ ¶ , อธิกรณสมุฏฺานํ ชานาติ, อธิกรณสฺส ปโยคํ ชานาติ, อธิกรณสฺส วูปสมํ ชานาติ, อธิกรณสฺส วินิจฺฉยกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ¶ ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ปสยฺหปวตฺตา โหติ, อโนกาสกมฺมํ กาเรตฺวา ปวตฺตา โหติ, น ยถาธมฺเม ยถาวินเย ยถาปตฺติยา โจเทตา โหติ, น ยถาธมฺเม ยถาวินเย ยถาปตฺติยา กาเรตา โหติ, น ยถาทิฏฺิยา พฺยากตา โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? น ปสยฺหปวตฺตา โหติ, โอกาสกมฺมํ กาเรตฺวา ปวตฺตา โหติ, ยถาธมฺเม ยถาวินเย ยถาปตฺติยา โจเทตา โหติ, ยถาธมฺเม ยถาวินเย ยถาปตฺติยา กาเรตา โหติ, ยถาทิฏฺิยา พฺยากตา โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ ¶ อาปตฺตึ น ชานาติ, สปฺปฏิกมฺมํ อปฺปฏิกมฺมํ อาปตฺตึ น ชานาติ – อิเมหิ ¶ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อาปตฺตานาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ชานาติ, สปฺปฏิกมฺมํ อปฺปฏิกมฺมํ อาปตฺตึ ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? กมฺมํ น ชานาติ, กมฺมสฺส กรณํ น ชานาติ, กมฺมสฺส วตฺถุํ น ชานาติ, กมฺมสฺส วตฺตํ น ชานาติ, กมฺมสฺส วูปสมํ น ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. ปฺจหุปาลิ ¶ , องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? กมฺมํ ชานาติ, กมฺมสฺส กรณํ ชานาติ, กมฺมสฺส วตฺถุํ ชานาติ, กมฺมสฺส วตฺตํ ชานาติ, กมฺมสฺส วูปสมํ ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ ¶ , อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? วตฺถุํ น ชานาติ, นิทานํ น ชานาติ, ปฺตฺตึ น ชานาติ, ปทปจฺจาภฏฺํ น ชานาติ, อนุสนฺธิวจนปถํ น ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? วตฺถุํ ชานาติ, นิทานํ ชานาติ, ปฺตฺตึ ชานาติ, ปทปจฺจาภฏฺํ ชานาติ, อนุสนฺธิวจนปถํ ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ ¶ . กตเมหิ ปฺจหิ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ, อลชฺชี จ โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ ¶ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, ลชฺชี จ โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ, อกุสโล จ โหติ วินเย – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, กุสโล จ โหติ วินเย – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ตฺตึ น ชานาติ, ตฺติยา กรณํ น ชานาติ, ตฺติยา อนุสฺสาวนํ น ชานาติ, ตฺติยา สมถํ น ชานาติ, ตฺติยา วูปสมํ น ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ ¶ , ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ตฺตึ ชานาติ, ตฺติยา กรณํ ¶ ชานาติ, ตฺติยา อนุสฺสาวนํ ชานาติ, ตฺติยา สมถํ ชานาติ, ตฺติยา วูปสมํ ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? สุตฺตํ น ชานาติ, สุตฺตานุโลมํ น ชานาติ, วินยํ น ชานาติ, วินยานุโลมํ น ชานาติ, น จ านาานกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? สุตฺตํ ชานาติ, สุตฺตานุโลมํ ชานาติ, วินยํ ชานาติ, วินยานุโลมํ ชานาติ, านาานกุสโล จ โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ ¶ , อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ธมฺมํ น ชานาติ, ธมฺมานุโลมํ น ชานาติ, วินยํ น ชานาติ, วินยานุโลมํ น ชานาติ, น จ ปุพฺพาปรกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ น โวหริตพฺพํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพํ. กตเมหิ ¶ ปฺจหิ? ธมฺมํ ชานาติ, ธมฺมานุโลมํ ชานาติ, วินยํ ชานาติ, วินยานุโลมํ ชานาติ, ปุพฺพาปรกุสโล จ โหติ – อิเมหิ ¶ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สงฺเฆ โวหริตพฺพ’’นฺติ.
โวหารวคฺโค นิฏฺิโต ตติโย.
ตสฺสุทฺทานํ –
อาปตฺติ อธิกรณํ, ปสยฺหาปตฺติ ชานนา;
กมฺมํ วตฺถุํ อลชฺชี จ, อกุสโล จ ตฺติยา;
สุตฺตํ น ชานาติ ธมฺมํ, ตติโย วคฺคสงฺคโหติ.
๔. ทิฏฺาวิกมฺมวคฺโค
๔๒๕. ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, อธมฺมิกา ทิฏฺาวิกมฺมา’’ติ? ‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, อธมฺมิกา ทิฏฺาวิกมฺมา. กตเม ปฺจ? อนาปตฺติยา ทิฏฺึ อาวิ กโรติ, อเทสนาคามินิยา ¶ อาปตฺติยา ทิฏฺึ อาวิ กโรติ, เทสิตาย อาปตฺติยา ทิฏฺึ อาวิ กโรติ, จตูหิ ปฺจหิ ทิฏฺึ อาวิ กโรติ, มโน มานเสน ทิฏฺึ อาวิ กโรติ – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ อธมฺมิกา ทิฏฺาวิกมฺมา.
‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, ธมฺมิกา ทิฏฺาวิกมฺมา. กตเม ปฺจ? อาปตฺติยา ทิฏฺึ อาวิ กโรติ, เทสนาคามินิยา อาปตฺติยา ทิฏฺึ อาวิ กโรติ, อเทสิตาย อาปตฺติยา ทิฏฺึ อาวิ กโรติ, น จตูหิ ปฺจหิ ทิฏฺึ อาวิ กโรติ, น มโน มานเสน ทิฏฺึ อาวิ กโรติ – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ ธมฺมิกา ทิฏฺาวิกมฺมา.
‘‘อปเรปิ ¶ , อุปาลิ, ปฺจ อธมฺมิกา ทิฏฺาวิกมฺมา. กตเม ¶ ปฺจ? นานาสํวาสกสฺส สนฺติเก ทิฏฺึ อาวิ กโรติ, นานาสีมาย ิตสฺส สนฺติเก ทิฏฺึ อาวิ กโรติ, อปกตตฺตสฺส สนฺติเก ทิฏฺึ อาวิ กโรติ, จตูหิ ปฺจหิ ทิฏฺึ อาวิ กโรติ, มโน มานเสน ทิฏฺึ อาวิ กโรติ – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ อธมฺมิกา ทิฏฺาวิกมฺมา.
‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, ธมฺมิกา ทิฏฺาวิกมฺมา. กตเม ปฺจ? สมานสํวาสกสฺส สนฺติเก ทิฏฺึ อาวิ กโรติ, สมานสีมาย ิตสฺส สนฺติเก ทิฏฺึ อาวิ กโรติ, ปกตตฺตสฺส สนฺติเก ทิฏฺึ อาวิ กโรติ, น จตูหิ ปฺจหิ ทิฏฺึ อาวิ กโรติ, น มโน มานเสน ทิฏฺึ อาวิ กโรติ – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ ธมฺมิกา ทิฏฺาวิกมฺมาติ.
๔๒๖. ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, อธมฺมิกา ปฏิคฺคหา’’ติ? ‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, อธมฺมิกา ปฏิคฺคหา. กตเม ปฺจ? กาเยน ทิยฺยมานํ กาเยน อปฺปฏิคฺคหิตํ, กาเยน ทิยฺยมานํ กายปฺปฏิพทฺเธน อปฺปฏิคฺคหิตํ, กายปฺปฏิพทฺเธน ทิยฺยมานํ กาเยน อปฺปฏิคฺคหิตํ, กายปฺปฏิพทฺเธน ทิยฺยมานํ กายปฺปฏิพทฺเธน อปฺปฏิคฺคหิตํ, นิสฺสคฺคิเยน ทิยฺยมานํ กาเยน วา กายปฺปฏิพทฺเธน วา อปฺปฏิคฺคหิตํ – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ อธมฺมิกา ปฏิคฺคหา.
‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, ธมฺมิกา ปฏิคฺคหา. กตเม ปฺจ? กาเยน ทิยฺยมานํ กาเยน ปฏิคฺคหิตํ, กาเยน ทิยฺยมานํ กายปฺปฏิพทฺเธน ปฏิคฺคหิตํ, กายปฺปฏิพทฺเธน ทิยฺยมานํ กาเยน ปฏิคฺคหิตํ, กายปฺปฏิพทฺเธน ทิยฺยมานํ กายปฺปฏิพทฺเธน ปฏิคฺคหิตํ, นิสฺสคฺคิเยน ทิยฺยมานํ กาเยน วา กายปฺปฏิพทฺเธน วา ปฏิคฺคหิตํ – อิเม ¶ โข, อุปาลิ, ปฺจ ธมฺมิกา ปฏิคฺคหา’’ติ.
๔๒๗. ‘‘กติ ¶ ¶ นุ โข, ภนฺเต, อนติริตฺตา’’ติ? ‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, อนติริตฺตา. กตเม ปฺจ? [ปาจิ. ๒๓๙] อกปฺปิยกตํ โหติ, อปฺปฏิคฺคหิตกตํ โหติ อนุจฺจาริตกตํ โหติ, อหตฺถปาเส กตํ โหติ, อลเมตํ สพฺพนฺติ อวุตฺตํ โหติ – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ อนติริตฺตา.
‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, อติริตฺตา. กตเม ปฺจ? [ปาจิ. ๒๓๙] กปฺปิยกตํ โหติ, ปฏิคฺคหิตกตํ โหติ, อุจฺจาริตกตํ โหติ, หตฺถปาเส กตํ โหติ, อลเมตํ สพฺพนฺติ วุตฺตํ โหติ – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ อติริตฺตา’’ติ.
๔๒๘. ‘‘กติหิ ¶ นุ โข, ภนฺเต, อากาเรหิ ปวารณา ปฺายตี’’ติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, อากาเรหิ ปวารณา ปฺายติ. กตเมหิ ปฺจหิ? [ปาจิ. ๒๓๙] อสนํ ปฺายติ, โภชนํ ปฺายติ, หตฺถปาเส ิโต อภิหรติ, ปฏิกฺเขโป ปฺายติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหากาเรหิ ปวารณา ปฺายตี’’ติ.
๔๒๙. ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, อธมฺมิกา ปฏิฺาตกรณา’’ติ? ‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, อธมฺมิกา ปฏิฺาตกรณา. กตเม ปฺจ? ภิกฺขุ ปาราชิกํ อชฺฌาปนฺโน โหติ, ปาราชิเกน โจทิยมาโน สงฺฆาทิเสสํ อชฺฌาปนฺโน ปฏิชานาติ, ตํ สงฺโฆ สงฺฆาทิเสเสน กาเรติ, อธมฺมิกํ ปฏิฺาตกรณํ ¶ . ภิกฺขุ ปาราชิกํ อชฺฌาปนฺโน โหติ, ปาราชิเกน โจทิยมาโน ปาจิตฺติยํ…เป… ปาฏิเทสนียํ… ทุกฺกฏํ อชฺฌาปนฺโน ปฏิชานาติ, ตํ สงฺโฆ ทุกฺกเฏน กาเรติ, อธมฺมิกํ ปฏิฺาตกรณํ. ภิกฺขุ สงฺฆาทิเสสํ…เป… ปาจิตฺติยํ… ปาฏิเทสนียํ… ทุกฺกฏํ อชฺฌาปนฺโน โหติ. ทุกฺกเฏน โจทิยมาโน ปาราชิกํ อชฺฌาปนฺโน ปฏิชานาติ, ตํ สงฺโฆ ปาราชิเกน กาเรติ, อธมฺมิกํ ปฏิฺาตกรณํ. ภิกฺขุ ทุกฺกฏํ อชฺฌาปนฺโน โหติ, ทุกฺกเฏน โจทิยมาโน สงฺฆาทิเสสํ…เป… ปาจิตฺติยํ… ปาฏิเทสนียํ อชฺฌาปนฺโน ปฏิชานาติ, ตํ สงฺโฆ ปาฏิเทสนีเยน กาเรติ – อธมฺมิกํ ปฏิฺาตกรณํ. อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ อธมฺมิกา ปฏิฺาตกรณา.
‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, ธมฺมิกา ปฏิฺาตกรณา. กตเม ปฺจ? ภิกฺขุ ปาราชิกํ อชฺฌาปนฺโน โหติ, ปาราชิเกน โจทิยมาโน ปาราชิกํ อชฺฌาปนฺโน ปฏิชานาติ, ตํ สงฺโฆ ปาราชิเกน กาเรติ, ธมฺมิกํ ปฏิฺาตกรณํ. ภิกฺขุ สงฺฆาทิเสสํ…เป… ปาจิตฺติยํ… ปาฏิเทสนียํ… ทุกฺกฏํ อชฺฌาปนฺโน โหติ, ทุกฺกเฏน โจทิยมาโน ทุกฺกฏํ อชฺฌาปนฺโน ปฏิชานาติ ¶ , ตํ สงฺโฆ ทุกฺกเฏน กาเรติ, ธมฺมิกํ ปฏิฺาตกรณํ. อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ ธมฺมิกา ปฏิฺาตกรณา’’ติ.
๔๓๐. ‘‘กติหิ ¶ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน โอกาสกมฺมํ การาเปนฺตสฺส นาลํ โอกาสกมฺมํ กาตุ’’นฺติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน โอกาสกมฺมํ การาเปนฺตสฺส นาลํ โอกาสกมฺมํ ¶ กาตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ, จาวนาธิปฺปาโย วตฺตา โหติ, โน วุฏฺานาธิปฺปาโย – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ¶ โอกาสกมฺมํ การาเปนฺตสฺส นาลํ โอกาสกมฺมํ กาตุํ.
‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน โอกาสกมฺมํ การาเปนฺตสฺส อลํ โอกาสกมฺมํ กาตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ลชฺชี จ โหติ, ปณฺฑิโต จ, ปกตตฺโต จ, วุฏฺานาธิปฺปาโย วตฺตา โหติ, โน จาวนาธิปฺปาโย – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน โอกาสกมฺมํ การาเปนฺตสฺส อลํ โอกาสกมฺมํ กาตุ’’นฺติ.
๔๓๑. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ วินโย น สากจฺฉิตพฺโพ’’ติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ วินโย น สากจฺฉิตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? วตฺถุํ น ชานาติ, นิทานํ น ชานาติ, ปฺตฺตึ น ชานาติ, ปทปจฺจาภฏฺํ น ชานาติ, อนุสนฺธิวจนปถํ น ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ วินโย น สากจฺฉิตพฺโพ.
‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ วินโย สากจฺฉิตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? วตฺถุํ ชานาติ, นิทานํ ชานาติ, ปฺตฺตึ ชานาติ, ปทปจฺจาภฏฺํ ชานาติ, อนุสนฺธิวจนปถํ ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ วินโย สากจฺฉิตพฺโพ’’ติ.
๔๓๒. ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, ปฺหาปุจฺฉา’’ติ? ‘‘ปฺจิมา, อุปาลิ, ปฺหาปุจฺฉา. กตมา ปฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ปฺหํ ปุจฺฉติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต ปฺหํ ปุจฺฉติ, ปริภวา ปฺหํ ปุจฺฉติ ¶ , อฺาตุกาโม ปฺหํ ปุจฺฉติ, สเจ เม ปฺหํ ปุฏฺโ สมฺมเทว พฺยากริสฺสติ ¶ อิจฺเจตํ กุสลํ โน เจ ปฺหํ ปุฏฺโ สมฺมเทว พฺยากริสฺสติ อหมสฺส สมฺมเทว พฺยากริสฺสามีติ ปฺหํ ปุจฺฉติ – อิมา โข, อุปาลิ, ปฺจ ปฺหาปุจฺฉา’’ติ.
๔๓๓. ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, อฺพฺยากรณา’’ติ? ‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, อฺพฺยากรณา. กตเม ปฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา อฺํ พฺยากโรติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อฺํ พฺยากโรติ, อุมฺมาทา จิตฺตกฺเขปา อฺํ พฺยากโรติ ¶ , อธิมาเนน อฺํ พฺยากโรติ, ภูตํ อฺํ พฺยากโรติ – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ อฺพฺยากรณา’’ติ.
๔๓๔. ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, วิสุทฺธิโย’’ติ? ‘‘ปฺจิมา, อุปาลิ, วิสุทฺธิโย. กตมา ปฺจ? นิทานํ อุทฺทิสิตฺวา อวเสสํ สุเตน สาเวตพฺพํ อยํ ปมา วิสุทฺธิ, นิทานํ อุทฺทิสิตฺวา จตฺตาริ ปาราชิกานิ อุทฺทิสิตฺวา อวเสสํ สุเตน สาเวตพฺพํ อยํ ทุติยา วิสุทฺธิ, นิทานํ อุทฺทิสิตฺวา จตฺตาริ ปาราชิกานิ อุทฺทิสิตฺวา เตรส สงฺฆาทิเสเส อุทฺทิสิตฺวา อวเสสํ สุเตน สาเวตพฺพํ อยํ ตติยา วิสุทฺธิ, นิทานํ อุทฺทิสิตฺวา จตฺตาริ ปาราชิกานิ อุทฺทิสิตฺวา เตรส สงฺฆาทิเสเส อุทฺทิสิตฺวา ทฺเว อนิยเต อุทฺทิสิตฺวา อวเสสํ สุเตน สาเวตพฺพํ อยํ จตุตฺถา วิสุทฺธิ, วิตฺถาเรเนว ปฺจมี – อิมา โข, อุปาลิ, ปฺจ วิสุทฺธิโย’’ติ.
๔๓๕. ‘‘กติ ¶ นุ โข, ภนฺเต, โภชนา’’ติ? ‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, โภชนา ¶ . กตเม ปฺจ? โอทโน, กุมฺมาโส, สตฺตุ, มจฺโฉ, มํสํ – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ โภชนา’’ติ.
ทิฏฺาวิกมฺมวคฺโค นิฏฺิโต จตุตฺโถ.
ตสฺสุทฺทานํ –
ทิฏฺาวิกมฺมา อปเร, ปฏิคฺคหานติริตฺตา;
ปวารณา ปฏิฺาตํ, โอกาสํ สากจฺเฉน จ;
ปฺหํ อฺพฺยากรณา, วิสุทฺธิ จาปิ โภชนาติ.
๕. อตฺตาทานวคฺโค
๔๓๖. [จูฬว. ๓๙๙; อ. นิ. ๑๐.๔๔] ‘‘โจทเกน, ภนฺเต, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน กติ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ’’ติ? ‘‘โจทเกนุปาลิ, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน ปฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ ¶ ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ. กตเม ปฺจ? โจทเกนุปาลิ, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน เอวํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ปริสุทฺธกายสมาจาโร นุ โขมฺหิ, ปริสุทฺเธนมฺหิ กายสมาจาเรน สมนฺนาคโต อจฺฉิทฺเทน อปฺปฏิมํเสน, สํวิชฺชติ นุ โข เม ¶ เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน’’ติ. โน เจ, อุปาลิ, ภิกฺขุ ปริสุทฺธกายสมาจาโร โหติ, ปริสุทฺเธน กายสมาจาเรน สมนฺนาคโต อจฺฉิทฺเทน อปฺปฏิมํเสน, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร – ‘อิงฺฆ, ตาว อายสฺมา กายิกํ สิกฺขสฺสู’ติ อิติสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร.
‘‘ปุน จปรํ, อุปาลิ, โจทเกน ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน เอวํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘ปริสุทฺธวจีสมาจาโร นุ โขมฺหิ, ปริสุทฺเธนมฺหิ วจีสมาจาเรน ¶ สมนฺนาคโต อจฺฉิทฺเทน อปฺปฏิมํเสน, สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน’ติ. โน เจ, อุปาลิ, ภิกฺขุ ปริสุทฺธวจีสมาจาโร โหติ, ปริสุทฺเธน วจีสมาจาเรน สมนฺนาคโต อจฺฉิทฺเทน อปฺปฏิมํเสน, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร – ‘อิงฺฆ, ตาว อายสฺมา วาจสิกํ สิกฺขสฺสู’ติ อิติสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร.
‘‘ปุน จปรํ, อุปาลิ, โจทเกน ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน เอวํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘เมตฺตํ นุ โข เม จิตฺตํ ปจฺจุปฏฺิตํ สพฺรหฺมจารีสุ อนาฆาตํ, สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน’ติ. โน เจ, อุปาลิ, ภิกฺขุโน เมตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจุปฏฺิตํ โหติ สพฺรหฺมจารีสุ อนาฆาตํ, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร – ‘อิงฺฆ, ตาว อายสฺมา สพฺรหฺมจารีสุ เมตฺตํ จิตฺตํ อุปฏฺาเปหี’ติ อิติสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร.
‘‘ปุน จปรํ, อุปาลิ, โจทเกน ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน เอวํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘พหุสฺสุโต นุ โขมฺหิ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปา เม ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺิยา สุปฺปฏิวิทฺธา, สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน’ติ. โน เจ, อุปาลิ, ภิกฺขุ พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย, เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ ¶ สพฺยฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ, ตถารูปสฺส ธมฺมา น พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺิยา สุปฺปฏิวิทฺธา, ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร – ‘อิงฺฆ, ตาว อายสฺมา อาคมํ ปริยาปุณสฺสู’ติ อิติสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร.
‘‘ปุน ¶ ¶ จปรํ, อุปาลิ, โจทเกน ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน เอวํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘อุภยานิ โข เม ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ โหนฺติ สุวิภตฺตานิ สุปฺปวตฺตีนิ สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยฺชนโส, สํวิชฺชติ นุ โข เม เอโส ธมฺโม อุทาหุ โน’ติ. โน เจ, อุปาลิ, ภิกฺขุโน อุภยานิ ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ โหนฺติ สุวิภตฺตานิ สุปฺปวตฺตีนิ สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยฺชนโส, ‘อิทํ ปนาวุโส กตฺถ วุตฺตํ ภควตา’ติ อิติ ปุฏฺโ น สมฺปายติ [น สมฺปาทยติ (ก.), น สมฺปาเทติ (สฺยา.)], ตสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร – ‘อิงฺฆ, ตาว อายสฺมา วินยํ ปริยาปุณสฺสู’ติ อิติสฺส ภวนฺติ วตฺตาโร. โจทเกนุปาลิ, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน อิเม ปฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ ปจฺจเวกฺขิตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ’’ติ.
๔๓๗. ‘‘โจทเกน, ภนฺเต, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน กติ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺาเปตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ’’ติ? ‘‘โจทเกนุปาลิ, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน ปฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺาเปตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ. กตเม ปฺจ? กาเลน วกฺขามิ โน อกาเลน ¶ , ภูเตน วกฺขามิ โน อภูเตน, สณฺเหน วกฺขามิ โน ผรุเสน, อตฺถสํหิเตน วกฺขามิ โน อนตฺถสํหิเตน, เมตฺตาจิตฺโต วกฺขามิ โน โทสนฺตโรติ – โจทเกนุปาลิ, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน อิเม ปฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺาเปตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ’’ติ.
๔๓๘. [จูฬว. ๔๐๐] ‘‘โจทเกน, ภนฺเต, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน กติ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ มนสิ กริตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ’’ติ? ‘‘โจทเกนุปาลิ, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน ปฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ มนสิ กริตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ. กตเม ปฺจ? การฺุตา, หิเตสิตา, อนุกมฺปตา, อาปตฺติวุฏฺานตา, วินยปุเรกฺขารตา – โจทเกนุปาลิ, ภิกฺขุนา ปรํ โจเทตุกาเมน อิเม ปฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ มนสิ กริตฺวา ปโร โจเทตพฺโพ’’ติ.
๔๓๙. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน โอกาสกมฺมํ การาเปนฺตสฺส นาลํ โอกาสกมฺมํ กาตุ’’นฺติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน โอกาสกมฺมํ การาเปนฺตสฺส นาลํ โอกาสกมฺมํ กาตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อปริสุทฺธกายสมาจาโร โหติ ¶ , อปริสุทฺธวจีสมาจาโร โหติ, อปริสุทฺธาชีโว โหติ, พาโล โหติ อพฺยตฺโต, น ปฏิพโล อนุยฺุชิยมาโน อนุโยคํ ทาตุํ – อิเมหิ ¶ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน โอกาสกมฺมํ การาเปนฺตสฺส นาลํ โอกาสกมฺมํ กาตุํ.
‘‘ปฺจหุปาลิ ¶ , องฺเคหิ ¶ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน โอกาสกมฺมํ การาเปนฺตสฺส อลํ โอกาสกมฺมํ กาตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ปริสุทฺธกายสมาจาโร โหติ, ปริสุทฺธวจีสมาจาโร โหติ, ปริสุทฺธาชีโว โหติ, ปณฺฑิโต โหติ พฺยตฺโต ปฏิพโล อนุยฺุชิยมาโน อนุโยคํ ทาตุํ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน โอกาสกมฺมํ การาเปนฺตสฺส อลํ โอกาสกมฺมํ กาตุ’’นฺติ.
๔๔๐. [จูฬว. ๓๙๘] ‘‘อตฺตาทานํ อาทาตุกาเมน, ภนฺเต, ภิกฺขุนา กติหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ อตฺตาทานํ อาทาตพฺพ’’นฺติ? ‘‘อตฺตาทานํ อาทาตุกาเมนุปาลิ, ภิกฺขุนา ปฺจงฺคสมนฺนาคตํ [ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ (สี. สฺยา.)] อตฺตาทานํ อาทาตพฺพํ. กตเม ปฺจ [กตเมหิ ปฺจหิ (สฺยา.)]? อตฺตาทานํ อาทาตุกาเมน, อุปาลิ, ภิกฺขุนา เอวํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘ยํ โข อหํ อิมํ อตฺตาทานํ อาทาตุกาโม, กาโล นุ โข อิมํ อตฺตาทานํ อาทาตุํ อุทาหุ โน’ติ. สเจ, อุปาลิ, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อกาโล อิมํ อตฺตาทานํ อาทาตุํ โน กาโล’ติ, น ตํ, อุปาลิ, อตฺตาทานํ อาทาตพฺพํ.
‘‘สเจ ปนุปาลิ, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘กาโล อิมํ อตฺตาทานํ อาทาตุํ โน อกาโล’ติ, เตนุปาลิ ภิกฺขุนา อุตฺตริ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘ยํ โข อหํ อิมํ อตฺตาทานํ อาทาตุกาโม ภูตํ นุ โข อิทํ อตฺตาทานํ อุทาหุ โน’ติ. สเจ, อุปาลิ, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อภูตํ อิทํ อตฺตาทานํ โน ภูต’นฺติ, น ตํ, อุปาลิ, อตฺตาทานํ อาทาตพฺพํ.
‘‘สเจ ปนุปาลิ ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน ¶ เอวํ ชานาติ – ‘ภูตํ อิทํ อตฺตาทานํ โน อภูต’นฺติ, เตนุปาลิ ภิกฺขุนา อุตฺตริ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘ยํ โข อหํ อิมํ อตฺตาทานํ อาทาตุกาโม, อตฺถสํหิตํ นุ โข อิทํ อตฺตาทานํ อุทาหุ โน’ติ. สเจ, อุปาลิ, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ ¶ –’ อนตฺถสํหิตํ อิทํ อตฺตาทานํ โน อตฺถสํหิต’นฺติ, น ตํ, อุปาลิ, อตฺตาทานํ อาทาตพฺพํ.
‘‘สเจ ปนุปาลิ ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อตฺถสํหิตํ อิทํ อตฺตาทานํ โน อนตฺถสํหิต’นฺติ, เตนุปาลิ ภิกฺขุนา อุตฺตริ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘อิมํ โข อหํ อตฺตาทานํ อาทิยมาโน ลภิสฺสามิ สนฺทิฏฺเ สมฺภตฺเต ภิกฺขู ธมฺมโต วินยโต ปกฺเข อุทาหุ โน’ติ. สเจ, อุปาลิ, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อิมํ โข อหํ อตฺตาทานํ อาทิยมาโน ¶ น ลภิสฺสามิ สนฺทิฏฺเ สมฺภตฺเต ภิกฺขู ธมฺมโต วินยโต ปกฺเข’ติ, น ตํ, อุปาลิ, อตฺตาทานํ อาทาตพฺพํ.
‘‘สเจ ปนุปาลิ ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อิทํ โข อหํ อตฺตาทานํ อาทิยมาโน ลภิสฺสามิ สนฺทิฏฺเ สมฺภตฺเต ภิกฺขู ธมฺมโต วินยโต ปกฺเข’ติ, เตนุปาลิ ภิกฺขุนา อุตฺตริ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ – ‘อิมํ โข เม อตฺตาทานํ อาทิยโต ภวิสฺสติ สงฺฆสฺส ตโตนิทานํ ภณฺฑนํ กลโห วิคฺคโห วิวาโท สงฺฆเภโท สงฺฆราชิ สงฺฆววตฺถานํ สงฺฆนานากรณํ อุทาหุ โน’ติ. สเจ, อุปาลิ, ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อิมํ โข เม อตฺตาทานํ อาทิยโต ภวิสฺสติ สงฺฆสฺส ตโตนิทานํ ภณฺฑนํ กลโห วิคฺคโห วิวาโท ¶ สงฺฆเภโท สงฺฆราชิ สงฺฆววตฺถานํ สงฺฆนานากรณ’นฺติ, น ตํ, อุปาลิ, อตฺตาทานํ อาทาตพฺพํ.
‘‘สเจ ปนุปาลิ ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ – ‘อิมํ โข เม อตฺตาทานํ อาทิยโต น ภวิสฺสติ สงฺฆสฺส ตโตนิทานํ ภณฺฑนํ กลโห วิคฺคโห วิวาโท สงฺฆเภโท สงฺฆราชิ สงฺฆววตฺถานํ สงฺฆนานากรณ’นฺติ, ตํ อาทาตพฺพํ, อุปาลิ, อตฺตาทานํ. เอวํ ปฺจงฺคสมนฺนาคตํ โข, อุปาลิ, อตฺตาทานํ อาทินฺนํ ปจฺฉาปิ อวิปฺปฏิสารกรํ ภวิสฺสตี’’ติ.
๔๔๑. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อธิกรณชาตานํ ภิกฺขูนํ พหูปกาโร โหตี’’ติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อธิกรณชาตานํ ภิกฺขูนํ พหูปกาโร โหติ. กตเมหิ ปฺจหิ? สีลวา โหติ, ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี, สมาทาย สิกฺขติ ¶ สิกฺขาปเทสุ; พหุสฺสุโต โหติ สุตธโร สุตสนฺนิจโย; เย เต ธมฺมา อาทิกลฺยาณา มชฺเฌกลฺยาณา ปริโยสานกลฺยาณา สาตฺถํ สพฺยฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ อภิวทนฺติ ตถารูปสฺส ธมฺมา พหุสฺสุตา โหนฺติ ธาตา วจสา ปริจิตา มนสานุเปกฺขิตา ทิฏฺิยา สุปฺปฏิวิทฺธา, อุภยานิ โข ปนสฺส ปาติโมกฺขานิ วิตฺถาเรน สฺวาคตานิ โหนฺติ สุวิภตฺตานิ สุปฺปวตฺตีนิ สุวินิจฺฉิตานิ สุตฺตโส อนุพฺยฺชนโส; วินเย โข ปน ิโต โหติ อสํหีโร; ปฏิพโล โหติ ¶ อุโภ อตฺถปจฺจตฺถิเก อสฺสาเสตุํ สฺาเปตุํ นิชฺฌาเปตุํ เปกฺเขตุํ ปสาเทตุํ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อธิกรณชาตานํ ภิกฺขูนํ พหูปกาโร โหติ.
‘‘อปเรหิปิ ¶ , อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อธิกรณชาตานํ ภิกฺขูนํ พหูปกาโร โหติ. กตเมหิ ปฺจหิ? ปริสุทฺธกายสมาจาโร โหติ, ปริสุทฺธวจีสมาจาโร โหติ, ปริสุทฺธาชีโว โหติ, ปณฺฑิโต โหติ พฺยตฺโต, ปฏิพโล อนุยฺุชิยมาโน อนุโยคํ ทาตุํ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อธิกรณชาตานํ ภิกฺขูนํ พหูปกาโร โหติ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อธิกรณชาตานํ ภิกฺขูนํ พหูปกาโร โหติ. กตเมหิ ปฺจหิ? วตฺถุํ ชานาติ, นิทานํ ชานาติ, ปฺตฺตึ ชานาติ ¶ , ปทปจฺจาภฏฺํ ชานาติ, อนุสนฺธิวจนปถํ ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อธิกรณชาตานํ ภิกฺขูนํ พหูปกาโร โหตี’’ติ.
๔๔๒. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นานุยฺุชิตพฺพ’’นฺติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นานุยฺุชิตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? สุตฺตํ น ชานาติ, สุตฺตานุโลมํ น ชานาติ, วินยํ น ชานาติ, วินยานุโลมํ น ชานาติ, น จ านาานกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นานุยฺุชิตพฺพํ.
‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ¶ ภิกฺขุนา อนุยฺุชิตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? สุตฺตํ ชานาติ, สุตฺตานุโลมํ ชานาติ, วินยํ ชานาติ, วินยานุโลมํ ¶ ชานาติ, านาานกุสโล จ โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อนุยฺุชิตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นานุยฺุชิตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ธมฺมํ น ชานาติ, ธมฺมานุโลมํ น ชานาติ, วินยํ น ชานาติ, วินยานุโลมํ น ชานาติ, น จ ปุพฺพาปรกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นานุยฺุชิตพฺพํ.
‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อนุยฺุชิตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ธมฺมํ ชานาติ, ธมฺมานุโลมํ ชานาติ, วินยํ ชานาติ, วินยานุโลมํ ชานาติ, ปุพฺพาปรกุสโล ¶ จ โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อนุยฺุชิตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นานุยฺุชิตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? วตฺถุํ น ชานาติ, นิทานํ น ชานาติ, ปฺตฺตึ น ชานาติ, ปทปจฺจาภฏฺํ น ชานาติ, อนุสนฺธิวจนปถํ น ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นานุยฺุชิตพฺพํ.
‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อนุยฺุชิตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? วตฺถุํ ชานาติ, นิทานํ ชานาติ, ปฺตฺตึ ชานาติ, ปทปจฺจาภฏฺํ ชานาติ, อนุสนฺธิวจนปถํ ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ¶ อนุยฺุชิตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นานุยฺุชิตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อาปตฺตึ น ชานาติ, อาปตฺติสมุฏฺานํ น ชานาติ, อาปตฺติยา ปโยคํ น ชานาติ, อาปตฺติยา วูปสมํ น ชานาติ, อาปตฺติยา น วินิจฺฉยกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นานุยฺุชิตพฺพํ.
‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อนุยฺุชิตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อาปตฺตึ ชานาติ, อาปตฺติสมุฏฺานํ ชานาติ, อาปตฺติยา ปโยคํ ชานาติ, อาปตฺติยา วูปสมํ ชานาติ, อาปตฺติยา วินิจฺฉยกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อนุยฺุชิตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ ¶ , อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นานุยฺุชิตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อธิกรณํ น ชานาติ, อธิกรณสมุฏฺานํ น ชานาติ, อธิกรณสฺส ปโยคํ น ชานาติ, อธิกรณสฺส วูปสมํ น ชานาติ, อธิกรณสฺส น วินิจฺฉยกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา นานุยฺุชิตพฺพํ.
‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อนุยฺุชิตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อธิกรณํ ชานาติ, อธิกรณสมุฏฺานํ ชานาติ, อธิกรณสฺส ปโยคํ ชานาติ, อธิกรณสฺส ¶ วูปสมํ ชานาติ, อธิกรณสฺส วินิจฺฉยกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา อนุยฺุชิตพฺพ’’นฺติ.
อตฺตาทานวคฺโค นิฏฺิโต ปฺจโม.
ตสฺสุทฺทานํ –
ปริสุทฺธฺจ ¶ กาเลน, การฺุํ โอกาเสน จ;
อตฺตาทานํ อธิกรณํ, อปเรหิปิ วตฺถฺุจ;
สุตฺตํ ธมฺมํ ปุน วตฺถฺุจ, อาปตฺติ อธิกรเณน จาติ.
๖. ธุตงฺควคฺโค
๔๔๓. ‘‘กติ ¶ นุ โข, ภนฺเต, อารฺิกา’’ติ? ‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, อารฺิกา [อ. นิ. ๕.๑๘๑; ปริ. ๓๒๕]. กตเม ปฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา อารฺิโก โหติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต อารฺิโก โหติ, อุมฺมาทา จิตฺตกฺเขปา อารฺิโก โหติ, วณฺณิตํ พุทฺเธหิ พุทฺธสาวเกหีติ อารฺิโก โหติ, อปิ จ อปฺปิจฺฉฺเว นิสฺสาย สนฺตุฏฺิฺเว นิสฺสาย – สลฺเลขฺเว นิสฺสาย ปวิเวกฺเว นิสฺสาย ¶ อิทมตฺถิตฺเว นิสฺสาย อารฺิโก โหติ – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ อารฺิกา’’ติ.
‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, ปิณฺฑปาติกาติ…เป… กติ นุ โข, ภนฺเต, ปํสุกูลิกาติ…เป… กติ นุ โข, ภนฺเต, รุกฺขมูลิกาติ…เป… กติ นุ โข, ภนฺเต, โสสานิกาติ…เป… กติ นุ โข, ภนฺเต, อพฺโภกาสิกาติ…เป… กติ ¶ นุ โข, ภนฺเต, เตจีวริกาติ…เป… กติ นุ โข, ภนฺเต, สปทานจาริกาติ…เป… กติ นุ โข, ภนฺเต, เนสชฺชิกาติ…เป… กติ นุ โข, ภนฺเต, ยถาสนฺถติกาติ…เป… กติ นุ โข, ภนฺเต, เอกาสนิกาติ…เป… กติ นุ โข, ภนฺเต, ขลุปจฺฉาภตฺติกาติ…เป… กติ ¶ นุ โข, ภนฺเต, ปตฺตปิณฺฑิกาติ? ปฺจิเม, อุปาลิ, ปตฺตปิณฺฑิกา. กตเม ปฺจ? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อุมฺมาทา จิตฺตกฺเขปา ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, วณฺณิตํ พุทฺเธหิ พุทฺธสาวเกหีติ ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ, อปิ จ อปฺปิจฺฉฺเว นิสฺสาย สนฺตุฏฺิฺเว นิสฺสาย สลฺเลขฺเว นิสฺสาย ปวิเวกฺเว นิสฺสาย อิทมตฺถิตฺเว นิสฺสาย ปตฺตปิณฺฑิโก โหติ – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ ปตฺตปิณฺฑิกา’’ติ.
ธุตงฺควคฺโค นิฏฺิโต ฉฏฺโ.
ตสฺสุทฺทานํ –
อารฺิโก ปิณฺฑิปํสุ, รุกฺขสุสานปฺจมํ;
อพฺโภ เตจีวรฺเจว, สปทานเนสชฺชิกา;
สนฺถเตกาสนฺเจว, ขลุปจฺฉา ปตฺตปิณฺฑิกาติ.
๗. มุสาวาทวคฺโค
๔๔๔. ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, มุสาวาทา’’ติ? ‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, มุสาวาทา. กตเม ปฺจ? อตฺถิ มุสาวาโท ปาราชิกคามี, อตฺถิ มุสาวาโท สงฺฆาทิเสสคามี, อตฺถิ มุสาวาโท ถุลฺลจฺจยคามี, อตฺถิ มุสาวาโท ปาจิตฺติยคามี, อตฺถิ มุสาวาโท ทุกฺกฏคามี – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ มุสาวาทา’’ติ.
๔๔๕. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน สงฺฆมชฺเฌ อุโปสถํ วา ปวารณํ วา เปนฺตสฺส – ‘อลํ, ภิกฺขุ, มา ¶ ภณฺฑนํ, มา กลหํ, มา วิคฺคหํ, มา วิวาท’นฺติ ¶ โอมทฺทิตฺวา สงฺเฆน อุโปสโถ วา ปวารณา วา กาตพฺพา’’ติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน สงฺฆมชฺเฌ ¶ อุโปสถํ วา ปวารณํ วา เปนฺตสฺส – ‘อลํ, ภิกฺขุ, มา ภณฺฑนํ, มา กลหํ, มา วิคฺคหํ, มา วิวาท’นฺติ โอมทฺทิตฺวา สงฺเฆน อุโปสโถ วา ปวารณา วา กาตพฺพา. กตเมหิ ปฺจหิ? อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ, จาวนาธิปฺปาโย วตฺตา โหติ, โน วุฏฺานาธิปฺปาโย – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน สงฺฆมชฺเฌ อุโปสถํ วา ปวารณํ วา เปนฺตสฺส – ‘อลํ, ภิกฺขุ, มา ภณฺฑนํ, มา กลหํ, มา วิคฺคหํ, มา วิวาท’นฺติ โอมทฺทิตฺวา สงฺเฆน อุโปสโถ วา ปวารณา วา กาตพฺพา.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน สงฺฆมชฺเฌ อุโปสถํ วา ปวารณํ วา เปนฺตสฺส – ‘อลํ, ภิกฺขุ, มา ภณฺฑนํ, มา กลหํ, มา วิคฺคหํ, มา วิวาท’นฺติ โอมทฺทิตฺวา สงฺเฆน อุโปสโถ วา ปวารณา วา กาตพฺพา. กตเมหิ ปฺจหิ? อปริสุทฺธกายสมาจาโร โหติ, อปริสุทฺธวจีสมาจาโร ¶ โหติ, อปริสุทฺธาชีโว โหติ, พาโล โหติ อพฺยตฺโต, ภณฺฑนการโก โหติ กลหการโก – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน สงฺฆมชฺเฌ อุโปสถํ วา ปวารณํ วา เปนฺตสฺส – ‘อลํ, ภิกฺขุ, มา ภณฺฑนํ, มา กลหํ, มา วิคฺคหํ, มา วิวาท’นฺติ โอมทฺทิตฺวา สงฺเฆน อุโปสโถ ¶ วา ปวารณา วา กาตพฺพา’’ติ.
๔๔๖. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อนุโยโค น ทาตพฺโพ’’ติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อนุโยโค น ทาตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? อาปตฺตานาปตฺตึ น ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ น ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ น ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ น ชานาติ, สปฺปฏิกมฺมาปฏิกมฺมํ อาปตฺตึ น ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อนุโยโค น ทาตพฺโพ.
‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อนุโยโค ทาตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? อาปตฺตานาปตฺตึ ชานาติ, ลหุกครุกํ อาปตฺตึ ชานาติ, สาวเสสานวเสสํ อาปตฺตึ ชานาติ, ทุฏฺุลฺลาทุฏฺุลฺลํ อาปตฺตึ ชานาติ, สปฺปฏิกมฺมาปฏิกมฺมํ อาปตฺตึ ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน อนุโยโค ทาตพฺโพ’’ติ.
๔๔๗. ‘‘กติหิ ¶ นุ โข, ภนฺเต, อากาเรหิ ภิกฺขุ อาปตฺตึ อาปชฺชตี’’ติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, อากาเรหิ ภิกฺขุ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. กตเมหิ ปฺจหิ? อลชฺชิตา, อฺาณตา, กุกฺกุจฺจปกตตา, อกปฺปิเย กปฺปิยสฺิตา, กปฺปิเย อกปฺปิยสฺิตา – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหากาเรหิ ภิกฺขุ อาปตฺตึ อาปชฺชติ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหากาเรหิ ภิกฺขุ อาปตฺตึ อาปชฺชติ. กตเมหิ ปฺจหิ ¶ ? อทสฺสเนน, อสฺสวเนน, ปสุตฺตกตา, ตถาสฺี, สติสมฺโมสา – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหากาเรหิ ภิกฺขุ อาปตฺตึ อาปชฺชตี’’ติ.
๔๔๘. ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, เวรา’’ติ? ‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, เวรา. กตเม ปฺจ? ปาณาติปาโต ¶ , อทินฺนาทานํ, กาเมสุมิจฺฉาจาโร, มุสาวาโท, สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺานํ – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ เวรา’’ติ.
‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, เวรมณิโย’’ติ? ‘‘ปฺจิมา, อุปาลิ, เวรมณิโย. กตมา ปฺจ? ปาณาติปาตา เวรมณี [เวรมณิ (ก.)], อทินฺนาทานา เวรมณี, กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณี, มุสาวาทา เวรมณี, สุราเมรยมชฺชปฺปมาทฏฺานา เวรมณี – อิมา โข, อุปาลิ, ปฺจ เวรมณิโย’’ติ.
๔๔๙. ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, พฺยสนานี’’ติ? ‘‘ปฺจิมานิ, อุปาลิ, พฺยสนานิ. [ปริ. ๓๒๕; อ. นิ. ๕.๑๓๐] กตมานิ ปฺจ? าติพฺยสนํ, โภคพฺยสนํ, โรคพฺยสนํ, สีลพฺยสนํ, ทิฏฺิพฺยสนํ – อิมานิ โข, อุปาลิ, ปฺจ พฺยสนานี’’ติ.
‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, สมฺปทา’’ติ? ‘‘ปฺจิมา, อุปาลิ, สมฺปทา. [ปริ. ๓๒๕; อ. นิ. ๕.๑๓๐] กตมา ปฺจ? าติสมฺปทา, โภคสมฺปทา, อาโรคฺยสมฺปทา, สีลสมฺปทา, ทิฏฺิสมฺปทา – อิมา โข, อุปาลิ, ปฺจ สมฺปทา’’ติ.
มุสาวาทวคฺโค นิฏฺิโต สตฺตโม.
ตสฺสุทฺทานํ –
มุสาวาโท ¶ ¶ จ โอมทฺทิ, อปเรหิ อนุโยโค;
อาปตฺติฺจ อปเรหิ, เวรา เวรมณีปิ จ;
พฺยสนํ สมฺปทา เจว, สตฺตโม วคฺคสงฺคโหติ.
๘. ภิกฺขุโนวาทวคฺโค
๔๕๐. ‘‘กติหิ ¶ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ภิกฺขุนิสงฺเฆเนว กมฺมํ กาตพฺพ’’นฺติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ภิกฺขุนิสงฺเฆเนว กมฺมํ กาตพฺพํ, อวนฺทิโย โส ภิกฺขุ ภิกฺขุนิสงฺเฆน. กตเมหิ ปฺจหิ? วิวริตฺวา กายํ ภิกฺขุนีนํ ทสฺเสติ, อูรุํ ทสฺเสติ, องฺคชาตํ ทสฺเสติ, อุโภ อํสกูเฏ ทสฺเสติ, โอภาสติ, คิหี ¶ สมฺปโยเชติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ภิกฺขุนิสงฺเฆเนว กมฺมํ กาตพฺพํ. อวนฺทิโย โส ภิกฺขุ ภิกฺขุนิสงฺเฆน.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ภิกฺขุนิสงฺเฆเนว กมฺมํ กาตพฺพํ, อวนฺทิโย โส ภิกฺขุ ภิกฺขุนิสงฺเฆน. กตเมหิ ปฺจหิ? ภิกฺขุนีนํ อลาภาย ปริสกฺกติ, ภิกฺขุนีนํ อนตฺถาย ปริสกฺกติ, ภิกฺขุนีนํ อวาสาย ปริสกฺกติ, ภิกฺขุนิโย อกฺโกสติ ปริภาสติ, ภิกฺขู ภิกฺขุนีหิ เภเทติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ภิกฺขุนิสงฺเฆเนว กมฺมํ กาตพฺพํ, อวนฺทิโย โส ภิกฺขุ ภิกฺขุนิสงฺเฆน.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ภิกฺขุนิสงฺเฆเนว กมฺมํ กาตพฺพํ, อวนฺทิโย โส ¶ ภิกฺขุ ภิกฺขุนิสงฺเฆน. กตเมหิ ปฺจหิ? ภิกฺขุนีนํ อลาภาย ปริสกฺกติ, ภิกฺขุนีนํ อนตฺถาย ปริสกฺกติ, ภิกฺขุนีนํ อวาสาย ปริสกฺกติ, ภิกฺขุนิโย อกฺโกสติ ปริภาสติ, ภิกฺขู ภิกฺขุนีหิ สมฺปโยเชติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตสฺส ภิกฺขุโน ภิกฺขุนิสงฺเฆเนว กมฺมํ กาตพฺพํ, อวนฺทิโย โส ภิกฺขุ ภิกฺขุนิสงฺเฆนา’’ติ.
๔๕๑. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา กมฺมํ กาตพฺพ’’นฺติ? ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา กมฺมํ กาตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? วิวริตฺวา กายํ ภิกฺขูนํ ทสฺเสติ, อูรุํ ทสฺเสติ, องฺคชาตํ ทสฺเสติ, อุโภ อํสกูเฏ ทสฺเสติ, โอภาสติ, คิหี สมฺปโยเชติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา กมฺมํ กาตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ ¶ , อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา กมฺมํ กาตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ภิกฺขูนํ อลาภาย ปริสกฺกติ, ภิกฺขูนํ อนตฺถาย ปริสกฺกติ, ภิกฺขูนํ อวาสาย ปริสกฺกติ, ภิกฺขู อกฺโกสติ ปริภาสติ, ภิกฺขุนิโย ภิกฺขูหิ เภเทติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา กมฺมํ กาตพฺพํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา กมฺมํ กาตพฺพํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ภิกฺขูนํ อลาภาย ปริสกฺกติ, ภิกฺขูนํ อนตฺถาย ปริสกฺกติ, ภิกฺขูนํ อวาสาย ¶ ปริสกฺกติ, ภิกฺขู อกฺโกสติ ¶ ปริภาสติ, ภิกฺขุนิโย ภิกฺขูหิ สมฺปโยเชติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ ¶ สมนฺนาคตาย ภิกฺขุนิยา กมฺมํ กาตพฺพ’’นฺติ.
๔๕๒. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุนีนํ โอวาโท น เปตพฺโพ’’ติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุนีนํ โอวาโท น เปตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ, จาวนาธิปฺปาโย วตฺตา โหติ, โน วุฏฺานาธิปฺปาโย – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุนีนํ โอวาโท น เปตพฺโพ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุนีนํ โอวาโท น เปตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? อปริสุทฺธกายสมาจาโร โหติ, อปริสุทฺธวจีสมาจาโร โหติ, อปริสุทฺธาชีโว โหติ, พาโล โหติ, อพฺยตฺโต, น ปฏิพโล อนุยฺุชิยมาโน อนุโยคํ ทาตุํ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุนีนํ โอวาโท น เปตพฺโพ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุนีนํ โอวาโท น เปตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? กายิเกน อนาจาเรน สมนฺนาคโต โหติ, วาจสิเกน อนาจาเรน สมนฺนาคโต โหติ, กายิกวาจสิเกน อนาจาเรน สมนฺนาคโต โหติ, ภิกฺขุนีนํ อกฺโกสกปริภาสโก โหติ, ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ สํสฏฺโ วิหรติ อนนุโลมิเกน สํสคฺเคน – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ¶ ภิกฺขุนา ภิกฺขุนีนํ โอวาโท น เปตพฺโพ.
‘‘อปเรหิปิ ¶ , อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุนีนํ โอวาโท น เปตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ, ภณฺฑนการโก จ โหติ กลหการโก, สิกฺขาย จ น ปริปูริการี – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุนีนํ โอวาโท น เปตพฺโพ’’ติ.
๔๕๓. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุนีนํ โอวาโท น คเหตพฺโพ’’ติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุนีนํ โอวาโท น คเหตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? กายิเกน อนาจาเรน สมนฺนาคโต โหติ, วาจสิเกน อนาจาเรน สมนฺนาคโต โหติ, กายิกวาจสิเกน อนาจาเรน สมนฺนาคโต โหติ, ภิกฺขุนีนํ อกฺโกสกปริภาสโก ¶ โหติ, ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ สํสฏฺโ วิหรติ อนนุโลมิเกน สํสคฺเคน – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุนีนํ โอวาโท น คเหตพฺโพ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุนีนํ โอวาโท น คเหตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? อลชฺชี จ โหติ, พาโล จ, อปกตตฺโต จ, คมิโก วา โหติ, คิลาโน วา – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา ภิกฺขุนีนํ โอวาโท น คเหตพฺโพ’’ติ.
๔๕๔. ‘‘กติหิ ¶ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ น สากจฺฉิตพฺโพ’’ติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ น สากจฺฉิตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? น อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, น อเสกฺเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, น อเสกฺเขน ปฺากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, น อเสกฺเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, น อเสกฺเขน วิมุตฺติาณทสฺสนกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ น สากจฺฉิตพฺโพ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ สากจฺฉิตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? อเสกฺเขน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน สมาธิกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน ปฺากฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ ¶ , อเสกฺเขน วิมุตฺติกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต โหติ, อเสกฺเขน วิมุตฺติาณทสฺสนกฺขนฺเธน ¶ สมนฺนาคโต โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ สากจฺฉิตพฺโพ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ น สากจฺฉิตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? น อตฺถปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, น ธมฺมปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, น นิรุตฺติปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, น ปฏิภานปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ น ปจฺจเวกฺขิตา – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ น สากจฺฉิตพฺโพ. ปฺจหุปาลิ ¶ , องฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ สากจฺฉิตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? อตฺถปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ธมฺมปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, นิรุตฺติปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ปฏิภานปฏิสมฺภิทาปตฺโต โหติ, ยถาวิมุตฺตํ จิตฺตํ ปจฺจเวกฺขิตา – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคเตน ภิกฺขุนา สทฺธึ สากจฺฉิตพฺโพ’’ติ.
ภิกฺขุโนวาทวคฺโค นิฏฺิโต อฏฺโม.
ตสฺสุทฺทานํ –
ภิกฺขุนีเหว ¶ กาตพฺพํ, อปเรหิ ตถา ทุเว;
ภิกฺขุนีนํ ตโย กมฺมา, น เปตพฺพา ทฺเว ทุกา;
น คเหตพฺพา ทฺเว วุตฺตา, สากจฺฉาสุ จ ทฺเว ทุกาติ.
๙. อุพฺพาหิกวคฺโค
๔๕๕. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย น สมฺมนฺนิตพฺโพ’’ติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย น สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? น อตฺถกุสโล โหติ, น ธมฺมกุสโล โหติ, น นิรุตฺติกุสโล โหติ, น พฺยฺชนกุสโล โหติ, น ปุพฺพาปรกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย น สมฺมนฺนิตพฺโพ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? อตฺถกุสโล โหติ, ธมฺมกุสโล โหติ, นิรุตฺติกุสโล ¶ โหติ, พฺยฺชนกุสโล โหติ, ปุพฺพาปรกุสโล โหติ ¶ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย น สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? โกธโน โหติ โกธาภิภูโต, มกฺขี โหติ มกฺขาภิภูโต, ปฬาสี โหติ ปฬาสาภิภูโต, อิสฺสุกี โหติ อิสฺสาภิภูโต, สนฺทิฏฺิปรามาสี โหติ อาธานคฺคาหี ทุปฺปฏินิสฺสคฺคี – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย น สมฺมนฺนิตพฺโพ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? น โกธโน โหติ น โกธาภิภูโต, น มกฺขี โหติ น มกฺขาภิภูโต, น ปฬาสี โหติ น ปฬาสาภิภูโต, น อิสฺสุกี โหติ น อิสฺสาภิภูโต, อสนฺทิฏฺิปรามาสี โหติ อนาธานคฺคาหี สุปฺปฏินิสฺสคฺคี – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพ.
‘‘อปเรหิปิ ¶ , อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย น สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? กุปฺปติ, พฺยาปชฺชติ, ปติฏฺิยติ, โกปํ ชเนติ, อขโม โหติ อปทกฺขิณคฺคาหี อนุสาสนึ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย น สมฺมนฺนิตพฺโพ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพ ¶ . กตเมหิ ปฺจหิ? น กุปฺปติ, น พฺยาปชฺชติ, น ปติฏฺิยติ, น โกปํ ชเนติ, ขโม โหติ ปทกฺขิณคฺคาหี อนุสาสนึ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ ¶ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย น สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? ปสาเรตา โหติ โน สาเรตา, อโนกาสกมฺมํ กาเรตฺวา ปวตฺตา โหติ, น ยถาธมฺเม ยถาวินเย ยถาปตฺติยา โจเทตา โหติ, น ยถาธมฺเม ยถาวินเย ยถาปตฺติยา กาเรตา โหติ, น ยถาทิฏฺิยา พฺยากตา โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย น สมฺมนฺนิตพฺโพ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? สาเรตา โหติ โน ปสาเรตา, โอกาสกมฺมํ ¶ กาเรตฺวา ปวตฺตา โหติ, ยถาธมฺมํ ยถาวินเย ยถาปตฺติยา โจเทตา โหติ, ยถาธมฺเม ยถาวินเย ยถาปตฺติยา กาเรตา โหติ, ยถาทิฏฺิยา พฺยากตา โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย น สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ, อลชฺชี จ โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย น สมฺมนฺนิตพฺโพ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, ลชฺชี ¶ จ โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย น สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ, อกุสโล จ โหติ วินเย – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย น สมฺมนฺนิตพฺโพ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพ. กตเมหิ ปฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, กุสโล จ โหติ วินเย – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อุพฺพาหิกาย สมฺมนฺนิตพฺโพ’’ติ.
๔๕๖. ‘‘กติหิ ¶ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ พาโลตฺเวว สงฺขํ คจฺฉตี’’ติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ พาโลตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปฺจหิ? สุตฺตํ น ชานาติ, สุตฺตานุโลมํ น ชานาติ, วินยํ น ชานาติ, วินยานุโลมํ น ชานาติ, น จ านานกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ พาโลตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ปณฺฑิโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปฺจหิ? สุตฺตํ ชานาติ, สุตฺตานุโลมํ ชานาติ, วินยํ ชานาติ, วินยานุโลมํ ¶ ชานาติ, านาานกุสโล จ ¶ โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ปณฺฑิโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ พาโลตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปฺจหิ? ธมฺมํ น ชานาติ, ธมฺมานุโลมํ ¶ ชานาติ, วินยํ น ชานาติ, วินยานุโลมํ น ชานาติ, น จ ปุพฺพาปรกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ พาโลตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ปณฺฑิโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปฺจหิ? ธมฺมํ ชานาติ, ธมฺมานุโลมํ ชานาติ, วินยํ ชานาติ, วินยานุโลมํ ชานาติ, ปุพฺพาปรกุสโล จ โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ปณฺฑิโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ พาโลตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปฺจหิ? วตฺถุํ น ชานาติ, นิทานํ น ชานาติ, ปฺตฺตึ น ชานาติ, ปทปจฺจาภฏฺํ น ชานาติ, อนุสนฺธิวจนปถํ น ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ พาโลตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ปณฺฑิโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปฺจหิ? วตฺถุํ ชานาติ, นิทานํ ชานาติ, ปฺตฺตึ ชานาติ, ปทปจฺจาภฏฺํ ชานาติ, อนุสนฺธิวจนปถํ ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ปณฺฑิโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ¶ ภิกฺขุ พาโลตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปฺจหิ? อาปตฺตึ น ชานาติ, อาปตฺติสมุฏฺานํ น ชานาติ, อาปตฺติยา ปโยคํ น ชานาติ, อาปตฺติยา วูปสมํ น ชานาติ, อาปตฺติยา น วินิจฺฉยกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ พาโลตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ปณฺฑิโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปฺจหิ? อาปตฺตึ ชานาติ ¶ , อาปตฺติสมุฏฺานํ ชานาติ, อาปตฺติยา ปโยคํ ชานาติ, อาปตฺติยา วูปสมํ ชานาติ, อาปตฺติยา วินิจฺฉยกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ปณฺฑิโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.
‘‘อปเรหิปิ ¶ , อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ พาโลตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปฺจหิ? อธิกรณํ น ชานาติ, อธิกรณสมุฏฺานํ น ชานาติ, อธิกรณสฺส ปโยคํ น ชานาติ, อธิกรณสฺส วูปสมํ น ชานาติ, อธิกรณสฺส น วินิจฺฉยกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ พาโลตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ปณฺฑิโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. กตเมหิ ปฺจหิ? อธิกรณํ ชานาติ, อธิกรณสมุฏฺานํ ชานาติ, อธิกรณสฺส ปโยคํ ชานาติ, อธิกรณสฺส วูปสมํ ชานาติ, อธิกรณสฺส วินิจฺฉยกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ปณฺฑิโตตฺเวว สงฺขํ คจฺฉตี’’ติ.
อุพฺพาหิกวคฺโค นิฏฺิโต นวโม.
ตสฺสุทฺทานํ –
น ¶ อตฺถกุสโล เจว, โกธโน กุปฺปตี จ โย;
ปสาเรตา ฉนฺทาคตึ, อกุสโล ตเถว จ.
สุตฺตํ ธมฺมฺจ วตฺถฺุจ, อาปตฺติ อธิกรณํ;
ทฺเว ทฺเว ปกาสิตา สพฺเพ, กณฺหสุกฺกํ วิชานถาติ.
๑๐. อธิกรณวูปสมวคฺโค
๔๕๗. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อธิกรณํ วูปสเมตุ’’นฺติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อาปตฺตึ ¶ น ชานาติ, อาปตฺติสมุฏฺานํ น ชานาติ, อาปตฺติยา ปโยคํ น ชานาติ, อาปตฺติยา วูปสมํ น ชานาติ, อาปตฺติยา น วินิจฺฉยกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อาปตฺตึ ¶ ชานาติ, อาปตฺติสมุฏฺานํ ชานาติ, อาปตฺติยา ปโยคํ ชานาติ, อาปตฺติยา วูปสมํ ชานาติ, อาปตฺติยา ¶ วินิจฺฉยกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ ¶ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อธิกรณํ น ชานาติ, อธิกรณสมุฏฺานํ น ชานาติ, อธิกรณสฺส ปโยคํ น ชานาติ, อธิกรณสฺส วูปสมํ น ชานาติ, อธิกรณสฺส น วินิจฺฉยกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ.
‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? อธิกรณํ ชานาติ, อธิกรณสมุฏฺานํ ชานาติ, อธิกรณสฺส ปโยคํ ชานาติ, อธิกรณสฺส วูปสมํ ชานาติ, อธิกรณสฺส วินิจฺฉยกุสโล โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ, อลชฺชี จ โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, ลชฺชี จ โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ ¶ , อปฺปสฺสุโต จ โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, พหุสฺสุโต จ โหติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ.
‘‘อปเรหิปิ ¶ ¶ , อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? วตฺถุํ น ชานาติ, นิทานํ น ชานาติ, ปฺตฺตึ น ชานาติ, ปทปจฺจาภฏฺํ น ชานาติ, อนุสนฺธิวจนปถํ น ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? วตฺถุํ ชานาติ, นิทานํ ชานาติ, ปฺตฺตึ ชานาติ, ปทปจฺจาภฏฺํ ชานาติ, อนุสนฺธิวจนปถํ ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ, อกุสโล จ โหติ วินเย – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, กุสโล จ โหติ วินเย – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ, ปุคฺคลครุ โหติ โน สงฺฆครุ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. ปฺจหุปาลิ ¶ , องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ ¶ . กตเมหิ ปฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, สงฺฆครุ โหติ โน ปุคฺคลครุ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ, อามิสครุ โหติ โน สทฺธมฺมครุ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ นาลํ อธิกรณํ ¶ วูปสเมตุํ. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อธิกรณํ วูปสเมตุํ. กตเมหิ ปฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น ¶ โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, สทฺธมฺมครุ โหติ โน ¶ อามิสครุ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อลํ อธิกรณํ วูปสเมตุ’’นฺติ.
๔๕๘. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, อากาเรหิ สงฺโฆ ภิชฺชตี’’ติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, อากาเรหิ สงฺโฆ ภิชฺชติ. กตเมหิ ปฺจหิ? กมฺเมน, อุทฺเทเสน, โวหรนฺโต, อนุสฺสาวเนน, สลากคฺคาเหน – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหากาเรหิ สงฺโฆ ภิชฺชตี’’ติ.
‘‘สงฺฆราชิ สงฺฆราชีติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กิตฺตาวตา นุ โข, ภนฺเต, สงฺฆราชิ โหติ โน จ สงฺฆเภโท? กิตฺตาวตา จ ปน สงฺฆราชิ เจว โหติ สงฺฆเภโท จา’’ติ? ‘‘ปฺตฺเตตํ, อุปาลิ, มยา อาคนฺตุกานํ ภิกฺขูนํ อาคนฺตุกวตฺตํ. เอวํ สุปฺตฺเต โข, อุปาลิ, มยา สิกฺขาปเท อาคนฺตุกา ภิกฺขู อาคนฺตุกวตฺเต น วตฺตนฺติ. เอวมฺปิ โข, อุปาลิ, สงฺฆราชิ โหติ โน จ สงฺฆเภโท. ปฺตฺเตตํ, อุปาลิ, มยา อาวาสิกานํ ภิกฺขูนํ อาวาสิกวตฺตํ. เอวํ สุปฺตฺเต โข, อุปาลิ, มยา สิกฺขาปเท อาวาสิกา ภิกฺขู อาวาสิกวตฺเต น วตฺตนฺติ. เอวมฺปิ โข, อุปาลิ, สงฺฆราชิ โหติ โน จ สงฺฆเภโท. ปฺตฺเตตํ อุปาลิ มยา ภิกฺขูนํ ภตฺตคฺเค ภตฺตคฺควตฺตํ – ยถาวุฑฺฒํ ยถารตฺตํ ยถาปติรูปํ อคฺคาสนํ อคฺโคทกํ อคฺคปิณฺฑํ. เอวํ สุปฺตฺเต โข, อุปาลิ, มยา สิกฺขาปเท นวา ภิกฺขู ภตฺตคฺเค เถรานํ ภิกฺขูนํ อาสนํ ปฏิพาหนฺติ. เอวมฺปิ โข, อุปาลิ, สงฺฆราชิ โหติ โน จ สงฺฆเภโท. ปฺตฺเตตํ, อุปาลิ, มยา ภิกฺขูนํ เสนาสเน ¶ เสนาสนวตฺตํ – ยถาวุฑฺฒํ ยถารตฺตํ ยถาปติรูปํ. เอวํ สุปฺตฺเต โข, อุปาลิ, มยา สิกฺขาปเท นวา ภิกฺขู เถรานํ ภิกฺขูนํ เสนาสนํ ปฏิพาหนฺติ. เอวมฺปิ โข, อุปาลิ, สงฺฆราชิ โหติ โน จ สงฺฆเภโท. ปฺตฺเตตํ, อุปาลิ, มยา ภิกฺขูนํ อนฺโตสีมาย เอกํ อุโปสถํ เอกํ ปวารณํ เอกํ สงฺฆกมฺมํ เอกํ กมฺมากมฺมํ. เอวํ สุปฺตฺเต โข, อุปาลิ, มยา สิกฺขาปเท ตตฺเถว อนฺโตสีมาย อาเวนิภาวํ [อาเวณิภาวํ (สี. สฺยา.)] กริตฺวา คณํ พนฺธิตฺวา ¶ อาเวนึ [อาเวณิ (สี. สฺยา.)] อุโปสถํ กโรนฺติ อาเวนึ ปวารณํ ¶ กโรนฺติ อาเวนึ สงฺฆกมฺมํ กโรนฺติ อาเวนึ กมฺมากมฺมานิ กโรนฺติ. เอวํ โข, อุปาลิ, สงฺฆราชิ เจว โหติ สงฺฆเภโท จา’’ติ.
อธิกรณวูปสมวคฺโค นิฏฺิโต ทสโม.
ตสฺสุทฺทานํ –
อาปตฺตึ ¶ อธิกรณํ, ฉนฺทา อปฺปสฺสุเตน จ;
วตฺถฺุจ อกุสโล จ, ปุคฺคโล อามิเสน จ;
ภิชฺชติ สงฺฆราชิ จ, สงฺฆเภโท ตเถว จาติ.
๑๑. สงฺฆเภทกวคฺโค
๔๕๙. [จูฬว. ๓๕๔-๓๕๕; อ. นิ. ๑๐.๓๘ อาทโย] ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ’’ติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ปฺจหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ, อวินยํ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ¶ ทีเปติ, วินิธาย ทิฏฺึ กมฺเมน – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ปฺจหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ, อวินยํ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปติ, วินิธาย ทิฏฺึ อุทฺเทเสน – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ปฺจหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ, อวินยํ ¶ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปติ, วินิธาย ทิฏฺิ โวหรนฺโต – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ปฺจหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ, อวินยํ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปติ, วินิธาย ทิฏฺึ ¶ อนุสฺสาวเนน – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ ¶ , ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ปฺจหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ, อวินยํ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปติ, วินิธาย ทิฏฺึ สลากคฺคาเหน – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ปฺจหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ, อวินยํ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปติ, วินิธาย ขนฺตึ กมฺเมน…เป… วินิธาย ขนฺตึ อุทฺเทเสน…เป… วินิธาย ขนฺตึ โวหรนฺโต…เป… วินิธาย ขนฺตึ อนุสฺสาวเนน…เป… วินิธาย ขนฺตึ สลากคฺคาเหน – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ปฺจหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ อวินยํ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปติ, วินิธาย รุจึ กมฺเมน…เป… วินิธาย รุจึ อุทฺเทเสน…เป… วินิธาย รุจึ โวหรนฺโต…เป… วินิธาย รุจึ อนุสฺสาวเนน…เป… วินิธาย รุจึ สลากคฺคาเหน – อิเมหิ โข ¶ , อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ ¶ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ปฺจหิ? อิธุปาลิ ¶ , ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ, อวินยํ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปติ, วินิธาย สฺํ กมฺเมน…เป… วินิธาย สฺํ อุทฺเทเสน…เป… วินิธาย สฺํ โวหรนฺโต…เป… วินิธาย สฺํ อนุสฺสาวเนน…เป… วินิธาย สฺํ สลากคฺคาเหน – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโ อเตกิจฺโฉ’’ติ.
สงฺฆเภทกวคฺโค นิฏฺิโต เอกาทสโม.
ตสฺสุทฺทานํ –
วินิธาย ¶ ทิฏฺึ กมฺเมน, อุทฺเทเส โวหเรน จ;
อนุสฺสาวเน สลาเกน, ปฺเจเต ทิฏฺินิสฺสิตา;
ขนฺตึ รุจิฺจ สฺฺจ, ตโย เต ปฺจธา นยาติ.
๑๒. ทุติยสงฺฆเภทกวคฺโค
๔๖๐. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโ น อเตกิจฺโฉ’’ติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโ น อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ปฺจหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ ¶ , อวินยํ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปติ, อวินิธาย ทิฏฺึ กมฺเมน – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโ น อเตกิจฺโฉ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโ น อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ปฺจหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ, อวินยํ ¶ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปติ, อวินิธาย ทิฏฺึ อุทฺเทเสน – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโ น อเตกิจฺโฉ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโ น อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ปฺจหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ, อวินยํ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปติ, อวินิธาย ทิฏฺึ โวหรนฺโต. อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโ น อเตกิจฺโฉ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโ น อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ปฺจหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ, อวินยํ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปติ, อวินิธาย ¶ ¶ ทิฏฺึ อนุสฺสาวเนน – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโ น อเตกิจฺโฉ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโ น อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ปฺจหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ, อวินยํ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปติ, อวินิธาย ทิฏฺึ สลากคฺคาเหน – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโ น อเตกิจฺโฉ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโ น อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ปฺจหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ, อวินยํ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปติ, อวินิธาย ขนฺตึ กมฺเมน…เป… อวินิธาย ขนฺตึ อุทฺเทเสน…เป… อวินิธาย ขนฺตึ โวหรนฺโต…เป… อวินิธาย ขนฺตึ อนุสฺสาวเนน…เป… อวินิธาย ขนฺตึ สลากคฺคาเหน – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโ น อเตกิจฺโฉ.
‘‘อปเรหิปิ ¶ , อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโ น อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ปฺจหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ, อวินยํ ¶ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปติ, อวินิธาย รุจึ กมฺเมน…เป… อวินิธาย รุจึ อุทฺเทเสน…เป… อวินิธาย รุจึ โวหรนฺโต…เป… อวินิธาย รุจึ อนุสฺสาวเนน…เป… อวินิธาย รุจึ สลากคฺคาเหน – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโ น อเตกิจฺโฉ.
‘‘อปเรหิปิ, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโ น อเตกิจฺโฉ. กตเมหิ ปฺจหิ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ทีเปติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ทีเปติ, อวินยํ วินโยติ ทีเปติ, วินยํ อวินโยติ ทีเปติ, อวินิธาย สฺํ กมฺเมน…เป… อวินิธาย สฺํ อุทฺเทเสน…เป… อวินิธาย สฺํ โวหรนฺโต…เป… อวินิธาย สฺํ อนุสฺสาวเนน…เป… อวินิธาย สฺํ สลากคฺคาเหน ¶ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สงฺฆเภทโก น อาปายิโก น เนรยิโก น กปฺปฏฺโ น อเตกิจฺโฉ’’ติ.
ทุติยสงฺฆเภทกวคฺโค นิฏฺิโต ทฺวาทสโม.
ตสฺสุทฺทานํ –
อวินิธาย ทิฏฺึ กมฺเมน, อุทฺเทเส โวหเรน จ;
อนุสฺสาวเน สลาเกน, ปฺเจเต ทิฏฺินิสฺสิตา.
ขนฺตึ รุจิฺจ สฺฺจ, ตโย เต ปฺจธา นยา.
เหฏฺิเม กณฺหปกฺขมฺหิ, สมวีสติ วิธี ยถา;
ตเถว สุกฺกปกฺขมฺหิ, สมวีสติ ชานถาติ.
๑๓. อาวาสิกวคฺโค
๔๖๑. ‘‘กติหิ ¶ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย’’ติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย ¶ . กตเมหิ ปฺจหิ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ ¶ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ, สงฺฆิกํ ปุคฺคลิกปริโภเคน ปริภฺุชติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.
‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, สงฺฆิกํ น ปุคฺคลิกปริโภเคน ปริภฺุชติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ.
๔๖๒. ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, อธมฺมิกา วินยพฺยากรณา’’ติ? ‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, อธมฺมิกา วินยพฺยากรณา. กตเม ปฺจ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ปริณาเมติ, ธมฺมํ อธมฺโมติ ปริณาเมติ, อวินยํ วินโยติ ปริณาเมติ, วินยํ อวินโยติ ปริณาเมติ ¶ , อปฺตฺตํ ปฺาเปติ, ปฺตฺตํ สมุจฺฉินฺทติ – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ อธมฺมิกา วินยพฺยากรณา. ปฺจิเม, อุปาลิ, ธมฺมิกา วินยพฺยากรณา. กตเม ปฺจ? อิธุปาลิ, ภิกฺขุ อธมฺมํ อธมฺโมติ ปริณาเมติ, ธมฺมํ ธมฺโมติ ปริณาเมติ, อวินยํ ¶ อวินโยติ ปริณาเมติ, วินยํ วินโยติ ปริณาเมติ, อปฺตฺตํ น ปฺเปติ, ปฺตฺตํ น สมุจฺฉินฺทติ – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ ธมฺมิกา วินยพฺยากรณา’’ติ.
๔๖๓. [อ. นิ. ๕.๒๗๒-๒๘๕] ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย’’ติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปฺจหิ? ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ, อุทฺทิฏฺานุทฺทิฏฺํ น ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย.
[อ. นิ. ๕.๒๗๒-๒๘๕] ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, อุทฺทิฏฺานุทฺทิฏฺํ ¶ ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ.
๔๖๔. ‘‘กติหิ นุ โข, ภนฺเต, องฺเคหิ สมนฺนาคโต เสนาสนปฺาปโก…เป… ภณฺฑาคาริโก…เป… จีวรปฏิคฺคาหโก…เป… จีวรภาชโก…เป… ยาคุภาชโก…เป… ผลภาชโก…เป… ขชฺชภาชโก…เป… อปฺปมตฺตกวิสฺสชฺชโก…เป… สาฏิยคฺคาหาปโก…เป… ปตฺตคฺคาหาปโก…เป… อารามิกเปสโก…เป… สามเณรเปสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย’’ติ? ‘‘ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต สามเณรเปสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. กตเมหิ ปฺจหิ? ฉนฺทาคตึ ¶ คจฺฉติ, โทสาคตึ คจฺฉติ, โมหาคตึ คจฺฉติ, ภยาคตึ คจฺฉติ, เปสิตาเปสิตํ น ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สามเณรเปสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย. ปฺจหุปาลิ, องฺเคหิ สมนฺนาคโต สามเณรเปสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค. กตเมหิ ปฺจหิ? น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ, น โทสาคตึ คจฺฉติ, น โมหาคตึ คจฺฉติ, น ภยาคตึ คจฺฉติ, เปสิตาเปสิตํ ชานาติ – อิเมหิ โข, อุปาลิ, ปฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สามเณรเปสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค’’ติ.
อาวาสิกวคฺโค นิฏฺิโต เตรสโม.
ตสฺสุทฺทานํ –
อาวาสิกพฺยากรณา ¶ ¶ , ภตฺตุเสนาสนานิ จ;
ภณฺฑจีวรคฺคาโห จ, จีวรสฺส จ ภาชโก.
ยาคุ ผลํ ขชฺชกฺจ, อปฺปสาฏิยคาหโก;
ปตฺโต อารามิโก เจว, สามเณเรน เปสโกติ.
๑๔. กถินตฺถารวคฺโค
๔๖๕. ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, อานิสํสา กถินตฺถาเร’’ติ? ‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, อานิสํสา กถินตฺถาเร. กตเม ปฺจ? อนามนฺตจาโร, อสมาทานจาโร, คณโภชนํ, ยาวทตฺถจีวรํ, โย จ ตตฺถ จีวรุปฺปาโท ¶ โส เนสํ ภวิสฺสติ – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ อานิสํสา กถินตฺถาเร’’ติ.
๔๖๖. ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, อาทีนวา มุฏฺสฺสติสฺส อสมฺปชานสฺส นิทฺทํ ¶ โอกฺกมโต’’ติ? ‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, อาทีนวา มุฏฺสฺสติสฺส อสมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมโต. กตเม ปฺจ? ทุกฺขํ สุปติ, ทุกฺขํ ปฏิพุชฺฌติ, ปาปกํ สุปินํ ปสฺสติ, เทวตา น รกฺขนฺติ, อสุจิ มุจฺจติ – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ อาทีนวา มุฏฺสฺสติสฺส อสมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมโต. ปฺจิเม, อุปาลิ, อานิสํสา อุปฏฺิตสฺสติสฺส สมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมโต. กตเม ปฺจ? สุขํ สุปติ, สุขํ ปฏิพุชฺฌติ, น ปาปกํ สุปินํ ปสฺสติ, เทวตา รกฺขนฺติ, อสุจิ น มุจฺจติ – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ อานิสํสา อุปฏฺิตสฺสติสฺส สมฺปชานสฺส นิทฺทํ โอกฺกมโต’’ติ.
๔๖๗. ‘‘กติ นุ โข, ภนฺเต, อวนฺทิยา’’ติ? ‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, อวนฺทิยา. กตเม ปฺจ? อนฺตรฆรํ ปวิฏฺโ อวนฺทิโย, รจฺฉคโต อวนฺทิโย, โอตมสิโก อวนฺทิโย, อสมนฺนาหรนฺโต อวนฺทิโย, สุตฺโต อวนฺทิโย – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ อวนฺทิยา.
‘‘อปเรปิ, อุปาลิ, ปฺจ อวนฺทิยา. กตเม ปฺจ? ยาคุปาเน อวนฺทิโย, ภตฺตคฺเค อวนฺทิโย, เอกาวตฺโต อวนฺทิโย, อฺวิหิโต อวนฺทิโย, นคฺโค อวนฺทิโย – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ อวนฺทิยา.
‘‘อปเรปิ ¶ , อุปาลิ, ปฺจ อวนฺทิยา. กตเม ปฺจ? ขาทนฺโต อวนฺทิโย, ภฺุชนฺโต อวนฺทิโย, อุจฺจารํ กโรนฺโต อวนฺทิโย, ปสฺสาวํ กโรนฺโต อวนฺทิโย, อุกฺขิตฺตโก อวนฺทิโย – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ อวนฺทิยา.
‘‘อปเรปิ, อุปาลิ, ปฺจ อวนฺทิยา ¶ . กตเม ปฺจ? ปุเร อุปสมฺปนฺเนน ปจฺฉา อุปสมฺปนฺโน อวนฺทิโย, อนุปสมฺปนฺโน อวนฺทิโย, นานาสํวาสโก วุฑฺฒตโร อธมฺมวาที อวนฺทิโย, มาตุคาโม อวนฺทิโย, ปณฺฑโก อวนฺทิโย – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ อวนฺทิยา.
‘‘อปเรปิ, อุปาลิ, ปฺจ อวนฺทิยา. กตเม ปฺจ? ปาริวาสิโก อวนฺทิโย, มูลายปฏิกสฺสนารโห อวนฺทิโย, มานตฺตารโห อวนฺทิโย, มานตฺตจาริโก อวนฺทิโย, อพฺภานารโห อวนฺทิโย – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ อวนฺทิยา’’ติ.
๔๖๘. ‘‘กติ ¶ ¶ นุ โข, ภนฺเต, วนฺทิยา’’ติ? ‘‘ปฺจิเม, อุปาลิ, วนฺทิยา. กตเม ปฺจ? ปจฺฉา อุปสมฺปนฺเนน ปุเร อุปสมฺปนฺโน วนฺทิโย, นานาสํวาสโก วุฑฺฒตโร ธมฺมวาที วนฺทิโย, อาจริโย วนฺทิโย, อุปชฺฌาโย วนฺทิโย, สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วนฺทิโย – อิเม โข, อุปาลิ, ปฺจ วนฺทิยา’’ติ.
๔๖๙. ‘‘นวกตเรน, ภนฺเต, ภิกฺขุนา วุฑฺฒตรสฺส ภิกฺขุโน ปาเท วนฺทนฺเตน กติ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺาเปตฺวา ปาทา วนฺทิตพฺพา’’ติ? ‘‘นวกตเรนุปาลิ, ภิกฺขุนา วุฑฺฒตรสฺส ภิกฺขุโน ปาเท วนฺทนฺเตน ปฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺาเปตฺวา ปาทา วนฺทิตพฺพา. กตเม ปฺจ? นวกตเรนุปาลิ, ภิกฺขุนา วุฑฺฒตรสฺส ภิกฺขุโน ปาเท วนฺทนฺเตน เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา, อฺชลึ ปคฺคเหตฺวา ¶ , อุโภหิ ปาณิตเลหิ ปาทานิ ปริสมฺพาหนฺเตน, เปมฺจ คารวฺจ อุปฏฺาเปตฺวา ปาทา วนฺทิตพฺพา – นวกตเรนุปาลิ ภิกฺขุนา วุฑฺฒตรสฺส ภิกฺขุโน ปาเท วนฺทนฺเตน อิเม ปฺจ ธมฺเม อชฺฌตฺตํ อุปฏฺาเปตฺวา ปาทา วนฺทิตพฺพา’’ติ.
กถินตฺถารวคฺโค นิฏฺิโต จุทฺทสโม.
ตสฺสุทฺทานํ –
กถินตฺถารนิทฺทา ¶ จ, อนฺตรา ยาคุขาทเน;
ปุเร จ ปาริวาสิ จ, วนฺทิโย วนฺทิตพฺพกนฺติ.
อุปาลิปฺจกํ นิฏฺิตํ.
เตสํ วคฺคานํ อุทฺทานํ
อนิสฺสิเตน กมฺมฺจ, โวหาราวิกมฺเมน จ;
โจทนา จ ธุตงฺคา จ, มุสา ภิกฺขุนิเมว จ.
อุพฺพาหิกาธิกรณํ, เภทกา ปฺจมา ปุเร;
อาวาสิกา กถินฺจ, จุทฺทสา สุปฺปกาสิตาติ.
อตฺถาปตฺติสมุฏฺานํ
๑. ปาราชิกํ
๔๗๐. อตฺถาปตฺติ ¶ ¶ ¶ ¶ อจิตฺตโก อาปชฺชติ, สจิตฺตโก วุฏฺาติ. อตฺถาปตฺติ สจิตฺตโก อาปชฺชติ, อจิตฺตโก วุฏฺาติ. อตฺถาปตฺติ อจิตฺตโก อาปชฺชติ, อจิตฺตโก วุฏฺาติ. อตฺถาปตฺติ สจิตฺตโก อาปชฺชติ, สจิตฺตโก วุฏฺาติ. อตฺถาปตฺติ กุสลจิตฺโต อาปชฺชติ, กุสลจิตฺโต วุฏฺาติ. อตฺถาปตฺติ กุสลจิตฺโต อาปชฺชติ, อกุสลจิตฺโต วุฏฺาติ. อตฺถาปตฺติ กุสลจิตฺโต อาปชฺชติ, อพฺยากตจิตฺโต วุฏฺาติ. อตฺถาปตฺติ อกุสลจิตฺโต อาปชฺชติ, กุสลจิตฺโต วุฏฺาติ. อตฺถาปตฺติ อกุสลจิตฺโต อาปชฺชติ, อกุสลจิตฺโต วุฏฺาติ. อตฺถาปตฺติ อกุสลจิตฺโต อาปชฺชติ, อพฺยากตจิตฺโต วุฏฺาติ. อตฺถาปตฺติ อพฺยากตจิตฺโต อาปชฺชติ, กุสลจิตฺโต วุฏฺาติ. อตฺถาปตฺติ อพฺยากตจิตฺโต อาปชฺชติ, อกุสลจิตฺโต วุฏฺาติ. อตฺถาปตฺติ อพฺยากตจิตฺโต อาปชฺชติ, อพฺยากตจิตฺโต วุฏฺาติ.
ปมํ ปาราชิกํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? ปมํ ปาราชิกํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ. กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต.
ทุติยํ ปาราชิกํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? ทุติยํ ปาราชิกํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ ¶ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ.
ตติยํ ปาราชิกํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? ตติยํ ปาราชิกํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ.
จตุตฺถํ ¶ ปาราชิกํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? จตุตฺถํ ปาราชิกํ ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ ¶ , น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ.
จตฺตาโร ปาราชิกา นิฏฺิตา.
๒. สงฺฆาทิเสสํ
๔๗๑. อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมเจนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? อุปกฺกมิตฺวา อสุจึ โมเจนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต.
มาตุคาเมน สทฺธึ กายสํสคฺคํ สมาปชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? มาตุคาเมน สทฺธึ กายสํสคฺคํ สมาปชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต.
มาตุคามํ ทุฏฺุลฺลาหิ วาจาหิ โอภาเสนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? มาตุคามํ ทุฏฺุลฺลาหิ วาจาหิ โอภาเสนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต จ ¶ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ น วาจโต; สิยา วาจโต ¶ จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ.
มาตุคามสฺส สนฺติเก อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณํ ภาสนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? มาตุคามสฺส สนฺติเก อตฺตกามปาริจริยาย วณฺณํ ภาสนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
สฺจริตฺตํ สมาปชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? สฺจริตฺตํ สมาปชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ – สิยา กายโต สมุฏฺาติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา วาจโต สมุฏฺาติ, น กายโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺาติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต; สิยา ¶ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ ¶ , น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ.
สฺาจิกาย กุฏึ การาเปนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? สฺาจิกาย กุฏึ การาเปนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
มหลฺลกํ วิหารํ การาเปนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? มหลฺลกํ วิหารํ การาเปนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
ภิกฺขุํ อมูลเกน ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? ภิกฺขุํ อมูลเกน ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส ตีหิ สมุฏฺาเนหิ ¶ สมุฏฺาติ…เป….
ภิกฺขุํ อฺภาคิยสฺส อธิกรณสฺส กิฺจิ เทสํ เลสมตฺตํ อุปาทาย ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? ภิกฺขุํ อฺภาคิยสฺส อธิกรณสฺส กิฺจิ เทสํ เลสมตฺตํ อุปาทาย ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํเสนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ…เป….
สงฺฆเภทกสฺส ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? สงฺฆเภทกสฺส ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ.
เภทกานุวตฺตกานํ ภิกฺขูนํ ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตานํ สงฺฆาทิเสโส กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? เภทกานุวตฺตกานํ ภิกฺขูนํ ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตานํ สงฺฆาทิเสโส เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ.
ทุพฺพจสฺส ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? ทุพฺพจสฺส ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส ¶ สงฺฆาทิเสโส เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ.
กุลทูสกสฺส ¶ ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? กุลทูสกสฺส ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนาย ¶ น ปฏินิสฺสชฺชนฺตสฺส สงฺฆาทิเสโส เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ.
เตรส สงฺฆาทิเสสา นิฏฺิตา.
๔๗๒. …เป… อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺาติ? อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กโรนฺตสฺส ทุกฺกฏํ เอเกน สมุฏฺาเนน สมุฏฺาติ – กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺาติ, น วาจโต.
เสขิยา นิฏฺิตา.
๓. ปาราชิกาทิ
๔๗๓. จตฺตาโร ปาราชิกา กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? จตฺตาโร ปาราชิกา ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ.
เตรส ¶ สงฺฆาทิเสสา กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? เตรส สงฺฆาทิเสสา ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ – สิยา กายโต สมุฏฺนฺติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา วาจโต สมุฏฺนฺติ, น กายโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต น สมุฏฺนฺติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น กายโต; สิยา ¶ กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ.
ทฺเว อนิยตา กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? ทฺเว อนิยตา ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ ¶ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต; ¶ สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ.
ตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยา กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? ตึส นิสฺสคฺคิยา ปาจิตฺติยา ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ – สิยา กายโต สมุฏฺนฺติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา วาจโต สมุฏฺนฺติ, น กายโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺนฺติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ.
ทฺเวนวุติ ปาจิตฺติยา กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? ทฺเวนวุติ ปาจิตฺติยา ฉหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ – สิยา กายโต สมุฏฺนฺติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา วาจโต สมุฏฺนฺติ, น กายโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺนฺติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น กายโต; สิยา ¶ กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ.
จตฺตาโร ปาฏิเทสนียา กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? จตฺตาโร ปาฏิเทสนียา จตูหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ – สิยา กายโต สมุฏฺนฺติ, น วาจโต น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ สมุฏฺนฺติ, น จิตฺตโต; สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ.
ปฺจสตฺตติ เสขิยา กติหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ? ปฺจสตฺตติ เสขิยา ตีหิ สมุฏฺาเนหิ สมุฏฺนฺติ – สิยา กายโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น วาจโต; สิยา วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ, น กายโต; สิยา กายโต จ วาจโต จ จิตฺตโต จ สมุฏฺนฺติ.
สมุฏฺานํ นิฏฺิตํ.
ตสฺสุทฺทานํ –
อจิตฺตกุสลา เจว, สมุฏฺานฺจ สพฺพถา;
ยถาธมฺเมน าเยน, สมุฏฺานํ วิชานถาติ.
ทุติยคาถาสงฺคณิกํ
๑. กายิกาทิอาปตฺติ
๔๗๔. กติ ¶ ¶ ¶ ¶ อาปตฺติโย กายิกา, กติ วาจสิกา กตา.
ฉาเทนฺตสฺส กติ อาปตฺติโย, กติ สํสคฺคปจฺจยา.
ฉาปตฺติโย กายิกา, ฉ วาจสิกา กตา;
ฉาเทนฺตสฺส ติสฺโส อาปตฺติโย, ปฺจ สํสคฺคปจฺจยา.
อรุณุคฺเค กติ อาปตฺติโย, กติ ยาวตติยกา;
กเตตฺถ อฏฺ วตฺถุกา, กติหิ สพฺพสงฺคโห.
อรุณุคฺเค ติสฺโส อาปตฺติโย, ทฺเว ยาวตติยกา;
เอเกตฺถ อฏฺ วตฺถุกา, เอเกน สพฺพสงฺคโห.
วินยสฺส กติ มูลานิ, ยานิ พุทฺเธน ปฺตฺตา;
วินยครุกา กติ วุตฺตา, ทุฏฺุลฺลจฺฉาทนา กติ.
วินยสฺส ทฺเว มูลานิ, ยานิ พุทฺเธน ปฺตฺตา;
วินยครุกา ทฺเว วุตฺตา, ทฺเว ทุฏฺุลฺลจฺฉาทนา.
คามนฺตเร กติ อาปตฺติโย, กติ นทิปารปจฺจยา;
กติมํเสสุ ถุลฺลจฺจยํ, กติมํเสสุ ทุกฺกฏํ.
คามนฺตเร ¶ จตสฺโส อาปตฺติโย, จตสฺโส นทิปารปจฺจยา;
เอกมํเส ถุลฺลจฺจยํ, นวมํเสสุ ทุกฺกฏํ.
กติ วาจสิกา รตฺตึ, กติ วาจสิกา ทิวา;
ททมานสฺส กติ อาปตฺติโย, ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส กิตฺตกา.
ทฺเว ¶ วาจสิกา รตฺตึ, ทฺเว วาจสิกา ทิวา;
ททมานสฺส ติสฺโส อาปตฺติโย, จตฺตาโร จ ปฏิคฺคเห.
๒. เทสนาคามินิยาทิอาปตฺติ
กติ เทสนาคามินิโย, กติ สปฺปฏิกมฺมา กตา;
กเตตฺถ อปฺปฏิกมฺมา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา.
ปฺจ ¶ เทสนาคามินิโย, ฉ สปฺปฏิกมฺมา กตา;
เอเกตฺถ อปฺปฏิกมฺมา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา.
วินยครุกา กติ วุตฺตา, กายวาจสิกานิ จ;
กติ วิกาเล ธฺรโส, กติ ตฺติจตุตฺเถน สมฺมุติ.
วินยครุกา ทฺเว วุตฺตา, กายวาจสิกานิ จ;
เอโก วิกาเล ธฺรโส, เอกา ตฺติจตุตฺเถน สมฺมุติ.
ปาราชิกา กายิกา กติ, กติ สํวาสกภูมิโย;
กตินํ ¶ รตฺติจฺเฉโท, ปฺตฺตา ทฺวงฺคุลา กติ.
ปาราชิกา กายิกา ทฺเว, ทฺเว สํวาสกภูมิโย;
ทฺวินฺนํ รตฺติจฺเฉโท, ปฺตฺตา ทฺวงฺคุลา ทุเว.
กตตฺตานํ ¶ วธิตฺวาน, กติหิ สงฺโฆ ภิชฺชติ;
กเตตฺถ ปมาปตฺติกา, ตฺติยา กรณา กติ.
ทฺเว อตฺตานํ วธิตฺวาน, ทฺวีหิ สงฺโฆ ภิชฺชติ;
ทฺเวตฺถ ปมาปตฺติกา, ตฺติยา กรณา ทุเว.
ปาณาติปาเต กติ อาปตฺติโย, วาจา ปาราชิกา กติ;
โอภาสนา ¶ กติ วุตฺตา, สฺจริตฺเตน วา กติ.
ปาณาติปาเต ติสฺโส อาปตฺติโย;
วาจา ปาราชิกา ตโย;
โอภาสนา ตโย วุตฺตา;
สฺจริตฺเตน วา ตโย.
กติ ปุคฺคลา น อุปสมฺปาเทตพฺพา, กติ กมฺมานํ สงฺคหา;
นาสิตกา กติ วุตฺตา, กตินํ เอกวาจิกา.
ตโย ปุคฺคลา น อุปสมฺปาเทตพฺพา, ตโย กมฺมานํ สงฺคหา;
นาสิตกา ตโย วุตฺตา, ติณฺณนฺนํ เอกวาจิกา.
อทินฺนาทาเน กติ อาปตฺติโย, กติ เมถุนปจฺจยา;
ฉินฺทนฺตสฺส กติ อาปตฺติโย, กติ ฉฑฺฑิตปจฺจยา.
อทินฺนาทาเน ติสฺโส อาปตฺติโย, จตสฺโส เมถุนปจฺจยา;
ฉินฺทนฺตสฺส ติสฺโส อาปตฺติโย, ปฺจ ฉฑฺฑิตปจฺจยา.
ภิกฺขุโนวาทกวคฺคสฺมึ ¶ , ปาจิตฺติเยน ทุกฺกฏา;
กเตตฺถ นวกา วุตฺตา, กตินํ จีวเรน จ.
ภิกฺขุโนวาทกวคฺคสฺมึ ¶ , ปาจิตฺติเยน ทุกฺกฏา กตา;
จตุเรตฺถ นวกา วุตฺตา, ทฺวินฺนํ จีวเรน จ.
ภิกฺขุนีนฺจ อกฺขาตา, ปาฏิเทสนิยา กติ;
ภฺุชนฺตามกธฺเน, ปาจิตฺติเยน ทุกฺกฏา กติ.
ภิกฺขุนีนฺจ อกฺขาตา, อฏฺ ปาฏิเทสนียา กตา;
ภฺุชนฺตามกธฺเน, ปาจิตฺติเยน ทุกฺกฏา กตา.
คจฺฉนฺตสฺส กติ อาปตฺติโย, ิตสฺส จาปิ กิตฺตกา;
นิสินฺนสฺส ¶ กติ อาปตฺติโย, นิปนฺนสฺสาปิ กิตฺตกา.
คจฺฉนฺตสฺส จตสฺโส อาปตฺติโย, ิตสฺส จาปิ ตตฺตกา;
นิสินฺนสฺส จตสฺโส อาปตฺติโย, นิปนฺนสฺสาปิ ตตฺตกา.
๓. ปาจิตฺติยํ
กติ ปาจิตฺติยานิ, สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ;
อปุพฺพํ อจริมํ, อาปชฺเชยฺย เอกโต.
ปฺจ ปาจิตฺติยานิ, สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ;
อปุพฺพํ อจริมํ, อาปชฺเชยฺย เอกโต.
กติ ปาจิตฺติยานิ, สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ;
อปุพฺพํ อจริมํ, อาปชฺเชยฺย เอกโต.
น ¶ ปาจิตฺติยานิ, สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ;
อปุพฺพํ อจริมํ, อาปชฺเชยฺย เอกโต.
กติ ¶ ปาจิตฺติยานิ, สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ;
กติ วาจาย เทเสยฺย, วุตฺตา อาทิจฺจพนฺธุนา.
ปฺจ ปาจิตฺติยานิ, สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ;
เอกวาจาย เทเสยฺย, วุตฺตา อาทิจฺจพนฺธุนา.
กติ ปาจิตฺติยานิ, สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ;
กติ วาจาย เทเสยฺย, วุตฺตา อาทิจฺจพนฺธุนา.
นว ¶ ปาจิตฺติยานิ, สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ;
เอกวาจาย เทเสยฺย, วุตฺตา อาทิจฺจพนฺธุนา.
กติ ปาจิตฺติยานิ, สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ;
กิฺจ ¶ กิตฺเตตฺวา เทเสยฺย, วุตฺตา อาทิจฺจพนฺธุนา.
ปฺจ ปาจิตฺติยานิ, สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ;
วตฺถุํ กิตฺเตตฺวา เทเสยฺย, วุตฺตา อาทิจฺจพนฺธุนา.
กติ ปาจิตฺติยานิ, สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ;
กิฺจ กิตฺเตตฺวา เทเสยฺย, วุตฺตา อาทิจฺจพนฺธุนา.
นว ปาจิตฺติยานิ, สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ;
วตฺถุํ กิตฺเตตฺวา เทเสยฺย, วุตฺตา อาทิจฺจพนฺธุนา.
ยาวตติยเก กติ อาปตฺติโย, กติ โวหารปจฺจยา;
ขาทนฺตสฺส กติ อาปตฺติโย, กติ โภชนปจฺจยา.
ยาวตติยเก ติสฺโส อาปตฺติโย, ฉ โวหารปจฺจยา;
ขาทนฺตสฺส ติสฺโส อาปตฺติโย, ปฺจ โภชนปจฺจยา.
สพฺพา ¶ ยาวตติยกา, กติ านานิ คจฺฉนฺติ;
กตินฺเจว อาปตฺติ, กตินํ อธิกรเณน จ.
สพฺพา ยาวตติยกา, ปฺจ านานิ คจฺฉนฺติ;
ปฺจนฺนฺเจว อาปตฺติ, ปฺจนฺนํ อธิกรเณน จ.
กตินํ วินิจฺฉโย โหติ, กตินํ วูปสเมน จ;
กตินฺเจว อนาปตฺติ, กติหิ าเนหิ โสภติ.
ปฺจนฺนํ วินิจฺฉโย โหติ, ปฺจนฺนํ วูปสเมน จ;
ปฺจนฺนฺเจว อนาปตฺติ, ตีหิ าเนหิ โสภติ.
กติ ¶ กายิกา รตฺตึ, กติ กายิกา ทิวา;
นิชฺฌายนฺตสฺส กติ อาปตฺติ, กติ ปิณฺฑปาตปจฺจยา.
ทฺเว กายิกา รตฺตึ, ทฺเว กายิกา ทิวา;
นิชฺฌายนฺตสฺส เอกา อาปตฺติ, เอกา ปิณฺฑปาตปจฺจยา.
กตานิสํเส ¶ สมฺปสฺสํ, ปเรสํ สทฺธาย เทสเย;
อุกฺขิตฺตกา กติ วุตฺตา, กติ สมฺมาวตฺตนา.
อฏฺานิสํเส สมฺปสฺสํ, ปเรสํ สทฺธาย เทสเย;
อุกฺขิตฺตกา ตโย วุตฺตา, เตจตฺตาลีส สมฺมาวตฺตนา.
กติ าเน มุสาวาโท, กติ ปรมนฺติ วุจฺจติ;
กติ ¶ ปาฏิเทสนียา, กตินํ เทสนาย จ.
ปฺจ าเน มุสาวาโท, จุทฺทส ปรมนฺติ วุจฺจติ;
ทฺวาทส ปาฏิเทสนียา, จตุนฺนํ เทสนาย จ.
กตงฺคิโก ¶ มุสาวาโท, กติ อุโปสถงฺคานิ;
กติ ทูเตยฺยงฺคานิ, กติ ติตฺถิยวตฺตนา.
อฏฺงฺคิโก มุสาวาโท, อฏฺ อุโปสถงฺคานิ;
อฏฺ ทูเตยฺยงฺคานิ, อฏฺ ติตฺถิยวตฺตนา.
กติวาจิกา อุปสมฺปทา, กตินํ ปจฺจุฏฺาตพฺพํ;
กตินํ อาสนํ ทาตพฺพํ, ภิกฺขุโนวาทโก กติหิ.
อฏฺวาจิกา อุปสมฺปทา, อฏฺนฺนํ ปจฺจุฏฺาตพฺพํ;
อฏฺนฺนํ ¶ อาสนํ ทาตพฺพํ, ภิกฺขุโนวาทโก อฏฺหิ.
กตินํ เฉชฺชํ โหติ, กตินํ ถุลฺลจฺจยํ;
กตินฺเจว อนาปตฺติ, สพฺเพสํ เอกวตฺถุกา.
เอกสฺส เฉชฺชํ โหติ, จตุนฺนํ ถุลฺลจฺจยํ;
จตุนฺนฺเจว อนาปตฺติ, สพฺเพสํ เอกวตฺถุกา.
กติ อาฆาตวตฺถูนิ, กติหิ สงฺโฆ ภิชฺชติ;
กเตตฺถ ปมาปตฺติกา, ตฺติยา กรณา กติ.
นว อาฆาตวตฺถูนิ, นวหิ สงฺโฆ ภิชฺชติ;
นเวตฺถ ปมาปตฺติกา, ตฺติยา กรณา นว.
๔. อวนฺทนียปุคฺคลาทิ
กติ ปุคฺคลา นาภิวาเทตพฺพา, อฺชลิสามิเจน จ;
กตินํ ทุกฺกฏํ โหติ, กติ จีวรธารณา.
ทส ¶ ¶ ปุคฺคลา นาภิวาเทตพฺพา, อฺชลิสามิเจน จ;
ทสนฺนํ ทุกฺกฏํ โหติ, ทส จีวรธารณา.
กตินํ วสฺสํวุฏฺานํ, ทาตพฺพํ อิธ จีวรํ;
กตินํ ภนฺเต ทาตพฺพํ, กตินฺเจว น ทาตพฺพํ.
ปฺจนฺนํ วสฺสํวุฏฺานํ, ทาตพฺพํ อิธ จีวรํ;
สตฺตนฺนํ สนฺเต ทาตพฺพํ, โสฬสนฺนํ น ทาตพฺพํ.
กติสตํ รตฺติสตํ, อาปตฺติโย ฉาทยิตฺวาน;
กติ รตฺติโย วสิตฺวาน, มุจฺเจยฺย ปาริวาสิโก.
ทสสตํ รตฺติสตํ, อาปตฺติโย ฉาทยิตฺวาน;
ทส ¶ รตฺติโย วสิตฺวาน, มุจฺเจยฺย ปาริวาสิโก.
กติ กมฺมโทสา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
จมฺปายํ วินยวตฺถุสฺมึ, สพฺเพว อธมฺมิกา [สพฺเพ อธมฺมิกา (สี. สฺยา.)] กติ.
ทฺวาทส กมฺมโทสา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
จมฺปายํ วินยวตฺถุสฺมึ, สพฺเพว อธมฺมิกา [สพฺเพวาธมฺมิกา (สี.), สพฺเพ อธมฺมิกา (สฺยา.)] กตา.
กติ กมฺมสมฺปตฺติโย วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
จมฺปายํ วินยวตฺถุสฺมึ, สพฺเพว ธมฺมิกา กติ.
จตสฺโส กมฺมสมฺปตฺติโย วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
จมฺปายํ ¶ วินยวตฺถุสฺมึ, สพฺเพว ธมฺมิกา กตา.
กติ กมฺมานิ วุตฺตานิ, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
จมฺปายํ วินยวตฺถุสฺมึ, ธมฺมิกา อธมฺมิกา กติ.
ฉ ¶ กมฺมานิ วุตฺตานิ, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
จมฺปายํ วินยวตฺถุสฺมึ, เอเกตฺถ ธมฺมิกา กตา;
ปฺจ อธมฺมิกา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา.
กติ กมฺมานิ วุตฺตานิ, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
จมฺปายํ วินยวตฺถุสฺมึ, ธมฺมิกา อธมฺมิกา กติ.
จตฺตาริ ¶ กมฺมานิ วุตฺตานิ, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
จมฺปายํ วินยวตฺถุสฺมึ, เอเกตฺถ ธมฺมิกา กตา;
ตโย อธมฺมิกา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา.
ยํ เทสิตํนนฺตชิเนน ตาทินา;
อาปตฺติกฺขนฺธานิ ¶ วิเวกทสฺสินา;
กเตตฺถ สมฺมนฺติ วินา สมเถหิ;
ปุจฺฉามิ ตํ พฺรูหิ วิภงฺคโกวิท.
ยํ เทสิตํนนฺตชิเนน ตาทินา;
อาปตฺติกฺขนฺธานิ วิเวกทสฺสินา;
เอเกตฺถ สมฺมติ วินา สมเถหิ;
เอตํ เต อกฺขามิ วิภงฺคโกวิท.
กติ อาปายิกา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ [วิสยานิ (สี. สฺยา. เอวมุปริปิ)] สุโณม เต.
ฉอูนทิยฑฺฒสตา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
อาปายิกา เนรยิกา, กปฺปฏฺา สงฺฆเภทกา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณหิ เม.
กติ นาปายิกา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณม เต.
อฏฺารส ¶ นาปายิกา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณหิ เม.
กติ อฏฺกา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณม เต.
อฏฺารส อฏฺกา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณหิ เม.
๕. โสฬสกมฺมาทิ
กติ ¶ กมฺมานิ วุตฺตานิ, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณม เต.
โสฬส ¶ กมฺมานิ วุตฺตานิ, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณหิ เม.
กติ กมฺมโทสา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ¶ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณม เต.
ทฺวาทส กมฺมโทสา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณหิ เม.
กติ กมฺมสมฺปตฺติโย วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณม เต.
จตสฺโส กมฺมสมฺปตฺติโย วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณหิ เม.
กติ ¶ กมฺมานิ วุตฺตานิ, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณม เต.
ฉ กมฺมานิ วุตฺตานิ, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณหิ เม.
กติ กมฺมานิ วุตฺตานิ, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณม เต.
จตฺตาริ กมฺมานิ วุตฺตานิ, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณหิ เม.
กติ ¶ ปาราชิกา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณม เต.
อฏฺ ปาราชิกา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณหิ เม.
กติ สงฺฆาทิเสสา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณม เต.
เตวีส สงฺฆาทิเสสา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณหิ เม.
กติ ¶ อนิยตา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณม เต.
ทฺเว อนิยตา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณหิ เม.
กติ ¶ นิสฺสคฺคิยา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณม เต.
ทฺเวจตฺตาลีส นิสฺสคฺคิยา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณหิ เม.
กติ ปาจิตฺติยา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณม เต.
อฏฺาสีติสตํ ปาจิตฺติยา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณหิ เม.
กติ ¶ ปาฏิเทสนียา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณม เต.
ทฺวาทส ปาฏิเทสนียา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณหิ เม.
กติ เสขิยา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณม เต.
ปฺจสตฺตติ เสขิยา วุตฺตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;
วินยํ ปฏิชานนฺตสฺส, วินยานิ สุโณหิ เม.
ยาว สุปุจฺฉิตํ ตยา, ยาว สุวิสฺสชฺชิตํ มยา;
ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนาย วา, นตฺถิ กิฺจิ อสุตฺตกนฺติ.
ทุติยคาถาสงฺคณิกํ นิฏฺิตํ.
เสทโมจนคาถา
๑. อวิปฺปวาสปฺหา
อสํวาโส ¶ ¶ ¶ ¶ ภิกฺขูหิ จ ภิกฺขุนีหิ จ;
สมฺโภโค เอกจฺโจ ตหึ น ลพฺภติ;
อวิปฺปวาเสน อนาปตฺติ;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
อวิสฺสชฺชิยํ อเวภงฺคิยํ;
ปฺจ วุตฺตา มเหสินา;
วิสฺสชฺชนฺตสฺส ปริภฺุชนฺตสฺส อนาปตฺติ;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
ทส ปุคฺคเล น วทามิ, เอกาทส วิวชฺชิย;
วุฑฺฒํ วนฺทนฺตสฺส อาปตฺติ, ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
น อุกฺขิตฺตโก น จ ปน ปาริวาสิโก;
น สงฺฆภินฺโน น จ ปน ปกฺขสงฺกนฺโต;
สมานสํวาสกภูมิยา ิโต;
กถํ นุ สิกฺขาย อสาธารโณ สิยา;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
อุเปติ ¶ ธมฺมํ ปริปุจฺฉมาโน, กุสลํ อตฺถูปสฺหิตํ;
น ¶ ชีวติ น มโต น นิพฺพุโต, ตํ ปุคฺคลํ กตมํ วทนฺติ พุทฺธา;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
อุพฺภกฺขเก น วทามิ, อโธ นาภึ วิวชฺชิย;
เมถุนธมฺมปจฺจยา, กถํ ปาราชิโก สิยา;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
ภิกฺขุ สฺาจิกาย กุฏึ กโรติ;
อเทสิตวตฺถุกํ ปมาณาติกฺกนฺตํ;
สารมฺภํ อปริกฺกมนํ อนาปตฺติ;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
ภิกฺขุ ¶ สฺาจิกาย กุฏึ กโรติ;
เทสิตวตฺถุกํ ปมาณิกํ;
อนารมฺภํ สปริกฺกมนํ อาปตฺติ;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
น กายิกํ กิฺจิ ปโยคมาจเร;
น จาปิ วาจาย ปเร ภเณยฺย;
อาปชฺเชยฺย ครุกํ เฉชฺชวตฺถุํ;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
น กายิกํ วาจสิกฺจ กิฺจิ;
มนสาปิ สนฺโต น กเรยฺย ปาปํ;
โส ¶ นาสิโต กินฺติ สุนาสิโต ภเว;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
อนาลปนฺโต มนุเชน เกนจิ;
วาจาคิรํ โน จ ปเร ภเณยฺย;
อาปชฺเชยฺย ¶ ¶ วาจสิกํ น กายิกํ;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
สิกฺขาปทา พุทฺธวเรน วณฺณิตา;
สงฺฆาทิเสสา จตุโร ภเวยฺยุํ;
อาปชฺเชยฺย เอกปโยเคน สพฺเพ;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
อุโภ เอกโต อุปสมฺปนฺนา;
อุภินฺนํ หตฺถโต จีวรํ ปฏิคฺคณฺเหยฺย;
สิยา อาปตฺติโย นานา;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
จตุโร ชนา สํวิธาย;
ครุภณฺฑํ อวาหรุํ;
ตโย ปาราชิกา เอโก น ปาราชิโก;
ปฺหา ¶ เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
๒. ปาราชิกาทิปฺหา
อิตฺถี ¶ จ อพฺภนฺตเร สิยา,
ภิกฺขุ จ พหิทฺธา สิยา;
ฉิทฺทํ ตสฺมึ ฆเร นตฺถิ;
เมถุนธมฺมปจฺจยา;
กถํ ปาราชิโก สิยา;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
เตลํ มธุํ ผาณิตฺจาปิ สปฺปึ;
สามํ คเหตฺวาน นิกฺขิเปยฺย;
อวีติวตฺเต ¶ สตฺตาเห;
สติ ปจฺจเย ปริภฺุชนฺตสฺส อาปตฺติ;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
นิสฺสคฺคิเยน อาปตฺติ;
สุทฺธเกน ปาจิตฺติยํ;
อาปชฺชนฺตสฺส เอกโต;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
ภิกฺขู สิยา วีสติยา สมาคตา;
กมฺมํ กเรยฺยุํ สมคฺคสฺิโน;
ภิกฺขุ สิยา ทฺวาทสโยชเน ิโต;
กมฺมฺจ ตํ กุปฺเปยฺย วคฺคปจฺจยา;
ปฺหา ¶ เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
ปทวีติหารมตฺเตน วาจาย ภณิเตน จ;
สพฺพานิ ครุกานิ สปฺปฏิกมฺมานิ;
จตุสฏฺิ อาปตฺติโย อาปชฺเชยฺย เอกโต;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
นิวตฺโถ อนฺตรวาสเกน;
ทิคุณํ สงฺฆาฏึ ปารุโต;
สพฺพานิ ตานิ นิสฺสคฺคิยานิ โหนฺติ;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
น ¶ จาปิ ตฺติ น จ ปน กมฺมวาจา;
น เจหิ ภิกฺขูติ ชิโน อโวจ;
สรณคมนมฺปิ น ตสฺส อตฺถิ;
อุปสมฺปทา จสฺส อกุปฺปา;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
อิตฺถึ ¶ หเน น มาตรํ, ปุริสฺจ น ปิตรํ หเน;
หเนยฺย อนริยํ มนฺโท, เตน จานนฺตรํ ผุเส;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
อิตฺถึ หเน จ มาตรํ, ปุริสฺจ ปิตรํ หเน;
มาตรํ ปิตรํ หนฺตฺวา, น เตนานนฺตรํ ผุเส;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
อโจทยิตฺวา ¶ อสฺสารยิตฺวา;
อสมฺมุขีภูตสฺส กเรยฺย กมฺมํ;
กตฺจ กมฺมํ สุกตํ ภเวยฺย;
การโก ¶ จ สงฺโฆ อนาปตฺติโก สิยา;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
โจทยิตฺวา สารยิตฺวา;
สมฺมุขีภูตสฺส กเรยฺย กมฺมํ;
กตฺจ กมฺมํ อกตํ ภเวยฺย;
การโก จ สงฺโฆ สาปตฺติโก สิยา;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
ฉินฺทนฺตสฺส อาปตฺติ, ฉินฺทนฺตสฺส อนาปตฺติ;
ฉาเทนฺตสฺส อาปตฺติ, ฉาเทนฺตสฺส อนาปตฺติ;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
สจฺจํ ภณนฺโต ครุกํ, มุสา จ ลหุ ภาสโต;
มุสา ภณนฺโต ครุกํ, สจฺจฺจ ลหุ ภาสโต;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
๓. ปาจิตฺติยาทิปฺหา
กปฺปกตมฺปิ สนฺตํ;
ปริภฺุชนฺตสฺส อาปตฺติ;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
อตฺถงฺคเต สูริเย ภิกฺขุ มํสานิ ขาทติ;
น อุมฺมตฺตโก น จ ปน ขิตฺตจิตฺโต;
น จาปิ โส เวทนาฏฺโฏ ภเวยฺย;
น จสฺส โหติ อาปตฺติ;
โส จ ธมฺโม สุคเตน เทสิโต;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
น รตฺตจิตฺโต น จ ปน เถยฺยจิตฺโต;
น จาปิ โส ปรํ มรณาย เจตยิ;
สลากํ ¶ เทนฺตสฺส โหติ เฉชฺชํ;
ปฏิคฺคณฺหนฺตสฺส ถุลฺลจฺจยํ;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
น จาปิ อารฺกํ สาสงฺกสมฺมตํ;
น จาปิ สงฺเฆน สมฺมุติ ทินฺนา;
น จสฺส กถินํ อตฺถตํ ตตฺเถว;
จีวรํ นิกฺขิปิตฺวา คจฺเฉยฺย อฑฺฒโยชนํ;
ตตฺเถว อรุณํ อุคฺคจฺฉนฺตสฺส อนาปตฺติ;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
กายิกานิ น วาจสิกานิ;
สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ;
อปุพฺพํ ¶ อจริมํ อาปชฺเชยฺย เอกโต;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
วาจสิกานิ น กายิกานิ;
สพฺพานิ นานาวตฺถุกานิ;
อปุพฺพํ อจริมํ อาปชฺเชยฺย เอกโต;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
ติสฺสิตฺถิโย ¶ เมถุนํ ตํ น เสเว;
ตโย ปุริเส ตโย อนริยปณฺฑเก;
น จาจเร เมถุนํ พฺยฺชนสฺมึ;
เฉชฺชํ ¶ สิยา เมถุนธมฺมปจฺจยา;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
มาตรํ จีวรํ ยาเจ, โน จ สงฺเฆ [โน สํฆสฺส (ก.), โน จ สํฆสฺส (สฺยา.), โน เจ สํฆสฺส (สี.)] ปริณตํ;
เกนสฺส โหติ อาปตฺติ, อนาปตฺติ จ าตเก;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
กุทฺโธ ¶ อาราธโก โหติ, กุทฺโธ โหติ ครหิโย;
อถ โก นาม โส ธมฺโม, เยน กุทฺโธ ปสํสิโย;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
ตุฏฺโ อาราธโก โหติ, ตุฏฺโ โหติ ครหิโย;
อถ โก นาม โส ธมฺโม, เยน ตุฏฺโ ครหิโย;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
สงฺฆาทิเสสํ ถุลฺลจฺจยํ;
ปาจิตฺติยํ ปาฏิเทสนียํ;
ทุกฺกฏํ อาปชฺเชยฺย เอกโต;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
อุโภ ¶ ปริปุณฺณวีสติวสฺสา;
อุภินฺนํ เอกุปชฺฌาโย;
เอกาจริโย เอกา กมฺมวาจา;
เอโก อุปสมฺปนฺโน เอโก อนุปสมฺปนฺโน;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
อกปฺปกตํ นาปิ รชนาย รตฺตํ;
เตน ¶ นิวตฺโถ เยน กามํ วเชยฺย;
น จสฺส โหติ อาปตฺติ;
โส จ ธมฺโม สุคเตน เทสิโต;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
น ¶ เทติ น ปฏิคฺคณฺหาติ, ปฏิคฺคโห เตน น วิชฺชติ;
อาปชฺชติ ครุกํ น ลหุกํ, ตฺจ ปริโภคปจฺจยา;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
น เทติ น ปฏิคฺคณฺหาติ, ปฏิคฺคโห เตน น วิชฺชติ;
อาปชฺชติ ลหุกํ น ครุกํ, ตฺจ ปริโภคปจฺจยา;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
อาปชฺชติ ครุกํ สาวเสสํ;
ฉาเทติ อนาทริยํ ปฏิจฺจ;
น ภิกฺขุนี โน จ ผุเสยฺย วชฺชํ;
ปฺหา เมสา กุสเลหิ จินฺติตา.
เสทโมจนคาถา นิฏฺิตา.
ตสฺสุทฺทานํ –
อสํวาโส ¶ อวิสฺสชฺชิ, ทส จ อนุกฺขิตฺตโก;
อุเปติ ธมฺมํ อุพฺภกฺขกํ, ตโต สฺาจิกา จ ทฺเว.
น ¶ กายิกฺจ ครุกํ, น กายิกํ น วาจสิกํ [น กายิกํ สุนาสิตํ (สฺยา.)];
อนาลปนฺโต สิกฺขา จ, อุโภ จ จตุโร ชนา.
อิตฺถี เตลฺจ นิสฺสคฺคิ, ภิกฺขุ จ ปทวีติโย;
นิวตฺโถ จ น จ ตฺติ, น มาตรํ ปิตรํ หเน.
อโจทยิตฺวา โจทยิตฺวา, ฉินฺทนฺตํ สจฺจเมว จ;
อธิฏฺิตฺจตฺถงฺคเต, น รตฺตํ น จารฺกํ.
กายิกา วาจสิกา จ, ติสฺสิตฺถี จาปิ มาตรํ;
กุทฺโธ อาราธโก ตุฏฺโ, สงฺฆาทิเสสา จ อุโภ.
อกปฺปกตํ น เทติ, น เทตาปชฺชตี ครุํ;
เสทโมจนิกา คาถา, ปฺหา วิฺูหิ วิภาวิตาติ [วิฺูวิภาวิตา (สี. สฺยา.)].
ปฺจวคฺโค
๑. กมฺมวคฺโค
๔๘๒. จตฺตาริ ¶ ¶ ¶ ¶ กมฺมานิ. อปโลกนกมฺมํ, ตฺติกมฺมํ, ตฺติทุติยกมฺมํ, ตฺติจตุตฺถกมฺมํ – อิมานิ จตฺตาริ กมฺมานิ. กติหากาเรหิ วิปชฺชนฺติ? อิมานิ จตฺตาริ กมฺมานิ ปฺจหากาเรหิ วิปชฺชนฺติ – วตฺถุโต วา ตฺติโต วา อนุสฺสาวนโต วา สีมโต วา ปริสโต วา.
๔๘๓. กถํ วตฺถุโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ? สมฺมุขากรณียํ กมฺมํ อสมฺมุขา กโรติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ; ปฏิปุจฺฉากรณียํ กมฺมํ อปฏิปุจฺฉา กโรติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ; ปฏิฺาย กรณียํ กมฺมํ อปฏิฺาย กโรติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ; สติวินยารหสฺส อมูฬฺหวินยํ เทติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ; อมูฬฺหวินยารหสฺส ตสฺสปาปิยสิกากมฺมํ กโรติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ; ตสฺสปาปิยสิกากมฺมารหสฺส ตชฺชนียกมฺมํ กโรติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ; ตชฺชนียกมฺมารหสฺส นิยสฺสกมฺมํ กโรติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ; นิยสฺสกมฺมารหสฺส ปพฺพาชนียกมฺมํ กโรติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ; ปพฺพาชนียกมฺมารหสฺส ปฏิสารณียกมฺมํ กโรติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ; ปฏิสารณียกมฺมารหสฺส อุกฺเขปนียกมฺมํ กโรติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ; อุกฺเขปนียกมฺมารหสฺส ปริวาสํ เทติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ ¶ ; ปริวาสารหํ มูลาย ปฏิกสฺสติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ; มูลายปฏิกสฺสนารหสฺส มานตฺตํ เทติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ; มานตฺตารหํ อพฺเภติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ; อพฺภานารหํ อุปสมฺปาเทติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ; อนุโปสเถ อุโปสถํ กโรติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ; อปวารณาย ปวาเรติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ. เอวํ วตฺถุโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ.
๔๘๔. กถํ ¶ ตฺติโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ? ปฺจหากาเรหิ ตฺติโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ – วตฺถุํ น ปรามสติ, สงฺฆํ น ปรามสติ, ปุคฺคลํ น ปรามสติ, ตฺตึ น ปรามสติ, ปจฺฉา วา ตฺตึ เปติ – อิเมหิ ปฺจหากาเรหิ ตฺติโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ.
๔๘๕. กถํ ¶ อนุสฺสาวนโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ? ปฺจหากาเรหิ ¶ อนุสฺสาวนโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ – วตฺถุํ น ปรามสติ, สงฺฆํ น ปรามสติ, ปุคฺคลํ น ปรามสติ, สาวนํ หาเปติ, อกาเล วา สาเวติ – อิเมหิ ปฺจหากาเรหิ อนุสฺสาวนโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ.
๔๘๖. กถํ สีมโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ? เอกาทสหิ อากาเรหิ สีมโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ – อติขุทฺทกํ สีมํ สมฺมนฺนติ, อติมหตึ สีมํ สมฺมนฺนติ, ขณฺฑนิมิตฺตํ สีมํ สมฺมนฺนติ, ฉายานิมิตฺตํ สีมํ ¶ สมฺมนฺนติ, อนิมิตฺตํ สีมํ สมฺมนฺนติ, พหิสีเม ิโต สีมํ สมฺมนฺนติ, นทิยา สีมํ สมฺมนฺนติ, สมุทฺเท สีมํ สมฺมนฺนติ, ชาตสฺสเร สีมํ สมฺมนฺนติ, สีมาย สีมํ สมฺภินฺทติ, สีมาย สีมํ อชฺโฌตฺถรติ – อิเมหิ เอกาทสหิ อากาเรหิ สีมโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ.
๔๘๗. กถํ ปริสโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ? ทฺวาทสหิ อากาเรหิ ปริสโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ – จตุวคฺคกรเณ กมฺเม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปตฺตา เต อนาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉนฺโท อนาหโฏ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฏิกฺโกสนฺติ, จตุวคฺคกรเณ กมฺเม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉนฺโท อนาหโฏ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฏิกฺโกสนฺติ, จตุวคฺคกรเณ กมฺเม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉนฺโท อาหโฏ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฏิกฺโกสนฺติ. ปฺจวคฺคกรเณ กมฺเม…เป… ทสวคฺคกรเณ กมฺเม…เป… วีสติวคฺคกรเณ กมฺเม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปตฺตา เต อนาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉนฺโท อนาหโฏ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฏิกฺโกสนฺติ, วีสติวคฺคกรเณ กมฺเม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปตฺตา, เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉนฺโท อนาหโฏ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฏิกฺโกสนฺติ, วีสติวคฺคกรเณ กมฺเม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปตฺตา, เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ¶ ฉนฺโท อาหโฏ โหติ สมฺมุขีภูตา ปฏิกฺโกสนฺติ – อิเมหิ ทฺวาทสหิ อากาเรหิ ปริสโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ.
๔๘๘. จตุวคฺคกรเณ กมฺเม จตฺตาโร ภิกฺขู ปกตตฺตา กมฺมปตฺตา, อวเสสา ปกตตฺตา ฉนฺทารหา ¶ . ยสฺส สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ โส เนว กมฺมปตฺโต นาปิ ฉนฺทารโห, อปิ จ กมฺมารโห. ปฺจวคฺคกรเณ ¶ กมฺเม ปฺจ ภิกฺขู ปกตตฺตา กมฺมปตฺตา, อวเสสา ปกตตฺตา ฉนฺทารหา. ยสฺส สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ โส เนว กมฺมปตฺโต นาปิ ฉนฺทารโห, อปิ จ กมฺมารโห. ทสวคฺคกรเณ กมฺเม ทส ภิกฺขู ปกตตฺตา กมฺมปตฺตา, อวเสสา ปกตตฺตา ฉนฺทารหา. ยสฺส สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ โส เนว กมฺมปตฺโต นาปิ ฉนฺทารโห, อปิ จ กมฺมารโห. วีสติวคฺคกรเณ กมฺเม วีสติ ภิกฺขู ปกตตฺตา กมฺมปตฺตา, อวเสสา ปกตตฺตา ฉนฺทารหา. ยสฺส สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ โส เนว กมฺมปตฺโต นาปิ ฉนฺทารโห, อปิ จ กมฺมารโห.
๔๘๙. จตฺตาริ ¶ กมฺมานิ – อปโลกนกมฺมํ, ตฺติกมฺมํ, ตฺติทุติยกมฺมํ, ตฺติจตุตฺถกมฺมํ. อิมานิ จตฺตาริ กมฺมานิ กติหากาเรหิ วิปชฺชนฺติ? อิมานิ จตฺตาริ กมฺมานิ ปฺจหากาเรหิ วิปชฺชนฺติ – วตฺถุโต วา ตฺติโต วา อนุสฺสาวนโต วา สีมโต วา ปริสโต วา.
๔๙๐. กถํ วตฺถุโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ? ปณฺฑกํ อุปสมฺปาเทติ ¶ , วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ. เถยฺยสํวาสกํ อุปสมฺปาเทติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ. ติตฺถิยปกฺกนฺตกํ อุปสมฺปาเทติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ. ติรจฺฉานคตํ อุปสมฺปาเทติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ. มาตุฆาตกํ อุปสมฺปาเทติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ. ปิตุฆาตกํ อุปสมฺปาเทติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ. อรหนฺตฆาตกํ อุปสมฺปาเทติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ. ภิกฺขุนิทูสกํ อุปสมฺปาเทติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ. สงฺฆเภทกํ อุปสมฺปาเทติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ. โลหิตุปฺปาทกํ อุปสมฺปาเทติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ. อุภโตพฺยฺชนํ อุปสมฺปาเทติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ. อูนวีสติวสฺสํ ปุคฺคลํ อุปสมฺปาเทติ, วตฺถุวิปนฺนํ อธมฺมกมฺมํ. เอวํ วตฺถุโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ.
๔๙๑. กถํ ตฺติโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ? ปฺจหากาเรหิ ตฺติโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ. วตฺถุํ น ปรามสติ, สงฺฆํ น ปรามสติ, ปุคฺคลํ น ปรามสติ, ตฺตึ น ปรามสติ, ปจฺฉา วา ตฺตึ เปติ – อิเมหิ ปฺจหากาเรหิ ตฺติโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ.
๔๙๒. กถํ อนุสฺสาวนโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ? ปฺจหากาเรหิ อนุสฺสาวนโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ – วตฺถุํ น ปรามสติ, สงฺฆํ น ปรามสติ, ปุคฺคลํ ¶ น ปรามสติ, สาวนํ ¶ หาเปติ, อกาเล วา สาเวติ – อิเมหิ ปฺจหากาเรหิ อนุสฺสาวนโต กมฺมานิ ¶ วิปชฺชนฺติ.
๔๙๓. กถํ สีมโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ? เอกาทสหิ อากาเรหิ สีมโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ. อติขุทฺทกํ สีมํ สมฺมนฺนติ, อติมหตึ สีมํ สมฺมนฺนติ, ขณฺฑนิมิตฺตํ สีมํ สมฺมนฺนติ, ฉายานิมิตฺตํ สีมํ สมฺมนฺนติ, อนิมิตฺตํ สีมํ สมฺมนฺนติ, พหิสีเม ิโต สีมํ สมฺมนฺนติ, นทิยา สีมํ สมฺมนฺนติ, สมุทฺเท สีมํ สมฺมนฺนติ, ชาตสฺสเร สีมํ สมฺมนฺนติ, สีมาย สีมํ สมฺภินฺทติ, สีมาย สีมํ อชฺโฌตฺถรติ – อิเมหิ เอกาทสหิ อากาเรหิ สีมโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ.
๔๙๔. กถํ ปริสโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ? ทฺวาทสหิ อากาเรหิ ปริสโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ – จตุวคฺคกรเณ กมฺเม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปตฺตา เต อนาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉนฺโท อนาหโฏ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฏิกฺโกสนฺติ, จตุวคฺคกรเณ กมฺเม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉนฺโท อนาหโฏ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฏิกฺโกสนฺติ. จตุวคฺคกรเณ กมฺเม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉนฺโท อาหโฏ โหติ สมฺมุขีภูตา ปฏิกฺโกสนฺติ. ปฺจวคฺคกรเณ กมฺเม…เป… ทสวคฺคกรเณ กมฺเม…เป… วีสติวคฺคกรเณ กมฺเม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปตฺตา เต ¶ อนาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉนฺโท อนาหโฏ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฏิกฺโกสนฺติ. วีสติวคฺคกรเณ กมฺเม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉนฺโท อนาหโฏ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฏิกฺโกสนฺติ. วีสติวคฺคกรเณ กมฺเม ยาวติกา ภิกฺขู กมฺมปตฺตา เต อาคตา โหนฺติ, ฉนฺทารหานํ ฉนฺโท อาหโฏ โหติ, สมฺมุขีภูตา ปฏิกฺโกสนฺติ – อิเมหิ ทฺวาทสหิ อากาเรหิ ปริสโต กมฺมานิ วิปชฺชนฺติ.
๔๙๕. อปโลกนกมฺมํ กติ านานิ คจฺฉติ? ตฺติกมฺมํ กติ านานิ คจฺฉติ? ตฺติทุติยกมฺมํ กติ านานิ คจฺฉติ? ตฺติจตุตฺถกมฺมํ กติ านานิ คจฺฉติ? อปโลกนกมฺมํ ปฺจ านานิ คจฺฉติ. ตฺติกมฺมํ นว านานิ คจฺฉติ. ตฺติทุติยกมฺมํ สตฺต านานิ คจฺฉติ. ตฺติจตุตฺถกมฺมํ สตฺต านานิ คจฺฉติ.
๔๙๖. อปโลกนกมฺมํ ¶ กตมานิ ปฺจ านานิ คจฺฉติ? โอสารณํ, นิสฺสารณํ, ภณฺฑุกมฺมํ, พฺรหฺมทณฺฑํ, กมฺมลกฺขณฺเว ปฺจมํ – อปโลกนกมฺมํ อิมานิ ปฺจ านานิ คจฺฉติ ¶ . ตฺติกมฺมํ กตมานิ นว านานิ คจฺฉติ? โอสารณํ, นิสฺสารณํ, อุโปสถํ, ปวารณํ, สมฺมุตึ, ทานํ, ปฏิคฺคหํ, ปจฺจุกฺกฑฺฒนํ, กมฺมลกฺขณฺเว นวมํ – ตฺติกมฺมํ อิมานิ นว านานิ คจฺฉติ. ตฺติทุติยกมฺมํ กตมานิ สตฺต านานิ คจฺฉติ? โอสารณํ, นิสฺสารณํ, สมฺมุตึ, ทานํ, อุทฺธรณํ, เทสนํ, กมฺมลกฺขณฺเว สตฺตมํ – ตฺติทุติยกมฺมํ อิมานิ สตฺต านานิ คจฺฉติ. ตฺติจตุตฺถกมฺมํ ¶ กตมานิ สตฺต านานิ คจฺฉติ? โอสารณํ, นิสฺสารณํ, สมฺมุตึ, ทานํ, นิคฺคหํ, สมนุภาสนํ, กมฺมลกฺขณฺเว สตฺตมํ – ตฺติจตุตฺถกมฺมํ อิมานิ สตฺต านานิ คจฺฉติ.
๔๙๗. จตุวคฺคกรเณ กมฺเม จตฺตาโร ภิกฺขู ปกตตฺตา กมฺมปตฺตา, อวเสสา ปกตตฺตา ฉนฺทารหา. ยสฺส สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ โส เนว กมฺมปตฺโต นาปิ ฉนฺทารโห, อปิ จ กมฺมารโห. ปฺจวคฺคกรเณ ¶ กมฺเม ปฺจ ภิกฺขู ปกตตฺตา กมฺมปตฺตา, อวเสสา ปกตตฺตา ฉนฺทารหา. ยสฺส สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ โส เนว กมฺมปตฺโต นาปิ ฉนฺทารโห, อปิ จ กมฺมารโห. ทสวคฺคกรเณ กมฺเม ทส ภิกฺขู ปกตตฺตา กมฺมปตฺตา, อวเสสา ปกตตฺตา ฉนฺทารหา. ยสฺส สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ โส เนว กมฺมปตฺโต นาปิ ฉนฺทารโห, อปิ จ กมฺมารโห. วีสติวคฺคกรเณ กมฺเม วีสติ ภิกฺขู ปกตตฺตา กมฺมปตฺตา, อวเสสา ปกตตฺตา ฉนฺทารหา. ยสฺส สงฺโฆ กมฺมํ กโรติ โส เนว กมฺมปตฺโต นาปิ ฉนฺทารโห, อปิ จ กมฺมารโห.
กมฺมวคฺโค นิฏฺิโต ปโม.
๒. อตฺถวสวคฺโค
๔๙๘. [อ. นิ. ๒.๒๐๑-๒๓๐] ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. สงฺฆสุฏฺุตาย, สงฺฆผาสุตาย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย, เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเต ¶ สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. ทิฏฺธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตาย – อิเม ¶ ทฺเว ¶ อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. ทิฏฺธมฺมิกานํ เวรานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ เวรานํ ปฏิฆาตาย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. ทิฏฺธมฺมิกานํ วชฺชานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ วชฺชานํ ปฏิฆาตาย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. ทิฏฺธมฺมิกานํ ภยานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ ภยานํ ปฏิฆาตาย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. ทิฏฺธมฺมิกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปฏิฆาตาย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. คิหีนํ อนุกมฺปาย, ปาปิจฺฉานํ ปกฺขุปจฺเฉทาย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย, ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน ¶ สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ. สทฺธมฺมฏฺิติยา, วินยานุคฺคหาย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปฺตฺตํ.
อตฺถวสวคฺโค นิฏฺิโต ทุติโย.
๓. ปฺตฺตวคฺโค
๔๙๙. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ปาติโมกฺขํ ปฺตฺตํ…เป… ปาติโมกฺขุทฺเทโส ปฺตฺโต… ปาติโมกฺขฏฺปนํ ปฺตฺตํ… ปวารณา ปฺตฺตา… ปวารณาปนํ ปฺตฺตํ… ตชฺชนียกมฺมํ ปฺตฺตํ… นิยสฺสกมฺมํ ¶ ปฺตฺตํ… ปพฺพาชนียกมฺมํ ปฺตฺตํ… ปฏิสารณียกมฺมํ ปฺตฺตํ… อุกฺเขปนียกมฺมํ ปฺตฺตํ… ปริวาสทานํ ปฺตฺตํ… มูลายปฏิกสฺสนา ปฺตฺตา… มานตฺตทานํ ปฺตฺตํ… อพฺภานํ ปฺตฺตํ… โอสารณียํ ปฺตฺตํ… นิสฺสารณียํ ปฺตฺตํ… อุปสมฺปทํ ปฺตฺตํ… อปโลกนกมฺมํ ปฺตฺตํ… ตฺติกมฺมํ ปฺตฺตํ… ตฺติทุติยกมฺมํ ปฺตฺตํ… ตฺติจตุตฺถกมฺมํ ปฺตฺตํ…เป….
ปฺตฺตวคฺโค นิฏฺิโต ตติโย.
๔. อปฺตฺเต ปฺตฺตวคฺโค
๕๐๐. …เป… ¶ อปฺตฺเต ปฺตฺตํ, ปฺตฺเต อนุปฺตฺตํ…เป… สมฺมุขาวินโย ปฺตฺโต…เป… สติวินโย ปฺตฺโต…เป… อมูฬฺหวินโย ปฺตฺโต…เป… ปฏิฺาตกรณํ ¶ ปฺตฺตํ…เป… เยภุยฺยสิกา ปฺตฺตา…เป… ตสฺสปาปิยสิกา ปฺตฺตา…เป… ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต สงฺฆสุฏฺุตาย, สงฺฆผาสุตาย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ¶ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. ทุมฺมงฺกูนํ ปุคฺคลานํ นิคฺคหาย, เปสลานํ ภิกฺขูนํ ผาสุวิหาราย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. ทิฏฺธมฺมิกานํ อาสวานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ อาสวานํ ปฏิฆาตาย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. ทิฏฺธมฺมิกานํ เวรานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ เวรานํ ปฏิฆาตาย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. ทิฏฺธมฺมิกานํ วชฺชานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ วชฺชานํ ปฏิฆาตาย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. ทิฏฺธมฺมิกานํ ภยานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ ภยานํ ปฏิฆาตาย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. ทฺเว ¶ อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. ทิฏฺธมฺมิกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สํวราย, สมฺปรายิกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปฏิฆาตาย ¶ – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. คิหีนํ อนุกมฺปาย, ปาปิจฺฉานํ ปกฺขุปจฺเฉทาย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. อปฺปสนฺนานํ ปสาทาย, ปสนฺนานํ ภิยฺโยภาวาย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต. สทฺธมฺมฏฺิติยา, วินยานุคฺคหาย – อิเม ทฺเว อตฺถวเส ปฏิจฺจ ตถาคเตน สาวกานํ ติณวตฺถารโก ปฺตฺโต.
อปฺตฺเต ปฺตฺตวคฺโค นิฏฺิโต จตุตฺโถ.
๕. นวสงฺคหวคฺโค
๕๐๑. นวสงฺคหา ¶ – วตฺถุสงฺคโห, วิปตฺติสงฺคโห อาปตฺติสงฺคโห, นิทานสงฺคโห, ปุคฺคลสงฺคโห, ขนฺธสงฺคโห, สมุฏฺานสงฺคโห, อธิกรณสงฺคโห, สมถสงฺคโหติ.
อธิกรเณ สมุปฺปนฺเน สเจ อุโภ อตฺถปจฺจตฺถิกา อาคจฺฉนฺติ อุภินฺนมฺปิ วตฺถุ อาโรจาเปตพฺพํ. อุภินฺนมฺปิ วตฺถุ อาโรจาเปตฺวา อุภินฺนมฺปิ ปฏิฺา โสตพฺพา. อุภินฺนมฺปิ ปฏิฺํ สุตฺวา อุโภปิ วตฺตพฺพา – ‘‘อมฺหากํ อิมสฺมึ อธิกรเณ วูปสมิเต ¶ [วูปสเมปิ (ก.)] อุโภปิ ตุฏฺา ภวิสฺสถา’’ติ. สเจ อาหํสุ – ‘‘อุโภปิ ตุฏฺา ภวิสฺสามา’’ติ, สงฺเฆน ตํ อธิกรณํ สมฺปฏิจฺฉิตพฺพํ. สเจ อลชฺชุสฺสนฺนา โหติ, ปริสา อุพฺพาหิกาย วูปสเมตพฺพํ. สเจ พาลุสฺสนฺนา โหติ, ปริสา วินยธโร ปริเยสิตพฺโพ เยน ธมฺเมน เยน วินเยน เยน สตฺถุสาสเนน ตํ อธิกรณํ วูปสมฺมติ. ตถา ตํ อธิกรณํ วูปสเมตพฺพํ.
วตฺถุ ชานิตพฺพํ, โคตฺตํ ชานิตพฺพํ, นามํ ชานิตพฺพํ, อาปตฺติ ชานิตพฺพา.
เมถุนธมฺโมติ ¶ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – ปาราชิกนฺติ นามฺเจว อาปตฺติ จ.
อทินฺนาทานนฺติ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – ปาราชิกนฺติ นามฺเจว อาปตฺติ จ.
มนุสฺสวิคฺคโหติ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – ปาราชิกนฺติ นามฺเจว อาปตฺติ จ.
อุตฺตริมนุสฺสธมฺโมติ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – ปาราชิกนฺติ นามฺเจว อาปตฺติ จ.
สุกฺกวิสฺสฏฺีติ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – สงฺฆาทิเสโสติ นามฺเจว อาปตฺติ จ.
กายสํสคฺโคติ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – สงฺฆาทิเสโสติ นามฺเจว อาปตฺติ จ.
ทุฏฺุลฺลวาจาติ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – สงฺฆาทิเสโสติ นามฺเจว อาปตฺติ จ.
อตฺตกามนฺติ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – สงฺฆาทิเสโสติ นามฺเจว อาปตฺติ จ.
สฺจริตฺตนฺติ ¶ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – สงฺฆาทิเสโสติ นามฺเจว อาปตฺติ จ.
สฺาจิกาย กุฏึ การาปนนฺติ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – สงฺฆาทิเสโสติ นามฺเจว อาปตฺติ ¶ จ.
มหลฺลกํ วิหารํ การาปนนฺติ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – สงฺฆาทิเสโสติ นามฺเจว อาปตฺติ จ.
ภิกฺขุํ อมูลเกน ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํสนนฺติ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – สงฺฆาทิเสโสติ นามฺเจว อาปตฺติ จ.
ภิกฺขุํ อฺภาคิยสฺส อธิกรณสฺส กิฺจิ เทสํ เลสมตฺตํ อุปาทาย ปาราชิเกน ธมฺเมน อนุทฺธํสนนฺติ ¶ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – สงฺฆาทิเสโสติ นามฺเจว อาปตฺติ จ.
สงฺฆเภทกสฺส ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนนฺติ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – สงฺฆาทิเสโสติ นามฺเจว อาปตฺติ จ.
เภทกานุวตฺตกานํ ¶ ภิกฺขูนํ ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนนฺติ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – สงฺฆาทิเสโสติ นามฺเจว อาปตฺติ จ.
ทุพฺพจสฺส ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนนฺติ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – สงฺฆาทิเสโสติ นามฺเจว อาปตฺติ จ.
กุลทูสกสฺส ภิกฺขุโน ยาวตติยํ สมนุภาสนาย น ปฏินิสฺสชฺชนนฺติ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – สงฺฆาทิเสโสติ นามฺเจว อาปตฺติ จ…เป….
อนาทริยํ ปฏิจฺจ อุทเก อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา เขฬํ วา กรณนฺติ วตฺถุ เจว โคตฺตฺจ – ทุกฺกฏนฺติ นามฺเจว อาปตฺติ จาติ.
นวสงฺคหวคฺโค นิฏฺิโต ปฺจโม.
ตสฺสุทฺทานํ –
อปโลกนํ ¶ ¶ ตฺติ จ, ทุติยํ จตุตฺเถน จ;
วตฺถุ ตฺติ อนุสฺสาวนํ, สีมา ปริสเมว จ.
สมฺมุขา ปฏิปุจฺฉา จ, ปฏิฺา วินยารโห;
วตฺถุ สงฺฆปุคฺคลฺจ, ตฺตึ น ปจฺฉา ตฺติ จ.
วตฺถุํ สงฺฆปุคฺคลฺจ, สาวนํ อกาเลน จ;
อติขุทฺทกา มหนฺตา จ, ขณฺฑจฺฉายา นิมิตฺตกา.
พหินที สมุทฺเท จ, ชาตสฺสเร จ ภินฺทติ;
อชฺโฌตฺถรติ สีมาย, จตุ ปฺจ จ วคฺคิกา.
ทส วีสติวคฺคา จ, อนาหฏา จ อาหฏา;
กมฺมปตฺตา ฉนฺทารหา, กมฺมารหา จ ปุคฺคลา.
อปโลกนํ ปฺจฏฺานํ, ตฺติ จ นวานิกา;
ตฺติ ทุติยํ สตฺตฏฺานํ, จตุตฺถา สตฺตานิกา.
สุฏฺุ ผาสุ จ ทุมฺมงฺกุ, เปสลา จาปิ อาสวา;
เวรวชฺชภยฺเจว, อกุสลํ คิหีนฺจ.
ปาปิจฺฉา ¶ อปฺปสนฺนานํ, ปสนฺนา ธมฺมฏฺปนา;
วินยานุคฺคหา เจว, ปาติโมกฺขุทฺเทเสน จ.
ปาติโมกฺขฺจ ¶ ปนา, ปวารณฺจ ปนํ;
ตชฺชนียา นิยสฺสฺจ, ปพฺพาชนีย ปฏิสารณี;
อุกฺเขปน ปริวาสํ, มูลมานตฺตอพฺภานํ;
โอสารณํ นิสฺสารณํ, ตเถว อุปสมฺปทา.
อปโลกนตฺติ ¶ จ, ทุติยฺจ จตุตฺถกํ;
อปฺตฺเตนุปฺตฺตํ, สมฺมุขาวินโย สติ.
อมูฬฺหปฏิเยภุยฺย, ปาปิย ติณวตฺถารกํ;
วตฺถุ วิปตฺติ อาปตฺติ, นิทานํ ปุคฺคเลน จ.
ขนฺธา ¶ เจว สมุฏฺานา, อธิกรณเมว จ;
สมถา สงฺคหา เจว, นามอาปตฺติกา ตถาติ.
ปริวาโร นิฏฺิโต.
ปริวารปาฬิ นิฏฺิตา.